Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Франко-бельгиялық стильдегі комикстер
Comic of the classical Franco Belgian style
Квебек бан-дезинесесі
bandes dessinées québécoises
Бан-дезинесес (жекеше бан-дезинес; сөзбе-сөз "салынған жолақтар"), BD деп қысқартылып, сондай-ақ франко-бельгиялық комикстер (BD franco belge) деп те аталады, бұл комикстер әдетте француз тілінде жазылады және Франция мен Бельгиядағы оқырмандар үшін жасалған. Бұл елдерде комикстердің ағылшын тіліндегі комикстерден ерекше, ұзақ тарихы бар. Бельгия көбінесе екі тілді ел, ал түпнұсқада голланд тілінде жазылған комикстер (stripverhalen, сөзбе-сөз "жолақты әңгімелер" немесе жай ғана "жолақтар") француз тілінен голланд тіліне аудармасы, кері бағыттан әлдеқайда көп болса да, мәдени тұрғыдан бан-дезинесес әлемінің бір бөлігі болып табылады. Ең танымал бан-дезинесестердің қатарында Тинтиннің оқиғалары (Эрже), Спиру және Фантазио (Франкин және т.б.), Гастон Лагаффе (Франкин), Астерикс (Госкини мен Удерзо), Лакки Люк (Моррис және Госкини), Смурфтар (Пейо) және Спайк пен Сьюзи (Уилли Вандерстен) кіреді. Реалистік суреттелген және құрылымдалған жоғары бағаланған бан-дезинесестерге Blueberry (Шарлье және Жиро, сондай-ақ "Мобиус"), Торгал (ван Хамме және Росински), XIII (ван Хамме және Ванс) және Германның туындылары жатады.
Bandes dessinées (singular bande dessinée; literally 'drawn strips'), abbreviated BDs and also referred to as Franco Belgian comics (BD franco belge), are comics that are usually originally in French and created for readership in France and Belgium. These countries have a long tradition in comics, separate from that of English language comics. Belgium is a mostly bilingual country, and comics originally in Dutch (stripverhalen, literally "strip stories", or simply "strips") are culturally a part of the world of bandes dessinées, even if the translation from French to Dutch far outweighs the other direction. Among the most popular bandes dessinées are The Adventures of Tintin (by Hergé), Spirou and Fantasio (Franquin et al. ), Gaston Lagaffe (Franquin), Asterix (Goscinny & Uderzo), Lucky Luke (Morris & Goscinny), The Smurfs (Peyo) and Spike and Suzy (Willy Vandersteen). Some highly regarded realistically drawn and plotted bandes dessinées include Blueberry (Charlier & Giraud, a. k. a. "Moebius"), Thorgal (van Hamme & Rosiński), XIII (van Hamme & Vance), and the creations of Hermann.
Жетістігі
Еуропада француз тілі тек Франция мен Монакода ғана емес, сонымен қатар Бельгия, Люксембург және Швейцарияның маңызды бөлігінде ана тілі ретінде қолданылады. Ортақ тіл ұлттық ерекшеліктердің көбінесе жоғалып кететін көркемдік және коммерциялық нарық құрайды, сонымен қатар «Франко-бельгиялық комикстер» терминінің туындауына себеп болатын негізгі факторлардың бірі болып табылады. Француз тіліндегі комикстердің ықпалды болу мүмкіндігі франкофондық Еуропадан тысқары да жетеді, себебі Франция, әсіресе, бірнеше франкофондық теңіз арты елдерімен тығыз тарихи және мәдени байланыстарға ие. Осы елдердің арасында франко-бельгиялық комикстер ең жақсы нәтижелерді Квебек, Канадада көрсетеді, себебі Еуропадан тыс франкофондық комикс оқырмандарының ең көп саны осы провинцияда шоғырланған, сонымен қатар Франциямен колонизация кезінен бері қалыптасқан тығыз тарихи және мәдени байланыстар өзінің туған Квебек комикс саласына зор әсер етті. Бұл елдің ағылшын тілінде сөйлейтін бөлігінің, яғни американдық комикстерге бағытталған мәдениетіне қарама-қайшы келеді. Фламанд бельгиялық комикстері (алғашқыда голланд тілінде жазылған) франкофондық комикстердің ықпалымен, әсіресе алғашқы жылдары, ерекше стильге ие болды, сондықтан қазіргі таңдағыда фламанд комикстері ретінде жіктеледі, себебі олардың эволюциясы 1940 жылдардың соңынан бастап өзге бағытқа бұрылды. Француз тіліндегі басылымдар әдетте голланд тіліне аударылса, фламанд басылымдары мәдени себептерге байланысты француз тіліне сирек аударылады. Сондай-ақ, ортақ тілге қарамастан, фламанд комикстері Нидерландыда және керісінше, жақсы нәтижелер көрсетпейді, тек кейбір ерекше жағдайларды қоспағанда, мысалы Вилли Вандерстиннің «Suske en Wiske» (Spike and Suzy) туындысы шекараның екі жағында да танымал. Сонымен қатар, көптеген фламанд комикстеріндегі әлеуметтік-мәдени ерекшеліктер осы комикстердің француз тіліндегі әріптестеріне қарағанда басқа тілдерге аударылуын азайтады, себебі француз тілінің мәдени мәртебесі мен оның жалпылама тартымдылығы зор. Бельгия ресми түрде үш тілді ел, себебі Бельгияда неміс тілінде сөйлейтін қауымдастық бар. Бельгиялық комикс нарығының алғашқы басылымдары, голланд немесе француз тілінде болса да, бұл тілге аударылуы сирек кездеседі, неміс тілінде сөйлейтін бельгиялықтар өз ана тілінде оқу үшін халықаралық басылымдарды күтуге мәжбүр, әдетте көрші Германиядан шыққан лицензиялы баспагерлерден. Голланд және неміс тілдері герман тілдері болғамен, Бельгияның неміс тілінде сөйлейтін қауымдастығы Валония аймағының аумағында орналасқан, сондықтан француз тілі сол аймақта ең көп қолданылатын (екінші) тіл болып табылады, бұл Герман және Дидье Комес сияқты комикстердің авторларына комикстерін француз тілінде жасауға мүмкіндік берді. Дитер Герман Комес туған Комес осы мақсатта өзінің есімін «французша» етуге тырысты, ал Герман өзінің комикстері үшін «Хуппен» (германша) әулеттік атын қолданды, бірақ өзінің есімін германша жазуын сақтап қалды. Оның салыстырмалы түрде шағын көлеміне және ауқымына қарамастан, және тарихи және мәдени байланыстарға қарамастан, 2018 жылға дейін ешқандай неміс-бельгиялық суретшілер өзінің франкофондық туындыларының коммерциялық аудармаларын ескере алмай, неміс комикстері үшін арнайы комикстер жасағаны белгілі емес. Францияда да осындай жағдай бар, онда бірнеше аймақтық тілдер бар, олардың ішінде бретон және окситан тілдері ең көп таралғандарының бірі. Бірақ бұл тілдер мәдени жағынан аймақтық тілдер ретінде танылса да, Бельгиядағы неміс тіліне қарағанда ресми ұлттық тіл емес, бұл комикстер мен олардың авторларына әсер етеді. Басты комикс баспалары осы тілдерде жергілікті комикстерді сирек шығарады, ал осы өңірлерден шыққан суретшілер өз комикстерін француз тілінде жасайды, себебі олардың неміс-бельгиялық әріптестері сияқты негізгі нарыққа коммерциялық қол жеткізу үшін осылай етуге мәжбүр. Сондықтан Францияның неміс тілінде сөйлейтін азшылығының жағдайы комикстерге қатысты көршілес Бельгиядағы анағұрлым үлкен анағұрлым ұқсас.
In Europe, French is spoken natively not only in France and the city state of Monaco, but also by significant portions of the population of Belgium, Luxembourg, and Switzerland. The shared language creates an artistic and commercial market where national identity is often blurred, and one of the main rationales for the conception of the "Franco Belgian comics" expression itself. The potential appeal of the French language comics extends beyond Francophone Europe, as France in particular has strong historical and cultural ties with several Francophone overseas territories. Of these territories it is Quebec, Canada, where Franco Belgian comics are doing best, due – aside from the fact that it has the largest comic reading Francophone population outside Europe – to that province's close historical and cultural ties with France from colonization, in the process heavily influencing its own native Quebec comics scene. This is in stark contrast to the English speaking part of the country, which is culturally American comics oriented. While Flemish Belgian comic books (originally written in Dutch) are influenced by Francophone comics, especially in the early years, they evolved into a distinctly different style, both in art and in spirit, which is why they are nowadays subcategorized as Flemish comics, as their evolution started to take a different path from the late 1940s onward, due to cultural differences stemming from the increasing cultural self awareness of the Flemish people. And while French language publications are habitually translated into Dutch, Flemish publications are less commonly translated into French, for cultural reasons. Likewise, despite the shared language, Flemish comics do not do that well in the Netherlands and vice versa, save for some notable exceptions, such as the Willy Vandersteen creation Suske en Wiske (Spike and Suzy) which is popular across the border. Concurrently, the socio cultural idiosyncrasies contained within many Flemish comics also means that these comics have seen far less translations into other languages than their French language counterparts have due to their more universal appeal, and the French language's cultural status. Belgium is officially a trilingual country as there is a German speaking Community of Belgium. Belgian comic home market first print releases, be it in Dutch or in French, are rarely translated into that language with German speaking Belgians having to wait for internationally released editions for reading in their native tongue, typically those from licensed publishers stemming from neighboring Germany. Though Dutch and German both are Germanic languages, the German speaking Community of Belgium lies within the territory of the Walloon Region, so that French is the most utilized (second) language in that area and has caused the handful of comic artists originating from there, such as Hermann and Didier Comès, to create their comics in French. Born Dieter Hermann Comès, Comès actually "Frenchified" his given name to this end, whereas Hermann has dispensed with his (Germanic) family name "Huppen" for his comics credits, though he maintained the Germanic spelling for his first name. Due to its relative modesty, both in size and in scope, and despite the close historical and cultural ties, no German Belgian artists are as of 2018 known to have created comics specifically for the German comics world, when discounting commercial translations of their original Francophone creations. A similar situation exists in France, which has several regional languages, of which Breton and Occitan are two of the more substantial ones. But while these languages are culturally recognized as regional languages, they are not official national languages, contrary to Belgium in regard to German, with similar consequences as in Belgium for comics and their artists. Native comics are rarely, if at all, released in these languages by the main comic publishers, whereas artists stemming from these regions, invariably create their comics in French – like their German Belgian counterparts forced to do so in order to gain commercial access to the main market. The situation for France's German speaking minority is therefore identical to its more sizable counterpart in northern neighbor Belgium in regard to comics related matters.
Сөздік
"Bandes dessinées" термині өнер түрінің бастапқы сипаттамасынан – "суреттелген жолақтар" деп аударылған. Ол алғаш рет 1930 жылдары пайда болды, бірақ 1960 жылдары ғана танымал болды, сол кезде оның кітаптары мен альбомдық басылымдарында "BD" деген қысқартпа қолданыла бастады (қараңыз төменде). Француз тіліндегі зерттеулерде "bandes dessinées" өнердің "тоғызыншы түрі" (le neuvième art) деп аталды. "Тоғызыншы өнер" деген атау 1964 жылы "Lettres et Médecins" журналында жарияланған мақаладан бастау алады, және кейіннен 1964 жылдан 1967 жылға дейін "Spirou" журналында апта сайын жарық көрген комикстер тарихы туралы мақалалар сериясында кеңінен танымал болды. Бельгиялық Моррис жазған бұл мақалалар сериясына, төменде аталған француздық редактор да үлес қосты, және ол өзі франко-бельгиялық комикстер жобасының бір мысалы болды. Франсис Лакассеннің 1971 жылы жарық көрген "Pour un neuvième art : la bande dessinée" кітабы осы терминді одан әрі бекітті. Солтүстік Америкада франко-бельгиялық комикстер көбінесе "графикалық роман" деп аталатын туындылармен теңестіріледі, бұл олардың американдық 32 беттік комикстер стандартынан өзгешелігінен туындаған болуы мүмкін. Соңғы онжылдықтарда Уилл Эйснер мен Арт Шпигельманның еңбектерінің нәтижесінде, ағылшын тіліндегі "графикалық роман" термині Еуропада да жиі қолданыла бастады, бірақ бұл жас және/немесе жалпы оқырман қауымына арналған комикстерді, ересектерге арналған мазмұны бар, әдеби тақырыптарды қамтитын немесе тәжірибелік стильдегі басылымдардан ажырату мақсатында жасалды. Осының салдарынан, еуропалық комикс зерттеушілері 1962 жылғы Жан-Клод Форесттің "Barbarella" комиксін (оның тақырыбы үшін) және 1967 жылғы Хьюго Пратттың "Corto Maltese" желімінің алғашқы шығармасы "Una ballata del mare salato" ("Тұзды теңіздің балладасы") комиксін (оның көркемдігі мен повесть стилі үшін) еуропалық "графикалық роман" деп қарастыруға болатын алғашқы комикстер деп санайды.
The term bandes dessinées is derived from the original description of the art form as "drawn strips". It was first introduced in the 1930s, but only became popular in the 1960s, by which time the "BD" abbreviation was also in use for its book, or album, publications (see below). Bandes dessinées were described as the "ninth art" in Francophone scholarship on the medium (le neuvième art). The "ninth art" designation stems from a 1964 article by in the magazine Lettres et Médecins, and was subsequently popularized in an article series about the history of comics, which appeared in weekly installments in Spirou magazine from 1964 to 1967. Written by Belgian Morris with editorial input from the below mentioned Frenchman fr, the article series was in itself an example of a Franco Belgian comics project. The publication of Francis Lacassin's book Pour un neuvième art : la bande dessinée in 1971 further established the term. In North America, Franco Belgian comics are often seen as equivalent to what are known as graphic novels — most likely a result of their deviating from the American 32 page comic book standard. In recent decades the English "graphic novel" expression has increasingly been adopted in Europe as well in the wake of the works of Will Eisner and Art Spiegelman, but with the specific intent to discriminate between comics intended for a younger and/or general readership, and publications which are more likely to feature mature content, literary subject matter or experimental styles. As a result, European comic scholars have retroactively identified the 1962 Barbarella comic by Jean Claude Forest (for its theme) and the first 1967 Corto Maltese adventure Una ballata del mare salato (A Ballad of the Salt Sea) by Hugo Pratt (for both art, and story style) in particular, as the comics up for consideration as the first European "graphic novels".
