Кіріспе
Бельгиялық суретші Герже Король Оттокардың сұлбасы – бельгиялық суретші Герженің «Тинтиннің оқиғалары» комикс-сериясының сегізінші томы. Бельгияның консервативті «Le Vingtième Siècle» газетінің тапсырысы бойынша «Le Petit Vingtième» балалар қосымшасы үшін 1938 жылдың тамызынан 1939 жылдың тамызына дейін апта сайын жарияланды. Герже бұл әңгімені нацистік Германияның экспансиялық саясатын, әсіресе 1938 жылдың наурыз айында Австрияны аннексиялауын (Аншлюсс) сатирикалық сын ретінде қарастырды. Оқиға жас бельгиялық тілші Тинтин мен оның иті Сноуи туралы, олар Балқандағы Сильдавия деген ойдан шығарылған елге саяхат жасайды, онда патша Мускар XII-нің монархиясын құлату жоспарына қарсы күреседі. «Король Оттокардың сұлбасы» коммерциялық сәттілікке жетті және жарияланғаннан кейін көп ұзамай Кастерман баспасымен кітап түрінде шығарылды. Герже «Тинтиннің оқиғалары» сериясын «Le Vingtième Siècle» баспасы 1940 жылы жабылуға мәжбүр болғанға дейін жалғастырды, ал серияның өзі франко-бельгиялық комикс дәстүрінің маңызды бөлігіне айналды. 1947 жылы Герже Кастерман баспасы үшін Эдгар П. Джейкобстың көмегімен өзінің ерекше «Ligne claire» стилінде «Король Оттокардың сұлбасын» қайта бояды және суреттеді. Бұл оқиғада Бьянка Кастафиоре тұрақты кейіпкер ретінде таныстырылды, сонымен қатар Сильдавия және Бордурия деген ойдан шығарылған елдер енгізілді, олар кейінгі оқиғаларда да пайда болады. Сериалдың ағылшын тіліне аударылған алғашқы томы «Король Оттокардың сұлбасы» 1956 жылғы Belvision Studios анимациясы «Гержедің Тинтиннің оқиғалары» және 1991 жылғы Ellipse/Nelvana анимациялық сериясы «Тинтиннің оқиғалары» үшін бейімделді.
King Ottokar's Sceptre is the eighth volume of The Adventures of Tintin, the comics series by Belgian cartoonist Hergé. Commissioned by the conservative Belgian newspaper Le Vingtième Siècle for its children's supplement Le Petit Vingtième, it was serialised weekly from August 1938 to August 1939. Hergé intended the story as a satirical criticism of the expansionist policies of Nazi Germany, in particular the annexation of Austria in March 1938 (the Anschluss). The story tells of young Belgian reporter Tintin and his dog Snowy, who travel to the fictional Balkan nation of Syldavia, where they combat a plot to overthrow the monarchy of King Muskar XII. King Ottokar's Sceptre was a commercial success and was published in book form by Casterman shortly after its conclusion. Hergé continued The Adventures of Tintin with Land of Black Gold until Le Vingtième Siècle forced closure in 1940, while the series itself became a defining part of the Franco Belgian comics tradition. In 1947, Hergé coloured and redrew King Ottokar's Sceptre in his distinctive [[Ligne claire style with the aid of Edgar P. Jacobs for Casterman's republication. The story introduces the recurring character Bianca Castafiore, and introduced the fictional countries of Syldavia and Borduria, both of which reappear in later stories. The first volume of the series to be translated into English, King Ottokar's Sceptre was adapted for both the 1956 Belvision Studios animation Hergé's Adventures of Tintin and for the 1991 Ellipse/Nelvana animated series The Adventures of Tintin.
