Кіріспе
Гүлді өсімдіктер туысы, "худия" деген атпен сатылатын тәбетті басуға арналған өсімдік. Худия (/hʊdі/; жергілікті жерде "ghaap" немесе "bobbejaanghaap" деп аталады) – Апоцина тұқымдасының Асклепиадоидеа қосымша тұқымдасына жататын, Оңтүстік Африкаға тән гүлді өсімдіктер туысы. Худияның бір түрі, әсіресе Hoodia gordonii, тәбетті басуға мүмкіндігі зерттелгеннен кейін белгілі бір деңгейде даңққа ие болды және пікір таласына түсті.
the plant marketed as an appetite suppressant under the name "hoodia"
Hoodia ('/h//ʊ//d//i//ə/; known locally as "ghaap" or "bobbejaanghaap") is a genus of flowering plants in the family Apocynaceae, under the subfamily Asclepiadoideae, native to Southern Africa. One species of Hoodia in particular, Hoodia gordonii, has achieved a degree of fame and controversy, after being investigated for use as a possible appetite suppressant.
Сипаттама
Топ 1844 жылы тұқым ретінде алғаш рет сипатталған. Худия – сабақты суккуленттер, олардың туыс емес кактус тұқымдастығымен ерекше ұқсастығы болғандықтан «кактиформ» деп сипатталады. Олардың бұтаға ұқсас, бұталы пішіні бар, ал ең ірі түрі (Hoodia parviflora) ағаш сияқты өсе алады – биіктігінен асып кетеді. Гүлдердің мөлшері түріне қарай өте өзгермелі – 1 см-ден 20 см-ге дейін. Гүлдер көптеп гүлдейді, әрқашан сабақтың жоғарғы бөлігінде. Ірі гүлді түрлердің (мысалы, Hoodia gordonii) гүлдері көбінесе қағаз тәрізді қызғылт қоңыр түсті, табақша тәрізді болып келеді және олардың шыбықтарды тарту үшін жағымсыз иісі бар. Кейбір түрлердің кішкентай, қара гүлдерінің иісі ірі гүлдерге қарағанда әлдеқайда күшті және жағымсыз.
Қосымша
Hoodia gordonii дәстүрлі түрде Намиб шөлінің Сан халқы (бушмендер) шөлдің қатал жағдайында тіршілік ету туралы жергілікті білімдерінің бөлігі ретінде аштықты басу үшін қолданып келген. 2006 жылы бұл өсімдік диеталық қоспа ретінде қолданылғанда салмақ жоғалтуға көмектесетін аштық басушы ретінде танымал болды деген жалған мәлімдемеден кейін халықаралық деңгейде белгілі болды. 2018 жылға дейін Hoodia-ның аштықты басуға немесе салмақ жоғалтуға тиімді екенін көрсететін жоғары сапалы клиникалық зерттеулер жоқ. Биопираттық жағдайда Оңтүстік Африканың Ғылыми және өнеркәсіптік зерттеулер кеңесінің (CSIR) биопроспектирлері өсімдіктің сатуға болатындығын анықтады және Сан халқының өсімдік туралы және оның қолданылуы туралы дәстүрлі құқықтарын мойындамай, оны аштықты басу үшін патенттеді. Бұл патент кейіннен Unilever компаниясына сатылды, ол Hoodia өнімдерін диеталық қоспалар ретінде сатты. 2003 жылы Оңтүстік Африка Сан Кеңесі CSIR-мен пайданы бөлісу туралы келісімге келді, онда олар Hoodia gordonii өнімдерін сатудан түскен табыстың 6-8% -ын алатын болды. Бұл қаражат бүкіл Оңтүстік Африкадағы Сан халқының сенім қорына аударылды.
Бау-бақша шаруашылығы
Бірнеше түрі бақша өсімдіктері ретінде өсіріледі, ал бір түрі, H. gordonii, аштықты басу үшін қолданылуы зерттелуде. Дегенмен, 2008 жылы Ұлыбританиядағы әлемдегі ірі қаптамалы азық-түлік компанияларының бірі – Unilever PLC диеталық өнімдерге худияны қолдану жоспарларынан бас тартты. Unilever компаниясының бас директоры Пол Полман қол қойған, компанияның веб-сайтындағы «Тұрақты даму 2008: шолу» атты құжатта былай делінген: «2008 жылы 20 миллион фунт стерлинг инвестиция салғаннан кейін, Unilever худиядан салмақ тастауға арналған экстрактты диеталық өнімдерге қолдану жоспарларын тоқтатты. Клиникалық зерттеулердің нәтижесінде, худия қолданған өнімдер қауіпсіздік және тиімділік талаптарымызға сай келмейтіні анықталғандықтан жобаны тоқтаттық». Көптеген худия түрлері қорғалатын өсімдіктер болып табылады. Худия қазіргі уақытта жойылу қаупі төніп тұрған жабайы флора мен фауна түрлерімен халықаралық сауда жөніндегі конвенцияның (CITES) II қосымшасына енгізілген, бұл қазіргі уақытта жойылу қаупі төніп тұрмаған, бірақ сауда бақылаусыз болса тәуекелге ұшырайтын түрлерді қамтиды.