Тарих
XIX ғасырда Еуропада көптеген суретшілер карикатуралар салған, кейде тіпті бірнеше панельді тізбекті әңгімелеуді де қолданған, бірақ көбінесе бүгінде қолданылатын тілдік көпіршіктерден гөрі панельдердің астына түсіндірме жазулар мен диалогтар қойылған. Бұл көбінесе бір беттен аспайтын, қысқа, әзіл-қалжыңды туындылар еді. Франкофония аймағында Густав Доре, Надар, Кристоф және Каран д’Аш сияқты суретшілер бұл өнер түрімен айналыса бастады.
During the 19th century, there were many artists in Europe drawing cartoons, occasionally even utilizing sequential multi panel narration, albeit mostly with clarifying captions and dialogue placed under the panels rather than the Speech balloons commonly used today. These were humorous short works rarely longer than a single page. In the Francophonie, artists such as Gustave Doré, Nadar, Christophe and Caran d'Ache began to be involved with the medium.
1900-жылдардың басында 1929: Алдын ала
ХХ ғасырдың алғашқы онжылдықтарында комикстер жеке басылымдар емес, газеттерде және апталық немесе ай сайынғы журналдарда эпизодтар немесе әзіл-қалжыңдар ретінде жарияланды. Бұл журналдардан басқа, католик шіркеуі, сол кездегі күшті және ықпалды р.к. ретінде, балаларға арналған "салауатты және дұрыс" журналдар жасап, тарата бастады. 1900-шы жылдардың басында алғашқы танымал француз комикстері пайда болды. Ең танымал комикстердің екеуі – Бекассин және Les Pieds Nickelés. 1920 жылдары, Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, француз суретшісі Ален Сент Оган кәсіби карикатурист ретінде жұмыс істеуге кірісіп, 1925 жылы Zig et Puce сериясын жарыққа шығарды. Сент-Оган АҚШ-та кеңінен танымал болған және қалыптастырылған техникаларды толыққанды пайдаланған алғашқы француз тіліндегі суретшілердің бірі болды, мысалы, тілшелер. Дегенмен, Францияда келесі екі-үш онжылдық бойы мәтіндік комикстер форматы басым формат болып қала берді, оны Францияның білім берушілері таратып жүрді. 1920 жылы Бельгиядағы Авербод аббаты Zonneland журналын шығара бастады, ол негізінен аз суреттермен мәтіннен тұрады, ал келесі жылдары комикстерді жиі жариялай бастады. Les Pieds Nickelés, Bécassine және Zig et Puce соғыстан сәл ұзақ уақыт аман қалғанмен, үш жағдайда да жаңартылып, олардың барлығын бастапқы авторларынан басқа суретшілер (соңғысы үшін ең танымал – бельгиялық Грег, 1960 жылдары) жалғастырды. Олардың ешқайсысы Франциядан тыс жерде оқырмандар таба алмады және осы себепті тек өз елдерінде ғана есте қалды.
In the early decades of the 20th century, comics were not stand alone publications, but were published in newspapers and weekly or monthly magazines as episodes or gags. Aside from these magazines, the Catholic Church, in the form of its then powerful and influential fr, was creating and distributing "healthy and correct" magazines for children. In the early 1900s, the first popular French comics appeared. Two of the most prominent comics include Bécassine and Les Pieds Nickelés. In the 1920s, after the end of the first world war, the French artist Alain Saint Ogan started out as a professional cartoonist, creating the successful series Zig et Puce in 1925. Saint Ogan was one of the first French speaking artists to fully utilize techniques popularized and formularized in the United States, such as Speech balloons, even though the text comic format would remain the predominant native format for the next two to three decades in France, propagated as such by France's educators. In 1920, the Abbot of Averbode in Belgium started publishing Zonneland, a magazine consisting largely of text with few illustrations, which started printing comics more often in the following years. Even though Les Pieds Nickelés, Bécassine and Zig et Puce managed to survive the war for a little while longer, modernized in all three cases and all of them continued by artists (the most notable one being Belgian Greg for the latter in the 1960s) other than the original creators, none of them succeeded to find a readership outside France itself and are consequently remembered in their native country only.
1929-1940: Қазіргі француз-белгиялық комикстің пайда болуы
Ең алғашқы бельгиялық комикстердің бірі Герженің «Тинтиннің оқиғалары» болды, оның ішінде 1929 жылы Le Petit Vingtième журналында жарияланған «Тинтин совет елінде» әңгімесі бар. Бұл кейінірек шыққан Тинтиннен мүлдем өзгеше болды, стилі өте нағыз және қарапайым, тіпті балалық, кейінгі әңгімелерге қарағанда. Ертедегі Тинтин оқиғаларында жиі нәсілшілдік және саяси стереотиптер кездеседі, бұл соғыстан кейін дау тудырды және кейін Герже өкініш білдірді. Тинтиннің алғашқы үлкен табысынан кейін журнал әңгімелерін қатты қаптамалы кітап форматында шығаруды шешті, олар өздерінің курстарын журналда өткізгеннен кейін, бельгиялық комикс әлемінде жаңа нәрсе – сөйлеу көпіршігі комикс альбомын енгізді. 1930 жылғы «Тинтин ау дес совьетс» атағы әдетте өзінің түріндегі алғашқысы болып саналады, тіпті француз баспасынан шыққан үш ұқсас «Зиг эт Пьюс» атағы бар болса да, ол «Тинтин» атағынан бір-екі жыл бұрын шыққан, бірақ Франциядан тыс аудитория таба алмады. Журнал келесі үш мақала үшін 1934 жылға дейін осылай жалғастырды, ол кезде журнал, әсіресе кітап шығарушы ретінде өте қолайлы емес, альбом шығаруды бельгиялық мамандандырылған кітап шығарушы Кастерманға тапсырды, ол сол кезден бері Тинтин альбомдарын шығарушы болып табылады. Ертедегі әңгімелер туралы сынға қарамастан және форматтың әлі көп жолы болса да, Тинтин қазіргі кезде түсінілгендей, қазіргі франко-бельгиялық комикстің бастапқы нүктесі және архетипі деп саналады. Бұл 1960-шы жылдардан бастап осы тақырыпта жазылған трактаттар мен анықтамалық еңбектердің басым көпшілігінде және өзінің шыққан елінен тыс оқырмандарды алғаш рет тапқан. Осылайша, Тинтин сериясы Франко-Бельгия комикс әлемінің соғыстан кейінгі ең үлкен табыстарының біріне айналды, ондаған тілдерге, соның ішінде ағылшын тіліне аударылды, сондай-ақ 2011 жылы, оның жасаушысының өлімінен кейін отыз жылға жуық уақыт өткенде Голливудтың үлкен, табысты кинокартинасын көрген салыстырмалы түрде аз еуропалық комикстердің бірі болды. Қазіргі заманғы комикс кітаптарына қарай тағы бір қадам 1934 жылы болды, ол бұған дейін Opera Mundi бюросы арқылы ай сайынғы журналдарға комикстер тарататын венгр Пол Винклер, King Features Syndicate-пен апта сайынғы 8 беттік ерте «комикс кітабын» Journal de Mickey құру туралы келісім жасады. Бұл бірден табысқа жетті, көп ұзамай басқа баспагерлер американдық сериялармен мерзімді журналдар шығара бастады, олар Франция мен Бельгияда айтарлықтай танымал болды. Бұл онжылдықтың қалған бөлігінде жалғасты, жүздеген журналдар негізінен импорттық материалдарды жариялады. Францияда ең маңыздылары Робинсон, Хурра және Cœurs Vaillants et Âmes Vaillantes de France басылымдары Cœurs Vaillants («Valiant Hearts», 1929, жасөспірім ұлдар үшін), Âmes Vaillantes («Valiant Souls», 1937, жасөспірім қыздар үшін) және Jeunesse et Maison (1945, жасөспірімдерге дейін), ал Бельгиялық мысалдарға Wrill және Bravo кіреді. Coeurs Vaillants 1930 жылдан бастап Синдикация бойынша Тинтеннің оқиғаларын жариялай бастады, бұл француздық-бельгиялық комикстің ең алғашқы әлемдегі кросс-фертификациялардың бірі болды, тек Coeurs Vaillants бас редакторы Абат Куртуадан Эржеден Тинтиннің екіталай жасы мен отбасына қарама-қарсы, шынайы отбасы бар шынайы балалар туралы серия жасауды сұрады (және осылайша журналға негіз болған католик нормалары мен құндылықтарына сәйкес келеді), бұл 1936 жылы комикстің пайда болуына әкелді Джо, Зетт және Джокконың оқиғалары. Өте сәл болса да, Герже өзінің комикстерін өте танымал болып келе жатқан сөйлеу көпіршігі форматында жасағандықтан, бұл бастапқыда Cœurs Vaillants-пен қақтығысқа әкелді, ол мәтіндік комикс форматын пайдаланды, оның редакторлары білім беру тұрғысынан қарағанда орынды деп санады. Герже бұл дауды жеңіп алды, сөйлеу көпіршігі комикстері бұдан былай журналдың мәтіндік комикстерімен бірге 1960 жылдардың ортасына дейін (және оның бұрыштамалары) көрсетілді, сөйлеу көпіршігі комикстері журналдың бәрі тастап кетті, дегенмен жалпы үрдіске қарамастан. 1938 жылы Бельгияда «Спиру» журналы жарық көрді. Journal de Mickey журналының үлкен танымалдығына және Tintin Le Petit Vingtième журналының табысына жауап ретінде қара және ақ / түсті гибридті журнал негізінен америкалық комикстерді көрсетті. Бұл француз Роб Вел (соның арқасында басқа да алғашқы кросс-фертилизация үлгісі) жасаған және жаңа журналдың талисманы және атауын берген Spirou және бельгиялық суретші Фернан Динеур жасаған Tif et Tondu. Екі серия да соғыстан аман қалып, соғыстан кейін басқа суретшілердің қолдауымен болса да, айтарлықтай танымалдыққа ие болды. Бұл екі тілді елде шығарылғандықтан, Spirou бір мезгілде фламанд нарығы үшін Robbedoes деген атпен голланд тіліндегі нұсқасы да қол жетімді болды. Соғыстан кейін бірнеше жылдан кейін Нидерландыға экспортталды. Журналды Éditions Dupuis S. A. баспагері (1989 жылдан бастап, жай ғана: Dupuis) құрған, оның негізін қалаушы Жан Депюи 1898 жылы баспа өнімі ретінде құрған, бірақ 1922 жылы комикс емес кітаптар мен журналдарды шығаруға көшкен. Бірақ «Спиру» журналы жарық көргеннен бері Dupuis көбінесе комикс өнімдеріне назар аударады және қазіргі уақытта, 2017 жылға қарай, комикстерді ғана шығаратын және әлі де бар екі үлкен бельгиялық франко-бельгиялық комикс баспагерлік үйінің бірі болып табылады. Соғыстан кейінгі Францияға (Нидерландыдағыдай, журнал 1945-46 жылдарға дейін Францияда қол жетімді болған жоқ) экспортталған «Спиру» – Моррис, Франкан және Жиже сияқты бельгиялық таланттардың (ерте) туындыларын ұсынды – Жан «Мёбиус» Жиро және Жан-Клод Мезьер сияқты болашақ француздық bande dessinée шеберлеріне үлкен шабыт берді, олар осы кезде мектеп оқушылары болды.
One of the earliest proper Belgian comics was Hergé's The Adventures of Tintin, with the story Tintin in the Land of the Soviets, which was published in Le Petit Vingtième in 1929. It was quite different from future versions of Tintin, the style being very naïve and simple, even childish, compared to the later stories. The early Tintin stories often featured racist and political stereotypes, which caused controversies after the war, and which Hergé later regretted. After Tintin's early massive success, the magazine decided to release the stories in hardcover book format as well, directly after they had run their respective courses in the magazine — in the process introducing something new in the Belgian comic world, the speech balloon comic album. The 1930 Tintin au pays des Soviets title is generally considered the first of its kind – even though there are three similar Zig et Puce titles from French publisher Hachette, known to predate the Tintin title by one to two years, but which failed to find an audience outside France however. The magazine continued to do so for the subsequent three stories until 1934 when the magazine, as such not particularly well suited as book publisher, turned album publication over to Belgian specialized book publisher Casterman, who has been the Tintin album publisher ever since. The criticisms regarding the early stories notwithstanding and even though the format still had a long way to go, Tintin is widely considered the starting point and archetype of the modern Franco Belgian comic as currently understood, and as amply demonstrated in the vast majority of treatises and reference works written on the subject since the 1960s, and the first to find a readership outside its originating country. As such the Tintin series went on to become one of the greatest post war successes of the Franco Belgian comic world, having seen translations in dozens of languages, including English, as well as becoming one of the relatively few European comics to have seen a major, successful, Hollywood movie adaptation as late as 2011, nearly thirty years after the death of its creator. A further step towards modern comic books happened in 1934 when Hungarian Paul Winkler, who had previously been distributing comics to the monthly magazines via his Opera Mundi bureau, made a deal with King Features Syndicate to create the Journal de Mickey, a weekly 8 page early "comic book". The success was immediate, and soon other publishers started publishing periodicals with American series, which enjoyed considerable popularity in both France and Belgium. This continued during the remainder of the decade, with hundreds of magazines publishing mostly imported material. The most important ones in France were Robinson, Hurrah, and the fr (on behalf of the fr a. k. a. Cœurs Vaillants et Âmes Vaillantes de France) publications Cœurs Vaillants ("Valiant Hearts", 1929, for adolescent boys), fr ("Valiant Souls", 1937, for adolescent girls) and fr (1945, for pre adolescents), while Belgian examples included Wrill and Bravo. Coeurs Vaillants started to publish The Adventures of Tintin in syndication from 1930 onward, constituting one of the earliest known French Belgian comic world cross fertilizations, only reinforced when Abbot Courtois, editor in chief of Coeurs Vaillants, asked Hergé to create a series about real children with a real family as opposed to Tintins ambiguous age and family (and thus more in line with the Catholic norms and values on which the magazine was founded), which resulted in the 1936 comic The Adventures of Jo, Zette and Jocko. Incidentally, as Hergé created his comics in the increasingly popular speech balloon format, it initially led to a conflict with Cœurs Vaillants, which utilized the text comic format its editors considered more appropriate from an educational point of view. Hergé won the argument, and speech balloon comics were henceforth featured alongside text comics in the magazine (and that of its spin offs) until the mid 1960s, when speech balloon comics were all but abandoned by the magazine(s), the general trend notwithstanding. In 1938, the Belgian Spirou magazine was launched. Conceived in response to the immense popularity of Journal de Mickey and the success of Tintin in Le Petit Vingtième, the black and white/color hybrid magazine featured predominantly comics from an American origin at the time of its launch until the war years, but there were also native comics included. These concerned Spirou, created by the Frenchman Rob Vel (and thus another early cross fertilization example) and who served as the mascot and namesake for the new magazine, and Tif et Tondu created by Belgian artist Fernand Dineur. Both series would survive the war and achieve considerable popularity after the war, albeit under the aegis of other artists (see below). Published in a bi lingual country, Spirou simultaneously appeared in a Dutch language version as well under the name Robbedoes for the Flemish market. Export to the Netherlands followed a few years later shortly after the war. The magazine was conceived and published by publisher Éditions Dupuis S. A. (as of 1989, simply: Dupuis), which was established by its founding namesake Jean Depuis as a printing business in 1898, but changed to being a publishing house in 1922, publishing non comic books and magazines. Since the launch of Spirou however, Dupuis has increasingly focused on comic productions and is currently, as of 2017, a comics publisher exclusively and one of the two great Belgian Franco Belgian comic publishing houses still in existence. As post war exports to France (like in the Netherlands, the magazine was not available in France until 1945 46), Spirou – featuring the (early) creations of Belgian greats like Morris, Franquin and Jijé – became a significant inspiration for future French bande dessinée greats such as Jean "Mœbius" Giraud and Jean Claude Mézières, eventually setting them off on their comic careers, but who were schoolboys at the time they became acquainted with the magazine.