Қысқаша мазмұны
Бельгиялық саябақта жоғалған портфельді тапқан Тинтин оны иесіне, профессор Гектор Алембикке қайтарады. Профессор журналистке Балқан мемлекеті Сильдавияға саяхаттау жоспарлары туралы айтады. Тинтин профессордың тыңшылық қылып жүрген агенттерін байқайды және оларды жақын маңдағы Сильдавия мейрамханасына дейін қадағалайды. Бір белгісіз адам Тинтинмен кездесуге келіседі, бірақ есінен танып, есте сақтау қабілетін жоғалтқандай көрінеді. Ұзақ өтпей репортерге қорқыту хаты келіп түседі, содан кейін бомба шабуылына ұшырайды; Тинтин соңғысынан аман қалады, бірақ полиция детективтері Томсон мен Томпсон бомбаны ұстап алады. Осы оқиғалардың Сильдавиямен байланысты деп күдіктенген Тинтин профессор Алембикті елге жоспарланған сапарында сүйемелдеуге шешім қабылдайды. Ұшақта бара жатқанда Тинтин Алембиктің әдеттен тыс әрекеттерін байқайды және оның орнына екіұстаз қойылды деп күдіктенеді. Сильдавия тарихы туралы буклетті оқығаннан кейін Тинтин екіұстаздың ортағасырлық король Оттокар IV-нің скипетрін қазіргі король Мускар XII-ден Санкт-Владимир күніне дейін ұрлап, оны тақтан түсіру мақсатында жасалған қастандыққа қатысқандығын болжайды. Ұшқыш Тинтинді ұшақтан күшпен шығарып жібергенімен, ол аман қалады және жергілікті полицияға қастандық туралы алаңдаушылығын жеткізеді. Алайда полиция капитаны да қастандыққа қатысқандықтан, Тинтинге тұтқынға түсіру үшін орманды қоршауға алады. Тинтин өлімнен құтылып, опера әншісі Бьянка Кастафиоренің көлігімен Клоу қаласына бет алады. Кастафиоренің ән салуынан қашу үшін көліктен түсіп, Тинтин тұтқындалады және Клоуға жаяу жүруге дейін тағы бір қастандықтан аман қалады. Қалаға келген соң ол корольдің адъютанты полковник Борис Йоргенмен кездесіп, корольмен кездесуге рұқсат сұрайды. Алайда Йорген де қастандыққа қатысқандықтан, Тинтинге қарсы тағы бір сәтсіз қастандық ұйымдастырады. Темірде, Алембик болып көрінген екіұстазға Кропов қамалына кіруге рұқсат беріледі, онда скипетр сақталады. Тинтин патшаны жеке түрде қастандық туралы ескертеді, екеуі де Кропов қамалына асығады, бірақ скипетрдің жоғалып кеткенін біледі. Томсон мен Томпсонның көмегімен, жақында Сильдавияға келген Тинтин қастандық жасаушылардың қамалдан скипетрді қалай шығарғанын анықтайды және ұрыларды алдымен көлікпен, содан кейін таулар арқылы жаяу қуып жетеді. Ол скипетрдің көршілес Бордурияға әкелінуіне жол бермейді және қастандық жасаушылардың бірінен хат табады. Хатта қастандықты Сильдавияның Темір гвардиясын және Сильдавияның Орталық революциялық комитетін (ЗЗРК) басқаратын саяси агитатор Мюстлер ұйымдастырғаны анықталады, олар Бордурияның Сильдавияны басып алып, қосып алуын қалайды. Бордурияға кірген Тинтин истребитель ұшағын тартып алып, Клоуға бет алады, бірақ Сильдавия әскері оны атып түсіреді. Парашютпен секіріп, ол Клоуға жаяу жетеді, скипетрді Владимир күні патшаға қайтарып, монархияны нығайтады. Ал, патша Тинтинді Алтын Пеликан орденінің рыцары етеді, бұл құрметті алғаш рет шетелдік адамға беріледі. Кейін Тинтин екіұстаздың Алембиктің егіз бауыры екенін біледі, полиция Мюстлерді ұстап, профессор Алембикті құтқарады.