1940-1944: Соғыс және оккупация
Германия Франция мен Бельгияны басып алған кезде американдық комикстерді импорттау іс жүзінде мүмкін болмай қалды. Оккупациялық нацистер күмәнді деп санайтын американдық мультфильмдер мен комикстерге тыйым салды. Алайда, екеуі де соғысқа дейін өте танымал болды, ал соғыс жылдарының ауырлығы сұранысты одан әрі арттырды. Бұл көптеген жас суретшілерге комикс және анимация саласында жұмыс істеуге мүмкіндік берді. Алғашқыда "Спиру" журналындағы Джиже және "Браво" журналындағы Эдгар П. Джейкобс сияқты авторлар Супермен мен Флэш Гордонның аяқталмаған американдық оқиғаларын жалғастырды. Осылайша, олар сол комикстердің стилін және ағымын еліктеу арқылы тиімді комикстер жасау туралы білімдерін жетілдірді. Бірақ, тіпті американдық комикстердің үйде жасалған нұсқалары да тоқтатылды, авторлар өз кейіпкерлерін және оқиғаларын жасауға мәжбүр болды, бұл жаңа таланттарға жариялануға мүмкіндік берді. Франко-бельгиялық комикстердің ең танымал суретшілерінің көптегені осы кезеңде бастау алды, олардың ішінде бельгиялық Андре Франкин, Пейо (кіші бельгиялық анимация студиясында Compagnie Belge d'Animation – CBA бірге жұмыс істеген), Вилли Вандерстен және француз Жак Мартин мен Альберт Удерзо, олар "Браво" үшін жұмыс істеді.
When Germany invaded France and Belgium, it became close to impossible to import American comics. The occupying Nazis banned American animated movies and comics they deemed to be of a questionable character. Both were, however, already very popular before the war and the hardships of the war period only seemed to increase the demand. This created an opportunity for many young artists to start working in the comics and animation business. At first, authors like Jijé in Spirou and Edgar P. Jacobs in Bravo continued unfinished American stories of Superman and Flash Gordon. Thus, by imitating the style and flow of those comics, they improved their knowledge of how to make efficient comics. Soon even those homemade versions of American comics had to stop, and the authors had to create their own heroes and stories, giving the new talents a chance to be published. Many of the most famous artists of the Franco Belgian comics started in this period, including the Belgians André Franquin, Peyo (who started together at the small Belgian animation studio Compagnie Belge d'Animation – CBA), Willy Vandersteen, and the Frenchmen Jacques Martin and Albert Uderzo, who worked for Bravo.
19441959: Соғыстан кейінгі кезең Бельгияның үстемдігі
Соғыс кезінде жұмысын жалғастырған көптеген баспагерлер мен суретшілер жалтақтап, соғыстан кейін жаңадан құрылған ұлттық билік органдары бұрынғы француз қарсыластарының талабы бойынша түрмеге қамалған, бірақ көпшілігі қысқа уақыттан кейін айыптаусыз босатылды. Мысалы, осылай болды, атақты журналдың бірі – Coeurs Vaillants. Ол 1929 жылы абат Куртуа (Жак Кёр есімімен) құрған. Шіркеутің қолдауымен ол соғыс жылдарында журналды шығара алды және жалтақтап айыпталды. Ол жұмыстан шығарылғаннан кейін, оның орнын басатын Пихан (Жан Вайлан ретінде) журналды жаңартты, оны көбірек әзіл-қалжыңға бағыттап, дамытты. Сол сияқты, Герже де бұрынғы бельгиялық қарсыластары тарапынан ұқсас айыптауларға ұшыраған суретші болды. Ол өзін ақтады және 1950 жылы «Студио Герже» құрды, онда ол көмекшілерге ұстаздық жасады. Онда Боб де Мур, Жак Мартин және Роджер Лелуп сияқты белгілі бельгиялық «ligne claire» (таза сызық стилі) стилінде жұмыс істегендер болды, бұл стиль «Марцинель мектебіне» (Спиру баспасының Дупуи баспасының орнында) қарсы қойылды, көбінесе Спиру журналының авторлары, мысалы Франкен, Пейо және Моррис ұсынған. 1946 жылы Герже апталық «Тинтин» журналын құрды, ол тез арада үлкен танымалдылыққа ие болды, «Спиру» сияқты фламанд және голланд нарықтарында «Куифье» деген атпен голланд тілінде жарық көрді. «Тинтин» журналында жұмыс істеп, кейін танымал болған белгілі бельгиялық комикстердің арасында Вильям Вэнс, аталған Грег, Тибет және Герман Хуппен болды. «Тинтин» журналының баспашысы Les Éditions du Lombard (1989 жылдан бастап жай ғана: Le Lombard) Гержемен бірлесіп, журналды іске қосу үшін Реймонд Лебланк құрды, өйткені ол сол кезде әлі де жалтақтап айыпталып тергеуде болғандықтан баспагер таба алмады. Қызығы, Гержеге негізделген алғашқы суретшілер тобының туындыларының альбомдық басылымдары сол кезде де, қазір де ұзақ жылдар бойы «Тинтин» кітаптарын басып шығаратын Кастерманға тапсырылды, ал «Ломбард» тек кейінірек журналға қосылған суретшілер үшін альбомдық басылымдарды бастады. Дегенмен, «Ломбард» франкофондық Еуропаның комикстерге арналған алғашқы мамандандырылған баспасын құрды. «Le Lombard» француз тілінде комикстер шығаратын үш ірі бельгиялық баспагердің бірі болды (елдің екі тілділігіне байланысты голланд тілінде де), «Дупуи» және «Кастерманмен» бірге, және олар сияқты 2017 жылға дейін әлі де жұмыс істеп келеді. Көптеген басқа журналдар соғыстан аман қалмады: «Le Petit Vingtième» жоғалып кетті, «Le Journal de Mickey» тек 1952 жылы ғана қайта келді. 1940 жылдардың екінші жартысында көптеген жаңа журналдар пайда болды, бірақ көбінесе олар бірнеше апта немесе ай ғана өмір сүрді. 1950 жылға қарай жағдай тұрақтанды, «Спиру» және жаңа «Тинтин» журналы (команда Гержеге бағытталған) келесі он жылдықтардағы ең ықпалды және табысты журналдар болды. Алайда, 1944 жыл (Франция мен Бельгия соғыстың аяқталуына дейін азат етілді) француз-бельгиялық Жан Мишель Шарлиердің мансабының басталуын көрді, ол осы процесте ең биік тұлғалардың біріне айналды. Сол жылы, заңгер мамандығы бойынша, Шарлиер жаңадан құрылған комикстер агенттігі World Press of Georges Troisfontaines-ке қосылды, бұл Бельгияның King Features Syndicate-ке жауабы. Бастапқыда редакциялық суретші ретінде жұмысқа алынған, Труафонтен Шарлиердің жазуға деген талантын мойындап, оны сурет салудан комикстер сценарийін жазуға көндірді, Шарлиер өмірінің соңына дейін үлкен жетістікпен айналысты, шамамен үш дюжина серия жасады, олардың бірнешесі франко-бельгиялық «bande dessinée» классикасына айналды. «Спиру» журналы агенттіктің алғашқы және ең маңызды клиенті болды, ал соғыстан кейінгі алғашқы онжылдықта журналға Эдди Паапе, Виктор Хубинон, Митакк, fr сияқты жас, негізінен бельгиялық таланттардан көптеген жаңа сериялар енгізілді, Джиже мансабы оның ең танымал туындысымен, 1954 жылдың наурыз айында «Спируда» жарияланған «Jerry Spring» батыс комикстер сериясымен шықты. Джиже, журналды басқарды, бірақ өзінің жеке туындыларын жасамас бұрын World Press суретшілерімен тығыз ынтымақтастық жасады. Шарлиердің өзі осы кезеңде жасаған табысты сериялар – білім беру қысқа сериясы «Les Belles Histoires de l'oncle Paul» (бельгиялық Митак, fr, Герман, Дино Аттанасио және француз Жан Гратон сияқты жас таланттардың дағдыларын дамыту үшін сынақ алаңы ретінде қызмет етті, олардың кейбіреулері мансабының кейінгі кезеңінде «Ломбардқа» ауысты, әсіресе Герман), «Buck Danny» (Хубинонмен), «La Patrouille des Castors» (Митакпен, «L'oncle Paul» шәкірттігінен кейін) және «Jean Valhardi» (Паапе және Джижемен). Шарлиер өте өнімді комикстер сценарийшісі болды, бұл оның таңбасы болды, сонымен қатар ол агенттіктің редакторы және өкілі болды, заңгерлік білімі мен белсенді мінезінің арқасында. Осылайша, ол 1951 жылы ашылған Париж, Франциядағы World Press кеңсесінде екі француз – Рене Госинни (агенттікте комикстер мансабын бастаған) және бұрынғы «Bravo» суретшісі Альберт Удерзоны таныстырды, нәтижесінде франко-бельгиялық «bande dessinée» ең табысты серіктестігі құрылды. Екеуі агенттіктің қызметінде жасаған алғашқы комикстердің бірі – француз Канадасындағы колониялық кезеңде өткен «Oumpah pah» батыс сериясы болды, ол 1951 жылы бос эпизодтар ретінде жоспарланған, бірақ журналда басылуға мүмкіндік таппады. Жаңадан толыққанды оқиғаларға айналдырылған комикс «Тинтин» журналында 1958–1962 жылдары сәтті жарияланды (сонымен қатар Мартиннің «The Adventures of Alix» комиксімен бірге, бельгиялық журналда жарияланған алғашқы таза француз комиксі), тиімді түрде олардың кейінгі «Asterix» туындысының «рухани әкесі» болды. Бірақ World Press-ке шартты суретшілер ғана емес, «Спируға» жаңа серпіліс берді, «Дупуи» өзі де журналдың табысына ортақ болған суретшілер тобын шарттастырды, олар соғыстан кейінгі кезеңде жаңартылған журналды анықтады. Соғыс аяқталғаннан кейін «Дупуи» анимациялық студиясы CBA-дан үш суретшіні «Спиру» журналының штатты суретшілері ретінде жұмысқа алды, Эдди Паапе (кейін «World Press»-ке ауысқанға дейін), Андре Франкен және Морис «Моррис» Де Бевере, және 1946 жылы Моррис франко-бельгиялық комикстер классикасының екіншісін, «Lucky Luke» комиксін құрды, ол 7 желтоқсандағы «Almanach» қосымшасында алғаш рет жарияланды. Франкен өзінің ұстазы Джижеден «Spirou et Fantasio» комиксін мұра етіп алды, ол соғыс жылдары түпнұсқа авторы Роб Велден оны қабылдаған, және Франкен осы комикстің танымалдығын арттырды, содан кейін 1957 жылы журнал үшін ең танымал туындысы «Gaston» комиксін жасады. Суретші Вилли «Will» Мальтейтті қосып, ол түпнұсқа авторы Фернанд Динерден «Tif et Tondu» комиксін мұра етіп алды, «Джиже», Франкен, Моррис және Виллден тұратын «La bande des quatre» («Төрттік тобы») толыққанды құрылды және «Марцинель мектебі» стилінің негізін құрады. Алайда, осы суретшілердің жетістігі соншалық, Роб Вел мен Динердің соғысқа дейінгі туындылары жас буынның жұмыстарымен жабылған, олардың есімдері ұмытылған. Нәтижесінде, американдық комикстер соғыстан кейін Бельгияда да, Францияда да бұрынғыдай көп көлемде қайта оралмады, бірақ Францияда бұл танымалдығының жетіспеуінен емес, керісінше.
A lot of the publishers and artists who had managed to continue working during the occupation were accused of being collaborators and were imprisoned after the liberation by the reinstated national authorities on the insistence of the former French resistance, although most were released soon afterwards without charges being pressed. For example, this happened to one of the famous magazines, Coeurs Vaillants. It was founded by Abbot Courtois (under the alias Jacques Coeur) in 1929. As he had the backing of the church, he managed to publish the magazine throughout the war, and was charged with being a collaborator. After he was forced out, his successor Pihan (as Jean Vaillant) took up the publishing, moving the magazine in a more humorous direction. Likewise, Hergé was another artist who also found himself on the receiving end of similar accusations of the former Belgian resistance. He managed to clear his name and went on to create Studio Hergé in 1950, where he acted as a sort of mentor for the assistants that it attracted. Among the people who worked there were Bob de Moor, Jacques Martin and Roger Leloup, all of whom exhibit the easily recognizable Belgian ligne claire (clean line style), often opposed to the "Marcinelle school" style (named for the seat of Spirou publisher Dupuis), mostly proposed by authors from Spirou magazine such as Franquin, Peyo and Morris. In 1946, Hergé also founded the weekly Tintin magazine, which quickly gained enormous popularity, like the weekly Spirou appearing in a Dutch version under the name Kuifje for the Flemish and Dutch markets. Notable Belgian comic artists who at a later point in time achieved fame while working for Tintin magazine included among others William Vance, the aforementioned Greg, Tibet and Hermann Huppen. Tintin magazine publisher Les Éditions du Lombard (as of 1989 simply: Le Lombard) was especially founded by Raymond Leblanc for the magazine's launch in conjuncture with Hergé as the latter could not find a publisher due to the fact that he was at that time still under investigation for alleged collaboration. Remarkably, album publications of the creations from the early group of artists centered around Hergé was, then and now, outsourced to longstanding Tintin book publisher Casterman, while Lombard itself only started album publications for those artist who joined the magazine at a later point in time. Nonetheless, with Lombard Francophone Europe had received its first specialized comics publisher actually conceived as such. Le Lombard went on to become one of the three great Belgian publishing houses to produce comics in French (and in Dutch as well for that matter due to the bi lingual nature of the country), alongside Dupuis and Casterman, and like them as of 2017 still in existence. Many other magazines did not survive the war: Le Petit Vingtième had disappeared, Le Journal de Mickey only returned in 1952. In the second half of the 1940s many new magazines appeared, although in most cases they only survived for a few weeks or months. The situation stabilized around 1950 with Spirou and the new Tintin magazine (with the team focused around Hergé) as the most influential and successful magazines for the next decade. Yet, 1944 (both France and Belgium were liberated before war's end) had already seen the start of the industry career of the French Belgian Jean Michel Charlier, in the process becoming one of its most towering figures. That year and a lawyer by trade, Charlier joined the newly formed comic syndication agency World Press of Georges Troisfontaines, Belgium's answer to King Features Syndicate. Originally hired as an editorial draughtsman, Troisfontaines recognized Charlier's talent for writing and persuaded him to switch from drawing to scripting comics, something Charlier did with great success for the remainder of his life, creating close to three dozen series, several of them becoming classics of the Franco Belgian bande dessinée. Spirou magazine became the agency's first and foremost client, and the first post war decade saw the infusion into the magazine with many new series from young, predominantly Belgian talents like Eddy Paape, Victor Hubinon, Mitacq, fr, instituting an era in which Jijé's career truly took off with his best known creation, the Western comic series Jerry Spring, that started its run in Spirou in March 1954. Jijé incidentally, had magazine tenure, but closely cooperated with the World Press artists before embarking on his own creation. Successful series Charlier himself created in this period were the educational short series Les Belles Histoires de l'oncle Paul (serving as proving ground in order to develop the talents and skills of young aspiring artists like Belgians Mitacq, fr, Hermann, Dino Attanasio and the Frenchman Jean Graton among others, several of whom switching over to industry competitor Lombard at a later point in their careers, most notably Hermann), Buck Danny (with Hubinon), La Patrouille des Castors (with Mitacq after his apprenticeship on L'oncle Paul) and Jean Valhardi (with Paape and Jijé). Aside from being a very prolific comic script writer, becoming his trademark henceforth, Charlier also became an editorial driving force and spokesperson for the agency, because of his background in law and his assertive personality. As such, he was responsible for introducing the two Frenchmen René Goscinny (who also starting out his comics career at the agency) and former Bravo artist Albert Uderzo to each other in 1951 at the in that year opened Paris, France, office of World Press, in the process creating one of Franco Belgium's most successful bande dessinée partnerships. One of the first comics both men created together in the employ of the agency was the in colonial French Canada era set Western series Oumpah pah, which was already conceived as loose gags in 1951, but failed to find a magazine publisher. Reworked into complete stories, the comic became successful in Tintin magazine in the period 1958–1962 (and thus, alongside Martin's The Adventures of Alix, one of the first purely French comics to appear in the Belgian magazine), effectively becoming the "spiritual father" of their later Asterix creation. But it were not just the artists contracted by World Press who infused Spirou with its new elan, Dupuis itself had contracted a group of artists who were as much responsible for its success and then some as it was this group that defined the rejuvenated magazine in the post war era. Upon war's end three artists from the defunct animation studio CBA were hired by Dupuis as staff artists for Spirou, Eddy Paape (before he switched over to World Press), André Franquin and Maurice "Morris" De Bevere, and it was Morris who created in 1946 the second one of the great Franco Belgian comic classics, Lucky Luke, which made it first appearance in the Almanach appendix issue of 7 December 1946. Franquin was passed the comic Spirou et Fantasio by his mentor Jijé, who himself had taken over the series from original creator Rob Vel in the war years, and it was Franquin who provided the series with its popularity, before he embarked for the magazine on his most popular creation Gaston in 1957. With the addition of artist Willy "Will" Maltaite, who took over the series Tif et Tondu from original creator Fernand Dineur, the group that became known as "La bande des quatre" (Gang of 4), consisting of Jijé, Franquin, Morris and Will, was complete and constituted the foundation of what was coined the "Marcinelle school" style. However, such was the success of these artists, that the work of pre war artists Rob Vel and Dineur, was eclipsed by that of the younger generation, causing them to slide into oblivion. As a result, the American comics didn't come back in as great a volume as before in both Belgium and France after the war, but in the case of France not for want of popularity, quite the contrary actually.
Соғыстан кейінгі Францияда қоршаудағы банди-дезин
Францияда 1949 жылғы жастар нарығына арналған басылымдар туралы заңның бір бөлігін француз Коммунистік партиясы жазды, соғыстан кейінгі Францияның ірі саяси күші (соғыс жылдарындағы өте табысты және тиімді қарсылығының арқасында) американдық басылымдардың көп бөлігін жою мақсатымен. Осы заңды сақтауды қамтамасыз етуге міндеттелген бақылау комитетінің қарауына сол дәуірдегі бірнеше бельгиялық француз тіліндегі комикстер де түсті, олардың 2-бабында (қазіргі 3-бап) кез келген уақытта биліктегі француз үкіметінің саясатына сәйкес келетін себептермен комикстерді тыйым салуға мүмкіндік берілді. Мысал ретінде, бельгиялық Шарлиер (World Press/Spirou баспасының өкілі ретінде француз Ақпарат министрлігіндегі тергеу кеңесіне жеке қатысуға шақырылды) және Хюбинон жасаған танымал авиациялық комикс сериясының екі Корея соғысы томы айтуға болады. Олар 1954 жылы тыйым салынды, себебі 2-бапта балалар басылымында ағымдағы қарулы қақтығыстан айтуға тыйым салынған, сонымен қатар комиссияның коммунистік мүшелері комикстегі антикоммунистік көзқарасқа қарсы болды, деді жазушы Шарлиер. Екі том да 1969 жылға дейін Францияда тыйым салынған күйде болды, бірақ Бельгия, Швейцария немесе Люксембургте демалысқа барған француз жанкүйерлері альбомдарды еш кедергісіз ала алды. Бұл заң Францияда Spirou (корей соғысы туралы әңгімелер журналда жарияланғандықтан, тыйым салуға жақын болды, бірақ Шарлиердің шарапатымен соңғы сәтте болдырмады) және Тинтин сияқты бельгиялық журналдарды реттеуге де мүмкіндік берді, консерваторлар 1950 жылдары елдегі саяси үстемдігін қайта орнатқаннан кейін католик журналдарына қолдау көрсетті. 1950 жылдары және 1960 жылдардың бірінші жартысында үкіметтік бақылау комитеті (Балалар мен жасөспірімдерге арналған басылымдарды бақылау және қадағалау жөніндегі комитет) қатаң түрде сақтаған заң Pilote журналының пайда болуына дейін және 1968 жылғы мамыр айындағы әлеуметтік толқуларға дейін француз комикс әлемінің соғыстан кейінгі дамуына кері әсер етті. Заң бойынша Комиссияның жазалау құқығы болмады, тек кеңес беру құқығы ғана болды, бірақ іс жүзінде Шарлиер мұндай пікірмен келіспеді. Әділет министрлігімен қорғалған (жазалаушы билік, бірақ Комиссияның барлық ұсыныстарын сұрақсыз қабылдаған) және сол кездегі бельгиялық банди-дезинье дәстүріне аз мойынсұнған, Комиссияның өкілеттігі зор болды. Олар, басқа замандастарымен бірге, кейінірек «Франко-бельгиялық комикстер» аталымында «Франко» элементін ұсынған алғашқы француз суретшілерінің қатарында болды, комикстер суретшісі Марижак осы жолда жетекші болды. Марижак 1930 жылдары Coeurs Vaillants журналында жұмыс істеді, бірақ босатылғаннан кейін журналдан алыстады, ол Францияның алғашқы танымал заманауи bande dessinée журналы Coq hardi (périodique) (1944–1963) құрды. Марижак өзінің Coq Hardi-ден басқа бірқатар жергілікті комикстер журналдарының редакторы және үлескері ретінде 1950 жылдардағы француз комикстер сахнасындағы маңызды тұлға болды, тыйым салынған американдық комикстердің орнын толтыру үшін құрылған, Les Grandes Séries Internationales, Cricri Journal, Mireille, Ouest Magazine, Nano et Nanette, Héros du Far West, Frimousse, Cocorico және Allez France сияқты журналдар француз суретшілерінің туындыларымен толтырылды, қазір тек Марижак есімдері ғана есімдерде қалды (ол 1979 жылғы Ангулем комикстер фестиваліндегі ең беделді сыйлығымен марапатталды). Белгілі болғандай, бельгиялық басылымдардан айырмашылығы, осы көбінесе секулярлық жергілікті журналдар Комиссия де Сюрвейянс тарапынан тек бір ерекше жағдайды қоспағанда, көптеген жағдайларда назардан тыс қалды; соғыстан кейінгі кезеңде американдық комикстерге ұқсас комикстер журналдарын жасаған Пьер Мушо Комиссияның ұсынысымен Big Bill le Casseur және P’tit Gars комикстері үшін қудаланды, ол 1950–1954 жылдар аралығында кемінде сегіз рет сотқа шақырылды, төменгі соттарда көптеген істерін жеңіп алды. Ол және оның туындылары да ұмытылған, бірақ Мушо 1949 жылғы заңның 2-бабы бойынша заң жүзінде қудаланған жалғыз француз комикстер суретшісі болды және жоғары апелляциялық сотта кінәлі деп танылды (бірақ тек символдық жаза алды). Алайда, бұл айыптау басқа жергілікті суретшілерге тиімді ескерту болды, Комиссияны есепке алу керек күш ретінде бекітті, тіпті Мушо төменгі сот істерін жеңіп отырғандықтан олар осы мәртебеге жетуге қиындықтар тап болды, олар келесі он жыл бойы сақтықпен әрекет ете отырып, комикстерін жасауды жалғастырды. Өздерінің әртүрлі эволюциялық жолдарына кіріскен фламанд комикстері осы бақылаудан қашып кетті, өйткені олар сол кезде француз тіліне сирек аударылатын. Бұл Францияда Pilote және Vaillant (1969 жылы Pif gadget ретінде қайта іске қосылды) және француз тіліндегі Бельгияда Spirou және Tintin журналдары нарықтың көп бөлігін иемденіп, осы журналдарда таралған стильдерді қабылдаған өз елдерінен жаңа суретшілердің бизнеске енуі үшін анық мақсатқа айналды. Dargaud (Pilote), Le Lombard (Tintin) және Dupuis (Spirou) сияқты бірнеше баспагерлердің болуы 50 жылдан астам уақыт бойы ең үлкен ықпалға ие болды, отандық комикстер нарығы (коммерциялық) жетілгендікке жетті. Келесі онжылдықтарда Spirou, Tintin, Vaillant (1969 жылы Pif Gadget ретінде қайта іске қосылды), Pilote және Heroic Albums (басқа журналдардың эпизодтық тәсілінен айырмашылығы, әр нөмірде аяқталған оқиғаларды ұсынған алғашқы журнал) сияқты журналдар нарықты басып алды. Осы уақытқа қарай француздық туындылар Еуропа бойынша атаққа ие болды және көптеген елдер өз өндірістеріне қосымша немесе олардың орнына комикстер импорттауды бастады.
In France, a 1949 law about publications intended for the youth market was partly written by the French Communist Party, a major political force in France directly after the war (because of their highly successful and effective resistance in the war years), to actually exclude most of the American publications. several Belgian French language comic creations of the era also fell victim to the scrutiny of the oversight committee charged with upholding the law for varying reasons, as stipulated in its rather sweeping article 2 (presently article 3), which allowed for almost at will prohibition of comics for reasons that suited the policies of any French government in power at any given time. A famous example concerned the two Korean War volumes of the popular aviation comic series Buck Danny, created by Belgians Charlier (who as spokesperson for World Press/Spirou was actually summoned to appear in person for a board of inquiry at the French Ministry of Information to account for himself) and Hubinon, which were prohibited in 1954 as article 2 expressly forbade any mentioning of an actual, current armed conflict in a children's publication – but also because communist members of the commission had issues with the strong anticommunist sentiment expressed in the comic according to writer Charlier. Both volumes remained prohibited in France until 1969, though French fans on holiday in Belgium, Switzerland or Luxembourg could pick up the albums unhindered over there. The law also came in handy to somewhat regulate – though not prohibiting – the availability in France of Belgian magazines like Spirou (which actually came close to prohibition however, as the Korean War stories were serialized in the magazine, but which was narrowly averted at the eleventh hour by Charlier) and Tintin in favor of the native Catholic magazines, after the conservatives had reasserted their political predominance in the country during the 1950s. Rigorously enforced by the government oversight committee fr (Committee in Charge of Surveillance and Control over Publications Aimed at Children and Adolescents), particularly in the 1950s and the first half of the 1960s, the law turned out to be a stifling influence on the post war development of the French comic world until the advent of Pilote magazine and more specifically the May 1968 social upheaval. Legally, the Commission had no punitive powers, only advisory ones, but in practice Charlier begged to differ. The all powerful Commission, shielded by the Justice Ministry (which was the punitive authority, but who took any and all Commission recommendations at face value, no questions asked), and were less beholden to what was then still the Belgian bande dessinée tradition, other native contemporaries were – in essence ranking among the first native French artists to provide the "Franco" element in what later would become the "Franco Belgian comics" expression, with comic artist Marijac having been a trailblazer. Marijac actually started out for Coeurs Vaillants in the 1930s, but distanced himself from the magazine directly after the liberation, when he started the secular comics magazine Coq hardi (périodique) (1944–1963), France's first recognizable modern bande dessinée magazine. Marijac himself became a prolific figure of note in the French comic scene of the 1950s as co editor and contributor for a series of native comic magazines other than his own Coq Hardi, and conceived in the era under the shadow of the all present Catholic publications to fill the void left by the banned American comics such as Les Grandes Séries Internationales, Cricri Journal, Mireille, Ouest Magazine, Nano et Nanette, Héros du Far West, Frimousse, Cocorico and Allez France, all of which filled with work from French artists, now forgotten save Marijac himself (who was honored for his efforts at the 1979 Angoulême comics festival with its most prestigious award), along with the magazines they created their work for. It has been observed that, unlike the Belgian publications, these mostly secular native magazines were largely left alone by the Commission de Surveillance, save for one notable exception; Pierre Mouchot, creator and editor of American inspired comic magazines in the immediate post war era, was on recommendation of the Commission persecuted for his likewise American (and Italian) inspired comic series Big Bill le Casseur and P’tit Gars, having to appear in court no less than eight times in the period 1950 1954, actually winning most of his cases in the lower courts. While both he and his creations are likewise forgotten, Mouchot became the only French comics artist to be legally persecuted, and ultimately convicted by the highest court of appeal (though only receiving symbolic punishment) under article 2 of the 1949 law for real. However, the conviction did serve as an effective deterrent for other native artists – and thus firmly establishing the Commission as a force to be reckoned with, even though they had a tough time becoming so as Mouchot kept winning his lower court cases – who continued to create their comics while erring on the side of caution for the next decade. Having already embarked on their divergent evolutionary path, Flemish comics escaped this kind of scrutiny, as they were at the time rarely, if at all, translated into French. This meant that in France, magazines like Pilote and Vaillant (relaunched as Pif gadget in 1969), and Spirou and Tintin for French speaking Belgium, gained almost the entire market and became the obvious goal for new artists from their respective countries, who took up the styles prevalent in those magazines to break into the business. With a number of publishers in place, including Dargaud (Pilote), Le Lombard (Tintin), and Dupuis (Spirou), three of the biggest influences for over 50 years, the market for domestic comics had reached (commercial) maturity. In the following decades, magazines like Spirou, Tintin, Vaillant (relaunched as Pif Gadget in 1969), Pilote, and Heroic Albums (the first to feature completed stories in each issue, as opposed to the episodic approach of other magazines) would dominate the market. At this time, the French creations had already gained fame throughout Europe, and many countries had started importing the comics in addition to—or as substitute for—their own productions.