Өмірбаян
Король Оттокара не был первым приключением Тинтина, основанным на современных событиях; например, ранее Эрже использовал японское вторжение в Маньчжурию в 1931 году в качестве политического фона для обстановки в «Голубом лотосе». На этот раз Эрже внимательно наблюдал за развитием событий, связанных с экспансионистской политикой нацистской Германии. При создании этой истории на него особенно повлиял «Аншлюс» – аннексия Австрии нацистской Германией в марте 1938 года. В октябре 1938 года последовали Мюнхенское соглашение и последовавшее за ним нацистское вторжение в Судетскую область. Через три недели после завершения публикации «Короля Оттокара» Германия вторглась в Польшу. К этому моменту угроза бельгийскому суверенитету, исходящая от нацистской экспансии, становилась все более очевидной. В 1939 году события, связанные с итальянской аннексией Албании, заставили Эрже настоять на том, чтобы его редактор опубликовал работу, чтобы воспользоваться текущими событиями, поскольку он чувствовал, что «Сильдавия – это Албания». Позже Эрже отрицал, что у него в голове была только одна страна. Эрже заявил, что основная идея истории была предложена ему другом; биограф Бенуа Питерс предположил, что наиболее вероятным кандидатом был школьный и скаутский друг Филипп Жерар, который годами предупреждал о второй войне с Германией. Исследователи Тинтина утверждают, что Эрже не разрабатывал названия Сильдавия и Бордурия самостоятельно; вместо этого названия стран предположительно появились в статье, включенной в 1937-й выпуск Британского журнала психологии, в которой автор описал гипотетический конфликт между небольшим королевством и аннексирующей державой. В статье Льюиса Фрая Ричардсона под названием «Общая внешняя политика» природа межгосударственного конфликта рассматривалась математически. Питерс приписал эти утверждения Жоржу Лорансо, но сказал, что «ни один исследователь не подтвердил этот источник». Вместо этого статья Ричардсона под названием «Обобщенная внешняя политика: история в групповой психологии» была опубликована в дополнительных монографиях Британского журнала психологии в 1939 году, но не упоминала Сильдавию или Бордурию. В любом случае, учитывая дату публикации, маловероятно, что она оказала влияние на «Короля Оттокара». Эрже разработал Бордурию как сатирическое изображение нацистской Германии. Эрже назвал пробордурийского агитатора «Мюстлер» по фамилиям нацистского лидера Адольфа Гитлера и национального фашистского лидера Италии Бенито Муссолини. Имя также имело сходство с лидером Британского союза фашистов Освальдом Мосли и лидером Национального социалистического движения в Нидерландах Антоном Муссертом. Группа Мюстлера была названа в честь Железной гвардии, румынской фашистской группировки, которая стремилась свергнуть короля Кароля II и заключить румынско-германский союз. Бордурийские офицеры носили форму, основанную на форме немецких СС, а бордурийские самолеты были немецкой конструкции; в оригинальной версии Тинтин спасается на Heinkel He 112, а в пересмотренной версии он заменен на Messerschmitt Bf 109. Эрже взял за основу операцию Бордурии под ложным флагом по захвату Сильдавии планы, изложенные в книге Курцио Малапарте «Государственный переворот: техника революции». На изображение Сильдавии повлияли костюмы и культура Румынии и соседнего Балканского региона. Мечети, которые появляются в Сильдавии Эрже, основаны на мечетях, расположенных по всему Балканскому полуострову, а внешний вид сильдавийской деревни с красной черепичной крышей и минаретами, возможно, был вдохновлен боснийским городом Мостар. Богатая минералами подпочва Сильдавии может рассматриваться как ссылка на урановые месторождения, найденные под Карпатскими горами Румынии, которые позже будут прямо упомянуты в «На