1974-1990: Франция басымдыққа ие болды
1968 жылғы мамырдағы әлеуметтік дүмпуылдан кейін көптеген ересек оқырмандарына арналған комикстік журналдар пайда болды, бұл бұрын-соңды болмаған құбылыс еді. Олардың барлығы дерлік француздық болды, бұл Францияның (континенталдық) еуропалық комикстер әлемінде жеделдетіп басым күшке айналып, бельгиялықтардың сол кезге дейін сақтап келген орнын басып алғанын көрсетеді. "Pilote" журналынан кеткен Никита Мандрика, Клэр Бретешер және Марсель Готлиб құрған жаңа баспадан шыққан "L'Écho des Savanes" (Готлибтің порнографиялық көріністерімен және Бретешердің "Көңілсіздерімен"), сондай-ақ музыкалық сын-пікірлер мен комикстерді ұсынатын "Le Canard Sauvage" ("Жабайы Ұсақ Торғай") журналдары алғашқыларының қатарында болды. Одан кейін "Métal Hurlant" (1 том: 1974 жылдың желтоқсаны – 1987 жылдың шілдесі, сондай-ақ "Pilote" журналынан кеткен Дрюйе, Жан-Пьер Дионне және Мёбиус құрған жаңа француздық баспа "Les Humanoïdes Associés" баспасынан) Мёбиус, Дрюйе және Билалдың ғылыми фантастикасы мен фантастикалық әлемін кеңейтті. Оның аудармасы Америкада "Heavy Metal" ретінде танылды. Бұл үрдіс 1970 жылдар бойына жалғасты, ал бастапқы "Métal Hurlant" 1980 жылдардың басында жабылып, тек американдық нұсқасы ғана сақталды, ол француз тіліндегі түпнұсқасынан тәуелсіз дамуға ие болды. Дегенмен, осы басылымдар мен олардың суретшілері франко-бельгиялық комикстер әлемін революциялаған және бостандыққа шығарған деп есептеледі. Көрсетілгендей, осы ерте ересектерге арналған журналдардың көпшілігі бұрынғы "Pilote" комикстерінің суретшілерімен құрылды, олар 1968 жылғы дүмпуыл кезінде "Pilote" баспагері "Dargaud" редакторында көтеріліс ұйымдастырғаннан кейін өздерінің жеке жолын табу үшін журналды тастап кетті, соның нәтижесінде сол кездегі бас редактор Рене Госкиниден шығармашылық еркіндікке қол жеткізді ("Jean "Mœbius" Giraud on his part in the uprising at Pilote" деген мақалаға да қараңыз). Негізінен, осы жаңа журналдар және олармен бірдей замандас журналдар 1960 жылдардың контрмәдениетінің нәтижесінде туған, сәл ертерек американдық андеграунд комикстерінің француздық әріптестері болды, оның ішінде француздық 1968 жылғы мамыр оқиғалары тек бір бөлігі болды. Бірақ американдық әріптестерінен айырмашылығы, француз журналдары 1970 жылдардың басында сахнаға шыққан кезде бастапқыда кең таралды, өйткені 1968 жылға дейін мұндай басылымдар Комиссияның бақылауынан қашып құтыла алмады, сатиралық журналдың редакторы Франсуа Каванна (1960 жылы жарық көрген "Hara Kiri") бірнеше рет өзінің журналын қайта ойлап табуға мәжбүр болды. Шығармашылық аспектілерден бөлек, 1960 жылдар француз комикстеріне коммерциялық және қаржылық еркіндіктің тағы бір түрін әкелді. "Pilote" кеңселеріндегі көтеріліске дейін суретшілер студиялық жүйеде жұмыс істеді, яғни журнал немесе баспагерде тұрақты және эксклюзивті жұмыс қатынасы болды, суретшілер өз шығармаларының коммерциялық және шығармашылық аспектілерін бақылай алмады, тек Госкини, Шарлье және Грег сияқты баспа үйлерінде редакторы болып қызмет атқарған бірнеше суретшілер ғана ерекшелік құрды, соңғысы, инциденттің салдарынан "Pilote" көтерілісіне де үлкен үлес қосты. Бұл 1968 жылдан кейін де өзгерді, осы кезде суретшілердің көбі еркін жұмыс істеуге шешім қабылдады, "L'Écho des Savanes" негізін қалаушылары осы тұрғыда алғашқы иегерлері болды және 2017 жылға қарай суретші-баспагер қарым-қатынасының басым түріне айналды. Шарттар белгілі бір сериялар үшін ұзақ мерзімді болғанымен, олар енді суретшілерге, мысалы, Франсуа Буржон мен Герман Хуппен сияқты, басқа баспагерлер үшін басқа комикстер жасауға, кейде тіпті біреуін екіншісінің пайдасына тоқтатуға кедергі келтірмейді. Жаңа ересектер журналдарының пайда болуы Францияның ең ықпалды "Pilote" комик журналына үлкен әсер етті. Бас редактор Госкини 1968 жылғы көтеріліс кезінде редакциядағы суретшілердің талап еткен өзгерістерді жүзеге асырудан бас тартқан еді, бірақ ол енді журналдың ең үміткер комикстерін жоғалтып, сатудың төмендеуімен бетпе-бет келді. Журнал ақырында ай сайын шығатын журналға айналды, оның әлі кетпеген суретшілеріне шығармашылық еркіндік берілді және 1972 жылы редактор Шарлье кеткенімен және соңғы бельгиялық суретшілер Хюбинон мен Джиже де одан кейін кеткенімен бельгиялық ықпал аяқталды, бұл журналды толығымен француз тіліндегі журналға айналдырды. Алайда, журнал енді ересек жасөсперімдерге арналған, оқиғалары толысқан тақырыптарды қамтығанмен, Госкини журналдың толығымен ересектерге арналған журналға айналуына жол бермеді. Дегенмен, журнал нарықтың баламалармен су басуына байланысты, алдыңғы бір жарым жылда ие болған басымдығын қалпына келтіре алмады. Француздардан кейін қалған тұңғыш рет, байыпты комикстер, бельгиялықтар өздерінің артта қалуларын қалпына келтірді, өйткені баспагер Кастерман 1977 жылдың қазанында журналды ("À Suivre") ("Толықтырылады" деген мағына беретін голланд тіліндегі әріптесі, екеуі де "жалғастырылады" деген мағынаны білдіреді) жарыққа шығарды. Осыған дейін 1780 жылы баспа және шығару компаниясы ретінде құрылған ескі және беделді баспагер Герже комикстерінің "Tintin" журналын 1934 жылдан бері шығарып келді, соғыстан кейін Гержемен тығыз байланысты суретшілер, мысалы, Жак Мартин, Франсуа Краэнхалс және даттық C. & V. Хансен жұбайы жасаған бірнеше туындылармен сәл кеңейтілді. Баспагер Герже шеңберінен шығып, басқа, әртүрлі және жоғары сапалы туындыларды ұсыну мақсатымен ("À Suivre") журналын жарыққа шығарды, онда Тед Бенуа, Жак Тарди, Уго Пратт, Франсуа Шюитен, Пол Тенг және француз, итальян және/немесе голланд тіліндегі көптеген авторлардың комикстері жарияланды, бірақ сол кезде ересектер саласында белсенділік танытқан бельгиялық суретшілер өте аз болды, Шюитен, Дидье Комес (неміс-бельгиялық тегінен шыққан өте сирек комикстер авторі, Герман Хуппенмен бірге) және француз тіліндегі журнал үш ерекше жағдайдың бірі болды. "À Suivre" комикстерді "Роман BD" (француз тілінде "роман" сөзі "роман" деген мағынаны білдіреді) деп аталатын графикалық роман түсінігін еуропалық деңгейде танымал етті, яғни ұзақ, ересектерге арналған, сауатты және көркем комикстер. "Dupuis" баспагерінен айырмашылығы, және олардың комикстер каталогы содан бері едәуір кеңейгенімен, Кастерман кітап басылымдарынан толығымен бас тартып, тек комикстер баспагеріне айналмады, өйткені қазіргі уақытта балалар кітаптарын да көптеп шығарады. Дегенмен, 1970 жылдардың соңынан бері француздық басылымдар мен француз суретшілері осы салада үстемдік сақтап келеді, "Bananas", "Virus", "Mormoil", феминистік француз тіліндегі журнал, "Casablanca" және "Fluide Glacial" сияқты (кейде қысқа өмір сүрген) журналдар арқылы. Осы журналдарда Ив Шаланд, Эдика және француз тіліндегі журнал сияқты соғыстан кейінгі француз комикстерінің жас буыны өздерін таныстырды, ал Готлиб және Франкин сияқты тәжірибелі суретшілер өздерінің кейінгі, қараңғы және цинизмге толы туындыларына орын тапты. Француздық баспагер және жаңадан келген "Glénat Editions" (1972 жылы құрылған, алғашқыда "Circus" журналын шығарудан бұрын альбомдар түрінде графикалық романды басып шығарған) екі негізгі журналы "Circus" (périodique) (1975–1989) және француз тіліндегі журнал (1985–1994, тарихи деректерге негізделген ересектерге арналған оқиғаларға баса назар аударады) арқылы осы саладағы маңызды ойыншыға айналды, онда француз комикстерінің туындылары басым болды, бірақ олар бұл мәселеге өзгеше көзқараспен қарады; "Glénat" журналдарын "Pilote", "Tintin" және "Spirou" журналдарының жасөсперімдерге арналған оқырмандары мен "À Suivre", "Métal Hurlant" және басқа журналдардың ересек оқырмандары арасындағы оқырмандарға бағыттады. Франсуа Буржон және Герман Хуппен сияқты француз комикстерінің таланттары осы журналда өркендеді.
The aftermath of the May 1968 social upheaval brought many mature – as in aimed at an adult readership – comic magazines, something that had not been seen previously and virtually all of them of purely French origin, which was also indicative of France rapidly becoming the preeminent force in the (continental) European comics world, eventually usurping the position the Belgians held until then. L'Écho des Savanes (from new publisher fr, founded by Pilote defectors Nikita Mandryka, Claire Bretécher and Marcel Gotlib), with Gotlib's pornography watching deities and Bretécher's Les Frustrés ("The Frustrated Ones"), and Le Canard Sauvage ("The Wild Duck/ Mag"), an art zine featuring music reviews and comics, were among the earliest. Following suit was Métal Hurlant (vol. 1: December 1974 – July 1987 from also new French publisher Les Humanoïdes Associés, founded by likewise Pilote defectors, Druillet, Jean Pierre Dionnet and Mœbius) with the far reaching science fiction and fantasy of Mœbius, Druillet, and Bilal. Its translated counterpart made an impact in America as Heavy Metal. This trend continued during the seventies, until the original Métal Hurlant folded in the early eighties, living on only in the American edition, which soon had an independent development from its French language parent. Nonetheless, it were these publications and their artists which are generally credited with the revolutionizing and emancipation of the Franco Belgian comic world. As indicated, most of these early adult magazines were established by former Pilote comic artists, who had left the magazine to break out on their own, after they had staged a revolt in the editorial offices of Dargaud, the publisher of Pilote, during the 1968 upheaval, demanding and ultimately receiving more creative freedom from then editor in chief René Goscinny (see also: "Jean "Mœbius" Giraud on his part in the uprising at Pilote"). Essentially, these new magazines along with other contemporaries of their kind, were the French counterparts of the slightly earlier American underground comix, also conceived and popularized as a result of the counterculture of the 1960s, of which the French May 1968 events were only a part. But unlike their American counterparts, the French magazines were mainstream from the start when they eventually burst onto the scene in the early 1970s, as publications of this kind could not escape the scrutiny of the Commission de Surveillance prior to 1968, as editor François Cavanna of the satirical magazine Hara Kiri (launched in 1960) had experienced several times to his detriment, having had to reinvent his magazine on several occasions. Aside from the creative aspects, the 1960s brought in effect another kind of freedom for French comic artists as well commercial and financial freedom. Until the revolt in the offices of Pilote, artists worked in a studio system, namely a tenured exclusive working relationship at the magazine or publisher, with artists having little to no control over both commercial and creative aspects of their creations – except for a few artists who also held editorial offices at publishing houses such as Goscinny, Charlier and Greg, the former of which incidentally, having also been a major element for the revolt at Pilote. That changed as well after 1968, when more and more artists decided to ply their trade as free lancers, the L'Écho des Savanes founders having been early pioneers in that respect, and has as of 2017 become the predominant artist publisher relationship. While contracts tend to be long term for specific series at a particular publisher, they no longer prevent artists, like the below mentioned François Bourgeon and Hermann Huppen, to create other comics for other publishers, sometimes even suspending a series for the one in favor of a series for the other. The advent of the new adult magazines had a profound effect on France's hitherto most influential comic magazine Pilote. Editor in chief Goscinny had at first refused to implement the changes demanded by its artists during the 1968 revolt in the editorial offices, but he now found himself suddenly confronted with the magazine hemorrhaging its most promising comic talents and diminishing sales. The magazine was eventually turned into a monthly magazine, its artists who had not yet left given more creative freedoms and the Belgian influence terminated definitively with the departure of co editor Charlier in 1972 and the last Belgian artists Hubinon and Jijé following suit a short time thereafter, transforming the magazine into a purely French one. However, while the magazine was now targeted at an older adolescent readership with stories featuring more mature themes, Goscinny stopped short of letting the magazine become a truly adult magazine. Yet, the magazine was unable to regain the dominant position it had held in the previous one and a half decade, due to the flooding of the market with alternatives. Lagging behind the French for the first time in regard to the more mature comics, the Belgians made good on their arrear when publisher Casterman launched the magazine (À Suivre) (Wordt Vervolgd for its Dutch language counterpart, both of which translating into English as "To Be Continued") in October 1977. Until then the old venerable publisher (est. in 1780 as a printing and publishing company) had somewhat limited itself as the album publisher of Hergé's Tintin since 1934, slightly expanded upon after the war with a couple of Hergé inspired creations by closely affiliated artists such as Jacques Martin, François Craenhals and the Danish C. & V. Hansen couple. It was with the specific intent to expand beyond the somewhat limited Hergé boundaries with other, more diverse high quality work, that the publisher launched (À Suivre), which printed comic creations by Ted Benoît, Jacques Tardi, Hugo Pratt, François Schuiten, Paul Teng and many others from French, Italian and/or Dutch origins, but relatively few from Belgian artist as there were not that many active in the adult field at that time, with Schuiten, Didier Comès – as already stated, one of the very few BD artists of German Belgian descent, alongside Hermann Huppen – and fr being three of the few exceptions. It was (À Suivre) that popularized the concept of the graphic novel – in French abbreviated as "Roman BD", "roman" being the translation for "novel" – as a longer, more adult, more literate and artistic comic in Europe. Unlike its Dupuis counterpart, and while their comic catalog has expanded considerably since then, Casterman has never evolved into a purely comics publisher by completely abandoning its book publishing roots, as it is currently also a prolific publisher of children's books. Yet, it remained French publications and French artists who would continue to dominate the field from the late 1970s onward to this day, with such (sometimes short lived) magazines as Bananas, Virus, Mormoil, the feminist fr, Casablanca and Fluide Glacial. It were in these such magazines that a younger, post war generation of French comic artists like Yves Chaland, Édika and fr debuted, whereas veterans like Gotlib and Franquin found a home for their later, darker and more cynical work. A major player in the field became French publisher and newcomer Glénat Editions (founded in 1972, and who actually started out publishing graphic novels directly as albums before the launch of Circus) with their two main magazine publications Circus (périodique) (1975–1989) and fr (1985–1994, with emphasis on mature stories of an accurate historical nature), featuring predominantly the work of French comic talents, but who did so with a twist; Glénat targeted their magazines at a readership positioned between the adolescent readership of Pilote, Tintin and Spirou and the mature readership of such magazines as (À Suivre), Métal Hurlant and others. French comic artists of note who were nurtured into greatness in the Glénat publications were among others Mayko and Patrick Cothias, but most conspicuously François Bourgeon and André Juillard. Exemplary of the different, older target audience Glénat was aiming at, became the two finite, historical series Bourgeon created; Les Passagers du vent (1979–2009, The Passengers of the Wind, seven volumes, set in 18th century seafaring and slave trading Europe, becoming one of the first comic series to deal realistically in considerable detail with the dark slavery chapter in human history) and Les Compagnons du crépuscule (1983–1989, Companions of the Dusk, three volumes, set in 13th century Europe and published by Casterman incidentally). Both series made short work of any romantic notion about the two historic eras still lingering in anyone's subconscious because of imagery imbued upon them by 1940s–1960s Hollywood movie productions or Franco Belgian bandes dessinées as published in Coeurs Vaillants, Tintin or Spirou in the same era for that matter. Renowned for his meticulous research into the subject matter of the comic series he was creating, not seldom taking as long as it took him to create the series in question, Bourgeon depicted an historical reality devoid of any so called "heroes", only featuring common people who were as often victimized as they were heroic, living in a world which was brutally hard while living a live which was therefore all too often very short for the common man, being habitually subjugated to the will of the powerful without any recourse whatsoever to objective justice, especially the women. Bourgeon however, made his harsh message to his readership palatable by his relatively soft art style and his optimistic view regarding human resilience. No such respite was afforded the reader however with Hermann's 11th century epos Les Tours de Bois Maury (1984–1994, The Towers of Bois Maury), whose original ten volume series was serialized in Vécu in the same era Bourgeon's Passagers was in Circus; Not only did Hermann's stark and uncompromising art style served to reinforce the grim atmosphere of his medieval settings, any and all redeeming optimistic commentary on human nature was also lacking in his narrative, quite the contrary actually, making his Middle Ages truly the Dark Ages where the vast majority of humanity was living short, violent lives in abject squalor, with not a single so called "hero" in sight anywhere in his series. To hammer home the point, both artists had their medieval knights, around whom both narratives were centered, die violent deaths nowhere near the fulfillment of their respective quests, thereby reinforcing the futility of such endeavors. With such series driving home the point that real history is made by mere humans and not "super humans", the Franco Belgian historical comic had come a long way since their first romanticized and/or idealized appearances in the 1940s–1970s, particularly in Tintin and Pilote as portrayed by such artists as the fr (Le Chevalier blanc, Harald le Viking), William Vance (Howard Flynn, Rodric, Ramiro), François Craenhals (Chevalier Ardent) or Victor Hubinon (Barbe Rouge), to name but a few.
Дизайнды топ мәдени мұраға айналады
Бұл жаңа басылымдар мен олардың суретшілері тек комикстер әлемін ғана өзгертпеді, сонымен қатар 1970-1980 жылдары француз қоғамында осы өнер түрінің қабылдауы түбегейлі өзгерді, бұл 1940-1950 жылдардағыдан мүлдем өзгеше еді. Бұл өнердің Францияның әлемдік мәдени беделін арттырғанын мойындаған елдің мәдени билігі, әсіресе Мәдениет министрі Жак Лангтың қолдауымен, 1982 жылы «Комикстерді қолдауға арналған он бес жаңа шара» атты ұзақ мерзімді министрлік саясатын қабылдады, ол 1997 жылы Лангтың ізбасарымен жаңартылып, қайта расталды. Осының нәтижесінде 1980-1990 жылдары комикстер Францияның «өнер классификациясында» «Тоғызыншы өнер» ретінде ресми мәртебеге ие болды. Сонымен қатар, француз қоғамы комикстерді француз мәдениетінің жетілген бөлігі деп қабылдады. Одан бері көптеген комикстер суретшілері «Өнер мен әдебиет орденімен» марапатталды, және бұл марапат тек француз азаматтарына ғана берілмеді, мысалы, жапон суретшісі Дзиро Танигучи 2011 жылы франко-бельгиялық комикстерді жапон манга форматымен біріктіргені үшін де марапатталды (қараңыз төменде). Бірақ «Тоғызыншы өнердің» француздық белгісі саналатын Жан «Мёбиус» Жиро, бірнеше академиялық комикстер зерттеушілері «Хержеден кейінгі ең ықпалды бандыс-десант суретшісі» деп атаған, ол екі түрлі азаматтық орденмен марапатталды, тіпті өнер және әдебиет орденінің мәртебесі қайтыс болғаннан кейін жоғарылатылды, комикстер суретшісі үшін бұл бірегей жағдай, тіпті франко-бельгиялық комикстердің өнертапқышы Герже де осы марапатты өзінің туған елі Бельгиядан алған емес (мүмкін, оның ерте «Тинтин» оқигаларына қатысты сын, соғыстан кейінгі ынтымақтастық туралы айыптаулар немесе екеуі де оның өмірінде толыққанды шешілмеген мәселелердің әсері болды). Мёбиус француз мәдениетіндегі беделінің мысалы ретінде 2010 жылдың 2 қазанынан 2011 жылдың 13 наурызына дейін Париждегі беделді Картье заманауи өнер мұражайы ұйымдастырған «Mœbius transe forme» көрмесін атауға болады. 2017 жылға қарай бұл жеке комикстер суретшісінің туындыларына арналған ресми, мемлекеттік қолдаумен құрылған ең ірі көрмелердің бірі болып табылады – өнер, яғни үлкен әріппен жазылған өнер. 20 желтоқсан 2006 – 19 ақпан 2007 жылдары сол мұражайда Гержеге арналған көрме өтті (ол да Парижде орналасқан және Президент Миттеранның төменде аталған «Ұлы жұмыстарының» бірі). Жироның 2012 жылдың наурыз айындағы жерлеу рәсіміне Францияның өкілі, Мәдениет министрі Фредерик Миттеран қатысты, ол сонымен қатар халық атынан сөз сөйледі. Миттеран бұл шарада Францияның бұрынғы президенті Франсуа Миттеранның інісі екенін айтты, ол 1985 жылы Жироға алғашқы азаматтық орденін тапсырған, осылайша комикстер суретшісіне осы құрметті марапат берушілердің бірі болды. Жироның қазасы Францияда бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен жарияланды, сонымен қатар оның өлімі туралы хабарлар Индонезия сияқты комикстер мәдениетінің өркендемеген алыс елдерде де жарияланды (Джакарта Глобусы, 11 наурыз 2012). Дегенмен, ел комикстерді қабылдағанмен, 1949 жылғы заң мен оның бақылау комитеті 2017 жылға дейін әлі де күшінде, олардың заңдылығы 1949 жылғыдай сақталған. Олардың 1968 жылғы оқиғалардан кейін ықпалы мен әсері айтарлықтай азайғанмен, олардың шеткері жердегі заңды болуы француз комикстер әлемі үшін «Дамоклдың қылышы» болып табылады, дегенмен суретшілер, баспагерлер, саясаткерлер және ғалымдар 1999 жылғы ұлттық конференцияда осы екі құбылыстың қазіргі әлемдегі маңыздылығына күмән келтірді (конференцияны Францияның ең ірі және маңызды комикстер ұйымы CNBDI ұйымдастырды). «Тоғызыншы өнер» термині басқа елдерде де танымал болса да, 2017 жылға дейін Бельгия мен Франция комикстерге ресми мәртебе берілген жалғыз елдер болып қала береді (манганы есепке алмағанда, ол туған Жапонияда ұқсас мәртебеге ие). Осының нәтижесінде мәдени билік органдарынан күшті қолдау көрсетіледі. Мұның айқын көрінісі 1989 жылы Бельгия астанасы Брюссельде құрылған беделді «Belgian Comic Strip Center» (голландша: «Belgisch Centrum voor het Beeldverhaal», ағылшынша: «Belgian Comic Strip Center») болып табылады. Мұражай 1905 жылы архитектор Виктор Хортаның арт-нуво стилінде жобалаған мемлекеттік ғимаратта орналасқан, бұл стиль француз суретшісі Энни Гетцингер комикстері үшін де қолданған. Бельгияда жеке комикстерге арналған тағы екі кіші мұражай бар: Марк Слин мұражайы (құрылған 2009 ж.), ол Comic Center-дің қарсысында орналасқан және фламанд комиксінің шығармашылығына арналған, сондай-ақ, арнайы салынған Герже мұражайы (құрылған 2009 ж.), ол Лувен-ла-Ньюв қаласында орналасқан, оның интерьерін голланд комиксінің суретшісі Жост Шварте жасаған, ол Герже дәстүрінде жұмыс істеген. Францияда, 1982 жылы қалалық мұражайдағы комикстердің тұрақты көрмесін көргеннен кейін (осы оқиға осы ортаға арналған ұзақ мерзімді он бес тармақты саясатын әзірлеуге себеп болды, ол сол жылы ұлттық комикстер мұражайын құруды қамтыды), Мәдениет министрі Жак Ланг 1984 жылы Президент Миттеранның мәдени тұрғысынан маңызды мемлекеттік жобаларды жүзеге асыру жоспасының (Францияда «Ұлы сәулет және қала құрылысы операциялары» деп аталады) аясында ірі ұлттық комикстер мұражайының құрылатынын жариялады. Мұражай Францияның ең ірі жылдық комикстер фестивалі 1974 жылдан бері өтіп жатқан Ангулем қаласында орналасқан, бұл тарихи қала. Рененомелі архитектор Роланд Кастро жобалаған және қаланың бұрынғы сыра қайнату зауытының аумағында бірнеше ежелгі ғимараттарды қайта жаңартуды қамтитын ірі жоба 2009 жылдың маусымында есігін ашты (бірақ екі кішірек мұражай, ақырында үлкен мұражайға енген, 1991 жылдан бері жұмыс істеп келді), осылайша Еуропадағы ең ірі комикстер мұражайы атанды. Мұражай CNBDI басқаруында, ол 1985 жылы болашақ мұражай үшін құрылған, бірақ содан бері комикстерді қолдау жөніндегі жұмысын мұражайдан тысқары кеңейтті, жоғарыда айтылғандай. 2012 жылдың 11 желтоқсанында мұражай аумағындағы ғимараттардың бірі, 1980 жылдардың соңында салынған және мұражай мен CNBDI басқармасы, кинозалдары, конференциялар залы, кітапхана және комикстерді зерттеуге арналған басқа да құрылыстарды қамтитын футуристик ғимарат, сол жылы қайтыс болған комикстер суретшісінің құрметіне «Мёбиус кемесі» деп аталады. Ланг жоспарларын ұсынған кезде, мұндай мұражайды Францияның астанасы Парижде құруды қалаған саясаткерлердің қарсылығына тап болды. Бұл саясаткерлердің айтқандарында дұрыс нәрсе бар еді, өйткені Ангулем туристік маршруттан тыс жерде орналасқан, нәтижесінде мұражайға жыл сайын Бельгиядағы кішкентай әріптесіне қарағанда шамамен екі есе аз келуші келеді.