Луну». Исследователи Тинтина отметили, что черный пеликан на флаге Сильдавии напоминает черного орла на флаге Албании, и что Румыния – единственная европейская страна, где обитают пеликаны. Название Сильдавия может быть составным из Трансильвании и Молдавии, двух регионов, связанных с Румынией историческими узами. Чешская, словацкая и богемская история повлияли на сильдавийские имена, а несколько средневековых богемских королей послужили вдохновением для имени «Оттокар». Польский язык повлиял на включение Эрже окончаний -ow в названия сильдавийских мест, а польская история перекликается с описанием Эрже истории Сильдавии. Сильдавийский язык, используемый в книге, имел французский синтаксис, но с мароллианским словарным запасом, шуткой, понятной оригинальным читателям из Брюсселя. Однако, несмотря на свое восточноевропейское расположение, Сильдавия была отчасти метафорой для Бельгии – король Сильдавии Мускар XII физически похож на короля Леопольда III Бельгии. Решение Эрже создать вымышленное восточноевропейское королевство могло быть вдохновлено Руританией, вымышленной страной, созданной Энтони Хоупом для его романа «Пленник Зенды» (1894), который впоследствии появился в экранизациях в 1913, 1915, 1922 и 1937 годах. Многие места в Сильдавии визуально основаны на существующих европейских объектах: диплодок в Музее естественной истории Клоу основан на экспонате в Музее естествознания в Берлине; Сильдавийский королевский дворец основан как на Шарлоттенбургском дворце в Берлине, так и на Королевском дворце в Брюсселе; а замок Кропов основан на замке Олавинлинна, построенном в XV веке в Савонии – исторической провинции Шведского королевства, расположенной в современной Финляндии. Для пересмотренной версии замок Кропов был нарисован с дополнительной башней, вдохновленной замком Выборг в России. Соединенное Королевство также оказало хотя бы одно влияние на Сильдавию, поскольку карета короля Мускара XII основана на Золотой государственной карете британской королевской семьи.
Бастапқы жарияланым
"Тинтин Эн Сильдави" ("Тинтин в Сильдавии") атты "Король Оттокардың сұлтаны" алғаш рет 1938 жылдың 4 тамызынан 1939 жылдың 10 тамызына дейін Le Petit Vingtième журналында сериал ретінде жарық көрді. Бұл "Le Petit Vingtième" журналында толық жарияланатын Тинтиннің соңғы оқиғасы болды. 1939 жылдың 14 мамырынан бастап бұл оқиға француз католик газеті Cœurs Vaillants-та да сериал ретінде жарияланды. 1939 жылы Éditions Casterman оқиғаны бір қалың мұқабамен жинады; Герже Кастермандағы өзінің байланыс адамы Чарльз Леснеге Еуропадағы саяси жағдайдың өзгеруіне байланысты процесті жылдамдатуды талап етті. Нацистік-советтік Молотов-Риббентроп келісімі Герже кітаптың қалған суреттерін тапсырған күні қол қойылды; соңғы жұмыстарға кітаптың түпнұсқа мұқабасы, титул бетіне патшалық елтаңба және 20-беттегі Сильдавиялықтардың 1127 жылы түріктерге қарсы "Зилехерум шайқасындағы" жеңісін бейнелейтін гобелен кірді. Герже осы басылым үшін оқиғаның атауын "Отокар IV-тің сұлтаны" деп өзгертуді ұсынды; Casterman мұны "Король Оттокардың сұлтаны" деп өзгертті. "Король Оттокардың сұлтаны" серияға қайта оралатын Бьянка Кастафиоре кейіпкерін таныстырды, ол өзінің пианині Игорь Вагнермен бірге пайда болады. Сондай-ақ, ол кейінірек "Тинтиннің оқиғалары" "Айға сапар" және оның жалғасы "Айдағы саяхатшылар" фильмдерінде қайта пайда болатын қарсылас полковник Йоргеннің таныстырылуына куә болды. Алембик ағайындарының енгізілуі "Сынған құлақ" оқиғасындағы Балтазар ағайындарының енгізілуін еске алады. "Король Оттокардың сұлтаны" аяқталғаннан кейін Герже "Тинтиннің оқиғалары" сериясын "Қара алтын" оқиғасымен жалғастырды, бірақ 1940 жылы Германия Бельгияны басып алып, "Le Vingtième Siècle" журналын жабуға мәжбүр етті. "Қара алтын" оқиғасынан бас тартуға тура келді.
Екінші нұсқасы, 1947 жыл
1947 жылы оқиға қайта суреттелді және түсті бояумен берілді. Бұл басылымда Гержеге Эдгар П. Джейкобс көмектесті. Джейкобс оқиғаның костюмдері мен тұрмысын өзгертуді қадағалады; 1938 жылғы нұсқада Сильдавия корольдік гвардиясы британдық Бифитерлер сияқты киінген, ал 1947 жылғы нұсқада олар Болгария Ұлттық гвардиясына ұқсас балқандық үлгідегі киім киген. Джейкобс сондай-ақ өзінің және әйелінің Сильдавия патша сарайындағы эпизодтық бейнелерін қосты, ал сол көріністе Герже, оның сол кездегі әйелі Жермен, оның інісі Пол және үш досы – Эдуард Кнепелинккс, Жак Ван Мелкебек және Марсель Стобберцтің эпизодтық бейнелері де бар. Герже мен Джейкобс 38-беттің төменгі бөлігінде өздерінің кейіптерін қосты, онда олар форма киген офицерлер ретінде бейнеленген. Профессор Алембик кейіпкеріне алғашқы нұсқада Нестор есімі берілсе, екінші нұсқада ол Гектор деп өзгертілді; бұл Герже "Бір мүйіздің құпиясы" кітабында таныстырған Марлинспик сарайының үй шаруашылығын жүргізушісі Нестормен шатасуды болдырмау үшін жасалды. 1947 жылы "Кастерман" баспасы бұл екінші нұсқаны кітап түрінде жариялады.
Кейінгі басылымдар мен мұра
Король Оттокардың скептрі 1951 жылы Eagle журналында комикс тізбектеп жарияланғанда британдық оқырмандарға арналған Тинтиннің алғашқы шығармасы болды. Мұнда Тинтин мен Милу есімдері өзгеріссіз қалды, бірақ Дюпон мен Дюпон кейіпкерлері Томсон мен Томпсон деп аталды; осы есімдерді кейіннен Лесли Лонсдейл Купер мен Майкл Тернер 1958 жылы Methuen Publishing үшін сериалды ағылшын тіліне аударғанда қолданды. Кастерман 1980 жылы әңгіменің түпнұсқа қара-ақ нұсқасын өздерінің Архивтер Герже жинағының төртінші томы ретінде қайта басып шығарды. 1988 жылы олар осы алғашқы басылымның көшірмесін жариялады.
Санаткерлік талдау
Гарри Томпсон «Отокар патшаның скипетрі» туындысын «тізімді саяси сатира» деп сипаттап, нацистік шапқыншылық қаупінің күшейгенін ескере отырып, Герженің оны жазуының «батыл» қадам болғанын айтты. Оны «классикалық жабық бөлмедегі жұмбақ» деп сипаттап, «жетілдірілген сюжетімен» жоғары бағалады. Соңында, ол осы туындыны Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін жазылған үш үздік Тинтин шығармасының бірі деп санады, олардың қатарында «Көк лотос» және «Қара арал» да бар. Сондай-ақ, 1976 жылы археологтардың Прагадағы Святого Вита соборында XIII ғасырға жататын Отокар патшаның скипетрін тапқандығын атап өтуге лайық деп тапты. Герже туралы жазған Пьер Ассулин бұл оқиғаның Франц Легардың «Күлкілі жесір» операсының атмосферасын еске түсіретінін, ал Эрих фон Строгейм мен Эрнст Любич фильмдерінен «қосымша әсерлер» алғанын айтты. Герже туралы жазған Бенуа Питерс оның «саяси жаңару» және «ерекшелік» көрсеткенін ойлады. Оның пікірінше, Герже Сильдавияны оқиға орны ретінде пайдалану арқылы «тынышсыз реализмнің шектерінен» арылып, жаңаша шығармалар жасай алды. Жан Марк Лоффисье мен Рэнди Лоффисье «Отокар патшаның скипетрін» «Фараонның темекісінің параноидалық атмосферасын қайта жаңғыртатын» «Хичкок стиліндегі