It was not just the comic scene these new publications and their artists changed, the perception of the medium in French society also changed radically in the 1970s–1980s, in stark contrast to the one it held in the 1940s–1950s. Recognizing that the medium advanced France's cultural status in the world, the cultural authorities of the nation started to aid the advancement of the medium as a bonafide art form, especially under the patronage of Minister of Culture Jack Lang, who had formulated his long term Quinze mesures nouvelles en faveur de la Bande dessinée (15 new measures in favor of the comic) ministry policy plan in 1982, which was updated and reaffirmed by a latter day successor of Lang in 1997. It was consequently in the 1980s–1990s era that the medium achieved its formal status in France's Classification des arts (Classifications of the arts) as "Le Neuvième Art" ("the 9th art"), aside from becoming accepted as a mature part of French culture by Francophone society at large (in France and French speaking Belgium it is as common to encounter grownup people reading comics in public places, such as cafe terraces or public transportation, as it is people reading books, newspapers or magazines). Since then more than one comic artist have received "Ordre des Arts et des Lettres" civilian knighthoods, and these were not restricted to French nationals alone, as Japanese artist Jiro Taniguchi has also received one in 2011 for his efforts to merge the Franco Belgian comic with the Japanese manga format (see below). But it is however Jean "Mœbius" Giraud, coined "the most influential bandes dessinées artist after Hergé" by several academic comic scholars, who is considered the premier French standard bearer of "Le Neuvième Art", as he has received two different civilian knighthoods with a posthumous rank elevation of his Arts and Letters knighthood to boot, an unicum for a comic artist and something the de facto inventor of the Franco Belgian comics, Hergé, has never achieved even once, not even from his own native country Belgium (presumably because of the lingering impressions left by either the criticisms regarding his early Tintin stories, the post war collaboration allegations, or both and neither of which he had ever managed to fully free himself from in his lifetime). Exemplary of Mœbius' standing in French culture, was the high status, high profile «Mœbius transe forme» exposition the prestigious Parisian Fondation Cartier pour l'Art Contemporain art museum organized from 2 October 2010 – 13 March 2011. As of 2017, it stands out as one of the largest exhibitions ever dedicated to the work of an individual comic artist by an official, state sanctioned art museum – art as in art with a capital "A" – alongside the 20 December 2006 19 February 2007 Hergé exposition in the even more prestigious Centre Georges Pompidou modern art museum (likewise located in Paris and incidentally one of President Mitterrand's below mentioned "Great Works") on the occasion of the centenary of that artist's birth. Giraud's funeral services in March 2012 was attended by a representative of the French nation in the person of Minister of Culture Frédéric Mitterrand, who also spoke on behalf of the nation at the services, and who was incidentally also the nephew of former President of France François Mitterrand, who had personally awarded Giraud with his first civilian knighthood in 1985, thereby becoming one of the first comic artists to be bestowed the honor. Giraud's death was a considerable media event in France, but ample attention was also given to his demise in press releases all around the world in even as faraway places like Indonesia (Jakarta Globe, 11 March 2012), a country not particularly known for a thriving comic culture. Yet, and despite the nation having embraced the bande dessinée, it should also be noted that both the law of 1949 and its oversight committee are as of 2017 still in existence, their legitimacy remaining as intact as it was in 1949. And while their impact and influence have significantly diminished in the wake of the events of 1968, their continued legal existence in the fringes does constitute the proverbial "Sword of Damocles" for the French comic world, despite artists, publishers, politicians and academics having questioned the relevance of both manifestations in a modern world in a public debate during a 1999 national conference organized on the subject by the fr (CNBDI), France's largest and most important comics organization. While the expression "the 9th art" has been popularized in other countries as well, Belgium and France remain as of 2017, the only countries where the medium has been accorded the formal status (when discounting the manga, which has achieved a near similar status in native Japan), with its resultant strong backing from cultural authorities. A visible manifestation of the latter has become the prestigious "Centre belge de la Bande dessinée" (Dutch: "Belgisch Centrum voor het Beeldverhaal", English: "Belgian Comic Strip Center") established in 1989 in the Belgian capital Brussels, and which, as one of the largest comic museum in Europe, draws in 200,000 visitors annually. The museum is housed in a state owned 1905 building designed by architect Victor Horta in the Art Nouveau style, the same style French female artist Annie Goetzinger has employed for her comics. Belgium possesses two other, smaller, museums dedicated to individual comic artists, the Marc Sleen Museum (est. 2009), located across the street of the Comic Center and dedicated to the work of the namesake Flemish comics creator, and, unsurprisingly, the especially built Musée Hergé (est. 2009) located in Louvain la Neuve, its interiors designed by Dutch comic artist Joost Swarte, who had worked in the Hergé tradition. In France, Minister Jack Lang – who hit upon the idea after he had visited the permanent bande dessinée exhibition in the town's art museum in 1982, incidentally inspiring his long term fifteen points policy plan for the medium that year, which included the establishment of a national comics museum – announced in 1984 the advent of a major national bande dessinée museum as part of President Mitterrand's grand scheme of providing the nation with major public works of a cultural nature (in France coined as Grandes Operations d'Architecture et d'Urbanisme), to be housed in the historical town of Angoulême, already the locus of France's biggest annual comics festival since 1974. A major project in the making, involving the renovation of several ancient buildings and the designing of a new one spread over the grounds of the town's former brewery by renowned architect Roland Castro, the museum, fr, only opened its doors in June 2009 (though two smaller sub museums, eventually incorporated in the larger final one, were already open to the public as early as 1991) in the process becoming the largest comic museum in Europe. The museum is administered by the CNBDI, established in 1985 for upcoming museum, but which has since then expanded its work on behalf of the bande dessinée beyond the confines of the museum alone, as already indicated above. On 11 December 2012, one of the buildings on the museum grounds, the futuristic building finished at the end of the 1980s housing the museum and CNBDI administrations, cinema, conference rooms, library and the other facilities for comics studies, was rechristened "Le Vaisseau Mœbius" (English: "The Vessel Mœbius"), in honor of the in that year deceased comics artist. When Lang had presented his plans, he was faced with opposition from some politicians who had rather seen such a museum in the capital of France, Paris. These politicians did have a point however, as Angoulême is somewhat located off the beaten tourist track, resulting in that the museum only draws in about roughly half the visitor numbers its smaller Belgian counterpart does annually, and most of them visiting the museum during the festival season, whereas the Belgian museum draws in a steady stream of visitors all year round.
1990 жылдан қазіргі уақытқа дейін
1990 жылдары тағы бір жаңғыру мен кеңейу орын алды, мысалы, L'Association (1990 жылы құрылған), Le Dernier Cri, Amok, Fréon (соңғы екеуі кейін Frémok болып бірікті), және Ego comme X сияқты бірнеше шағын тәуелсіз баспагерлер пайда болды. "La nouvelle bande dessinée" (Солтүстік Американың баламалы комикстеріне ұқсас) деп аталатын бұл кітаптар көбінесе үлкен компаниялардың әдеттегі өнімдерінен гей көркемдік және сюжеттік тұрғыдан ерекшеленеді. Дупюи мен Бербериан, Льюис Тронхейм, Жоанн Сфар, Маржан Сатрапи ("Персеполис"), Кристоф Блен, Стефан Бланке, Эдмонд Бодуэн, Дэвид Б, және Эммануэль Ларсенет осы баспагерлермен мансаптарын бастады, кейіннен "Донжон" (Тронхейм және Сфар), "Пират Исаак" (Блен), "Профессор Белл" (Сфар) сияқты комикстерімен танымал болды. 1990-шы жылдардағы маңызды суретші Лео Кьевро өз баспа үйін – Gotoproduction құрып, 1991 жылдан 2000 жылға дейін Жан Кристау және Энн Фред Маурермен бірге басқарды.
A further revival and expansion came in the 1990s with several small independent publishers emerging, such as L'Association (established in 1990), Le Dernier Cri, Amok, Fréon (the latter two later merging into Frémok), and Ego comme X. Known as "la nouvelle bande dessinée" (similar to the North American alternative comics), these books are often more artistic, graphically and narratively, than the usual products of the big companies. Dupuy and Berberian, Lewis Trondheim, Joann Sfar, Marjane Satrapi (Persepolis), Christophe Blain, Stéphane Blanquet, Edmond Baudoin, David B, and Emmanuel Larcenet all started their careers with these publishers, and would later gain fame with comics such as Donjon (Trondheim & Sfar), Isaac the Pirate (Blain), Professeur Bell (Sfar). Léo Quievreux, a key artist in the 1990s scene, founded and ran his own publication house, Gotoproduction, which he ran along with Jean Kristau and Anne Fred Maurer from 1991 to 2000
Форматтар
Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын комикстер негізгі көбінесе таблоид газеттерінде жарияланды. 1945 жылдан бастап «комик альбом» (немесе «комикстер альбомы», француз тілінде «альбом BD» деп қысқартылады) форматы танымал бола бастады, ол бұрынғы көлемнен шамамен жартысы сияқты кітап форматында болды. Альбомдар көбінесе толығымен түсті болып шығады, француз басылымдары үшін әдетте қатты мұқабамен, ал голланд басылымдары үшін жұмсақ мұқабамен жасалады, бірақ 1980 жылдардың соңынан бастап қатты мұқабалы формат жұмсақ мұқабалы форматпен қатар тұтынушылардың таңдауы ретінде нығайып келеді, франкофондық Еуропадан өзгеше, онда қатты мұқабалы формат қалыпты жағдай. Американдық комикстермен және саудалық қағаз кітаптарымен (мысалы, кейінгі американдық графикалық роман форматы) салыстырғанда, еуропалық альбомдар көбінесе үлкен болады (шамамен A4 стандарты). Комикстер альбомдары 1970 жылдардың ортасынан бастап Еуропа бойынша жеке ISBN нөмірін ала бастады, осылайша олардың кітаптар екенін бекітті. Бұл формат алғаш рет 1930 жылдардың басында Бельгияда Тинтиннің алғашқы альбомдарымен қалыптасты, бұл, әрине, Тинтинді қазіргі франко-бельгиялық комикстің бастауы деп санаудың екінші себебі, сурет салу стилі мен форматынан басқа. Альбомдар әдетте әңгіме немесе қысқа әңгімелер сериялық журналда (алдын ала жариялау) аяқталғаннан кейін жинақталған кітап түрінде жарыққа шығарылады, көбінесе бір-екі жылдық кешігумен. Форматтың пайда болуынан бері бұл альбомдарда 46 (ондаған жылдар бойы стандарт) немесе, аздаған дәрежеде, 62 бет болады (екі бас тарту мен атау парағын есептемегенде), басып шығару және байланыс техникалық себептерге байланысты, өйткені баспагерлер дәстүрлі түрде бір басып шығару қағазының екі жағына сегіз беттен басып шығарады, бірақ беттер саны сегіздің есесі болған жағдайда, үлкен альбомдар да жиі кездеседі, әсіресе À Suivre баспасының Casterman графикалық романдық альбомдары. Осы салада Жан Мишель Шарлиер bandes dessinée мәдени құбылысына зор әсер етті. Pilote журналының баспа редакторы ретінде ол Dargaud үшін комикстер альбомдарының желісін бастады, бұл журналда бұрын сериялық жарияланған әңгімелерді жинады, нәтижесінде Dargaud-тың алғашқы комикстер альбомдары жарық көрді. Серияның алғашқы 1961 жылғы шілдедегі атауы «La Collection Pilote» деп аталды, ол Удерцо мен Госкинидің Астерикс туралы алғашқы оқиғасы болды, ол бірден үлкен табысқа ие болды, содан кейін журналдан тағы он алты атау жарық көрді, ал Блюберридің алғашқы оқиғасы «Форт Навахо» 1965 жылғы шілдеде жарық көрді. Содан кейін жинақ тоқтатылды және әр комикстің кейіпкерлері өздерінің жеке альбом серияларында бөлінді. Бұл басылымдарға кітап сияқты «жетілген» бейне беру үшін альбомдар бастапқыда Франция үшін қатты мұқабамен шығарылды, ал Шарлиердің туған елі Бельгия үшін лицензия алған Le Lombard жұмсақ мұқабамен шығарды, бұл сол елдегі және басқа Еуропа елдеріндегі комикстер альбомдарының мәртебесін көрсетеді. Шарлиердің бастамасы өзіндік мүддеден мүлдем айырылмады, өйткені жинақтағы басылымдардың жартысынан астамы ол (бірлесіп) жасаған комикстер сериясының атауларынан тұрды. Шарлиер бұл форматты ойлап таппаған болса да, өйткені Casterman 1930 жылдардың басында (Тинтин) осындай альбомдарды шығарған, ал Dupuis кейінірек кейбір басылымдарымен, бірақ әрине, барлығы емес, өйткені Buck Danny сериясы сияқты альбомдарының көпшілігі сол кезде жұмсақ мұқабамен шығарылған, бірақ «оныкі» альбомдар өте жақсы қабылданып, жинақ франко-бельгиялық комикстер әлемінде мифтік мәртебеге ие болды, әсіресе Францияда, онда мұндай басылымдар сол кезге дейін «recueil» журналы сериясының басылымдарын, альбом сияқты / жұмсақ мұқабалы басылымдарды қоспағанда, сирек кездесетін. Тек «Collection» альбомының үлкен табысынан кейін ғана қатты мұқаба Францияда альбом шығарудың қалыпты жағдайына айналды. Жинақтың табысы Le Lombard-ты бұрынғыдан гөрі жақсы альбомдарды жариялауды жеделдетуге итермелегенімен, олар мұны 1970 жылдардың ортасына дейін Dupuis сияқты, иілгіш жұмсақ мұқаба форматында жасады, ал одан кейін ондаған жылдар бойы голланд тіліндегі басылымдар үшін стандарт ретінде жұмсақ мұқаба форматын сақтады, Dargaud сияқты. Бұл салада салыстырмалы түрде жаңадан келген Dargaud екі онжылдыққа жуық уақыт бойы Le Lombard-пен альбомдарды жариялау үшін бірлескен кәсіпорынға кірді. Бұл Dargaud альбомдарының атауларын Lombard француз тіліндегі Бельгия үшін шығарды (алғашқы онжылдықта бастапқыда жұмсақ мұқабамен) және бірнеше жылдық кешігумен голланд тіліндегі Бельгия үшін де (Нидерланд үшін және сондай-ақ кешігумен Dargaud өзінің басылымдары үшін басқа, жергілікті баспагерлермен ынтымақтастыққа түсті), ал Lombard альбомдарының атауларын Dargaud Францияда шығарды, әрқашан өз басылымдары үшін қатты мұқабамен, бірақ Lombard басылымдары үшін алғашқы бес жыл бойы жұмсақ мұқабамен, содан кейін қатты мұқабаға толығымен көшті, тіпті Lombard өзінің бельгиялық нарығы үшін де. 1970 жылдардың соңына қарай Dargaud өзінің халықаралық тарату жүйесін құрды және Le Lombard-пен ынтымақтастық тоқтатылды, яғни екеуі де 1992 жылы бір баспагерге біріктірілді, бірақ әрқайсысының логотипін сақтап қалды, одан бұрын 1988 және 1986 жылдары француздық Média Participations холдингтік компаниясына енгеннен кейін. Айтқанда, Dupuis та 2004 жылдың маусымында Média Participations компаниясының құрамына кірді, бірақ Dargaud/Le Lombard-тан гөрі жас аудиторияға бағытталғандықтан, холдингтік топтың құрамында жеке мәртебесін сақтап қалды. 1980 жылдардың ортасынан бастап көптеген комикстер тікелей альбомдар түрінде жарық көреді және журналдарда жарияланбайды, өйткені көптеген комикстер журналдары соңғы жылдары әлеуметтік-экономикалық себептерге байланысты жойылды, оның ішінде Tintin, À Suivre, Métal Hurlant және Pilote сияқты атақты журналдар. Альбом форматы басқа Еуропа елдеріндегі жергілікті комикстер үшін де қабылданды (Ұлыбритания соңғы кездегі ең айқын ерекшеліктердің бірі болды), сондай-ақ шетелдік аудармаларда да қолданылды, нәтижесінде Еуропа құрлығында комикстердің басты жарияланым форматына айналды, 1989 жылы қабырға құлағаннан кейін бұрынғы Шығыс блогында да. Голланд тіліндегі басылымдар сияқты, шетелдік басылымдар да бастапқыда жұмсақ мұқаба форматында жарық көрді, бірақ голланд басылымдары сияқты, қатты мұқаба форматы да басқа Еуропа елдерінде кеңінен таралды, Испания және Португалия 1960 жылдардың екінші жартысында La Collection Pilote жинағынан бірнеше томдарды осындай форматта шығарған алғашқы елдердің бірі болды, бірақ Collection бастапқы басылымынан өзгеше, жеке сериялар ретінде.