триллер» деп атады. Олар оқиғаның соңғы бөлігінің қарқынын Стивен Спилбергтің «Индиана Джонс» фильмдерімен салыстырып, Бордурияның енгізілуіне қарамастан, «шынайы әлемнің қорқыныштары» «оқиғаның таза ойын-сауық сипатына» кедергі келтірмейді деді. Соңында, олар оған бес жұлдыздың үшеуін берді. Майкл Фарр оқиғаның «нацистік Германияны сатиралық бейнелеуіне байланысты» «сенімді және шынайы» сезім беретінін, бірақ бұл «Сильдавияны жасаумен» байланысты «жеткілікті мүмкіндіктермен» толықтырылғанын айтты. Ол оны Хичкоктің «Жоғалған әйел» фильмімен салыстырды. Дегенмен, Фарр Э. П. Жакобс көмегімен құрастырылған түсті нұсқаны артық көреді. Оны «әсіресе сәтті» деп санап, оны сериядағы «ең жақсы және жетілген» туындылардың бірі деп ойлады, драма мен комедияны үйлестіре білген «жетілдірілген және тепе-теңдік сақталған» повестеуге ие. Стэнфорд университетінің әдеби сыншысы Жан Мари Апостолидес темір гвардияның бейнесі полковник Франсуа де Ла Рокктің «От кресті» қозғалысын еске түсіретінін мәлімдеді. Мюстлер кейіпкерінің «бетсіз жамандық» екенін атап, Герженің Сильдавияны бейнелеуіне күмәнді қарады, себебі Мюстлердің монархияға қарсы қастандығының күшті болуына ешқандай экономикалық себептер немесе түсініктемелер жоқ еді; сондықтан «жаппай революция схемалық болып қалады». Әдеби сыншы Том Маккарти оқиғадағы бірнеше эпизодтарды анықтады, олардың «Тинтиннің оқиғалары» кітабындағы кең тақырыптармен байланысты екенін дәлелдеді. Ол Алембиктің Сильдавияға сапарында қайталанатын «қонақ және үй иесі» тақырыбын анықтады және Алембиктің жеке басы ұрланғандықтан, оқиғада ұрлық тақырыбының бар екенін сендірді. Маккарти серияда анықтаған тағы бір тақырып – қасиетті мен саяси арасындағы шекараның жоғалуы; ол осының эхосын Патша Отокардың скипетрінде көрді, себебі Патша Кильдавия халқына Сент-Владимир күні пайда болғанға дейін үш күн күтуге мәжбүр болды, бұл Маккарти Иса Мәсіх пен Қайта тірілумен байланысты деп ойлады. Маккарти сонымен қатар кітаптағы бірқатар кейіпкерлердің сыртқы келбеті капитан Хаддокқа ұқсас екенін айтты, ол келесі Тинтин шығармасында, «Алтын тырнақты крабта» таныстырылатын кейіпкер.
Бейімделулер
Король Оттокардың сcepтрі "Тинтиннің оқиғалары" анимациялық сериясына бейімделген алғашқы туынды болды, бұл серия "Гержедің оқиғалары" деп аталды. Сериалды 1957 жылы Бельгияның Belvision Studios студиясы жасады, режиссері Рей Госсенс, ал сценарийін Грег жазды. Студия "Король Оттокардың сcepтрін" Гержедің түпнұсқа сюжетінен көп жағынан өзгешеленетін, 5 минуттық қара-ақ эпизодтарға бөлді. Бұл туынды 1991 жылы француздық Ellipse студиясы мен канадалық Nelvana анимациялық компаниясының "Тинтиннің оқиғалары" телесериалының бір бөлігі ретінде де бейімделді. Эпизодты Стефан Бернаскони режиссерлік етті, ал Тинтин кейіпкеріне Тьерри Вермут дауыс берді. "Тинтиннің" жанкүйерлері оқиғада кездесетін сильдавия тілін қабылдап, оны "Жұлдызды жол" фильмінің клингон және Дж. Р. Р. Толкинның эльф тілдерінің жанкүйерлері сияқты грамматика мен сөздіктер құру үшін пайдаланды.