Before the Second World War, comics were almost exclusively published in tabloid newspapers. Since 1945, the "comic album" (or "comics album", in French "album BD" for short) format gained popularity, a book like format about half the former size. The albums, usually colored all the way through, are almost always hardcover for the French editions and softcover for the Dutch editions—though the hardcover format has steadily gained ground from the late 1980s onward as customer option alongside the softcover format, contrary to Francophone Europe, where the hardcover format is the norm. When compared to American comic books and trade paperbacks (such as the later American graphic novel format), the European albums are rather large (roughly A4 standard). Comic albums started to receive their own individual ISBNs from the mid 1970s onward all over Europe solidifying their status as books. Conceived as a format as currently understood in Belgium with the first Tintin albums in the early 1930s—incidentally the second reason for considering Tintin the starting point of the modern Franco Belgian comic, besides the art style and format—albums were usually published as a collected book after a story or a convenient number of short stories had finished their run in serialized magazine (pre )publication, usually with a one to two year lag. Since the inception of the format, it has been common for these albums to contain either 46 (for decades the standard) or, to a lesser degree, 62 pages (discounting the two disclaimer, and title pages) for print and binding technical reasons as printers traditionally printed eight double sided pages on one sheet of print paper, though albums with a larger page count—provided the total page count is a multiple of eight—are not that uncommon, the graphic novel album publications of À Suivre publisher Casterman in particular. It is in this field that Jean Michel Charlier again turned out to be a seminal influence for the cultural phenomenon bandes dessinée. As publishing co editor of Pilote, it was he who initiated a line of comic albums, for Dargaud, collecting the stories as serialized in the magazine until then, becoming in effect Dargaud's first comic album releases. The first July 1961 title in the series, coined La Collection Pilote, was the first adventure of Asterix from Uderzo and Goscinny, a runaway success right from the bat, followed by sixteen further titles from the magazine, with the first Blueberry adventure, "Fort Navajo", becoming the last to be released in July 1965. After that, the collection was suspended and each comic hero(s) hitherto featured therein, spun off in album series of their own. In order to give these releases a more "mature" book like image, the albums were from the very start executed as hardcover editions for France, while being executed in softcover by licensee Le Lombard for Charlier's own native Belgium, somewhat reflecting the status comic albums still had in that country, as it had in other European countries. Charlier's initiative was not entirely devoid of a healthy dose of self interest, as over half the releases in the collection were titles form comic series he had (co )created. While Charlier did not conceive the format as such—since Casterman already released such albums since the early 1930s (Tintin), as did Dupuis sometime thereafter with some of its releases, but certainly not all as most of its albums like the Buck Danny series were released in softcover at the time – "his" albums were more than favorably received however, and the collection has attained a mythical status in the world of Franco Belgian comics, especially in France where such releases had until then been rarities at best – excepting the "recuil" magazine series releases, album like hard/softcover editions, chronologically collecting several magazine issues into one volume like Coeurs Vaillants, Spirou etc. and for decades a staple in Francophone Europe (and after the War, in Dutch Europe as well). It was only after the runaway success of the Collection that the hardcover became the norm for album releases in France. Even though the success of the collection prompted Le Lombard to speed up its hitherto lackluster album releases, they did so initially in the predominant soft cover format until the mid 1970s like Dupuis was already doing, while maintaining the softcover format as standard for the Dutch language editions for decades thereafter, as did Dargaud. Being a relative newcomer in the field Dargaud entered into a joint venture for the album releases with Le Lombard for nearly two decades. This meant that Dargaud album titles were released by Lombard for French speaking Belgium (initially as soft covers in the first decade) and with a couple of years lag, for Dutch Belgium as well (for the Netherlands and likewise with a lag, Dargaud sought out cooperation with other, local publishers for their releases), whereas Lombard album titles were released in France by Dargaud, invariably as hardcovers for their own releases, but in softcover for the first five years or so for the Lombard releases before permanently switching to hardcover, even before Lombard did for its Belgian home market. By the late 1970s, Dargaud had its own international distribution system in place, and the cooperation with Le Lombard was dissolved, that is until both were merged into a single publisher in 1992 – though maintaining their respective imprints – after they were absorbed in 1988 and 1986 respectively into the French holding company Média Participations. Incidentally, Dupuis was in June 2004 bought by Média Participations as well, though it has retained its separate status within the holding group because of its traditional focus on a somewhat younger readership than Dargaud/Le Lombard. Since the mid 1980s, many comics are published directly as albums and do not appear in the magazines at all, as many comic magazines have disappeared since then for socio economic reasons, including greats like Tintin, À Suivre, Métal Hurlant, and Pilote. The album format has also been adopted for native comics in most other European countries (the United Kingdom having until recently been one of the most manifest exceptions), as well as being maintained in foreign translations, in the process becoming the preeminent publication format of comics on the European continent, including the former Eastern Bloc after the fall of the wall in 1989. As with the Dutch language editions, the soft cover format was initially the predominant format in which the foreign editions were released, but like the Dutch editions, the hard cover format has steadily gained ground in the other European countries as well, with Spain and Portugal having been early adopters as several volumes from La Collection Pilote were already released as such in the second half of the 1960s by local Dargaud/Lombard affiliated publishers, albeit as separate series contrary to the Collection source publication.
Толық
1980 жылдардың ортасынан бері көптеген танымал, ұзақ сақталған альбомдар сериясы, сондай-ақ бірнеше ұзақ уақыттан бері басылымнан тыс қалған классикалық сериялар да өздерінің қатты мұқабалы жинақталған "омнибус" немесе "интеграл" альбомдық басылымдарын алды, әрбір "интеграл" кітабы әдетте екі-төрт түпнұсқа альбомды қамтиды. 1990 жылдардың ортасынан бастап, альбомдарда бұрын жарияланбаған материалдар – мысалы, альбомдардың мұқабалары ретінде пайдаланылмаған журнал мұқабалары сияқты – жиі кездеседі, сонымен қатар, аталған серия және оның авторлары туралы толық ақпарат беретін, суреттермен толықтырылған мақалалар да қоса беріледі. Бұл мақалалар негізінен комикс зерттеушілері, әсіресе fr, fr және fr (төменде қараңыз) ең көп жазады. Баспагерлердің осылай әрекет етуінің себебі – бұл ескі сериялардың жеке томдары ондаған жылдар бойы қайта-қайта басылып, белгілі бір деңгейде толыққандығы, сондай-ақ сатылып кеткен томдарды қайта басырудың, жеке томдарды қайта басып шығаруды жалғастырудың орнына осы форматта коммерциялық тұрғыдан ыңғайлырақ болуы. Сонымен қатар, бұл жаңа нарыққа қол жеткізуге мүмкіндік береді – өскен және әл-ауқаты жақсарған оқырмандардың ностальгиясын оятып, жас кезінде сатып алып оқыған тозығып қалған жеке даналарын жаңартқысы келеді. Бастапқыда француз және, аздаған дәрежеде голланд тілінде жарық көрген бұл басылымдар 1990 жылдардың соңынан бастап танымалдылығын арттырып, басқа еуропалық елдерде де (қатты мұқабалы) аудармада кең таралды. Кейбір елдерде, әсіресе Испанияда, Нидерландыда және Германияда, "интеграл" форматы жергілікті комикстер үшін де қолданылады, олардың кейбіреулері француз тіліне аударылды. 2017 жылға қарай, барлық ірі франко-бельгиялық комикс баспалары "интегралдарды" шығарумен айналысады, оларды өздері шығарады немесе басқа еуропалық елдер үшін жергілікті баспагерлерге лицензиялайды, немесе голланд тіліндегі басылымдар сияқты екеуін де жасайды.
Since the mid 1980s, many of the popular, longer lasting album series, and also several long out of print classic series, also get their own hardcover collected "omnibus" album editions, or intégrales, with each intégrale book generally containing between two and four original albums, and from the mid 1990s onward increasingly including several inédits habitually – material that hasn't been published in albums before, such as magazine covers not used for albums – as well, alongside detailed illustrated editorials providing background information on the series in question and its creator(s), predominantly written by native comics scholars of which fr, fr, and fr are the most prolific ones (see below). A practical reason for publishers to proceed in this manner, is the more recent fact that these older series have to some extent ran their courses in decades long reprint runs of the individual volumes, and that it has commercially become more expedient to re issue sold out volumes in this format, instead of continuing to reprint the individual volumes, aside from tapping into a new replacement market by targeting the nostalgia of now grown up and more affluent readers who want to upgrade their worn out individual copies they had bought and read as youths. Initially only released in French and, to a lesser degree, Dutch, these editions have after the late 1990s surged in popularity, becoming increasingly popular in other European countries as well in (hardcover) translation, where the intégrale format is in some cases also employed for native comics, particularly in Spain, The Netherlands and Germany, a few of them reciprocally translated into French. All of the great Franco Belgian comic publishing houses, still in existence, are as of 2017 engaged in releasing intégrales, either by themselves, or by licensing them out to local publishers for other European countries – or both, as is the case for Dutch language editions.
Стильдер
Соңғы уақыттарда комикстерді бір өнер стиліне оңай жіктеу мүмкін емес (жаңа және/немесе басқа өнер стильдерінің енгізілуінен басқа, соңғы комикс туындыларында стильдер арасындағы шекаралардың нашарлауына байланысты), ал нарықты дамытқан ескі суретшілер зейнеткерлікке шықты. 1970 жылдардың ортасына дейін бұл салада үш негізгі, ерекше стиль болды, әсіресе бельгиялық шыққан комикстерде. Алғашқы ұлылардың бірі, бельгиялық Джозеф "Джиже" Жилиан, барлық үш стильде комикстер жасағанымен белгілі болды: оның ерте туындыларының схемалық стилі, кейінгі юмористикалық комикстері үшін "комикстік динамикалық" стилі, сондай-ақ реалистік стильде комикстер. Ол соңғы стильді Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Фред Харманның "Red Ryder" сияқты реалистік комикстерді аяқтауға мәжбүр болғанда, неміс басшылары осы американдық комикстерді импорттауға тыйым салғаннан кейін меңгерді. Алғашында Харман сияқты американдық суретшілердің стиліне ықпал еткен Джиже өзіндік (осылайша еуропалық) реалистік стильді дамытты, ол болашақ француз/бельгиялық таланттардың реалистік комикстер жасаудағы мансабына ұмтылуының маңызды көзіне айналды, олардың біріншісі Жан Жиро болды. Джижеден шабыт алған тағы бір жас суретші Жан-Клод Мезиер болды, ол өзінің танымал ғылыми-фантастикалық туындысы "Валериан және Лорелин" комиксін "комикстік динамикалық" стильде бастады, бірақ ол тез арада реалистік стильге көшті, бірақ оның шетелдіктердің бейнелерінде бұрынғы стильдің іздері сақталып қалды, осылайша үш негізгі өнер стилінің үйлесімділігінің алғашқы мысалы құрылды. Тағы бір екіұшты, тіпті ертеректегі мысал Виктор Хубинонның ("Бак Дэнни", "Қызыл сақал") туындыларына қатысты. Ол өзінің ерекше стилімен комикстер жасады, ол реалистік және схемалық стильдердің ерекшеліктерін біріктірді, бірақ оны нақты бір стильге жатқызу мүмкін емес, көбінесе ол "аралық" стиль ретінде қарастырылады.
While more recent comics can no longer be easily categorized into one art style anymore (due to the increasing blurring of the boundaries between the styles in more recent comic creations – aside from the introduction of new and/or other art styles), and the old artists who pioneered the market are retiring, there were initially three basic, distinct styles within the field prior to the mid 1970s, featured in those comics with Belgian pedigree in particular. One of the early greats, Belgian Joseph "Jijé" Gilian, was noted for creating comics in all three styles, the schematic style for his early work, "comic dynamic" style for his later humoristic comics, as well as creating comics in the realistic style. The latter style he acquired during World War II when he had to complete realistic comics such as Fred Harman's Red Ryder after the occupying Germans prohibited the import of these American comics. At first influenced by the style of such American artists like Harman, Jijé developed a realistic style distinctively his own (and thus European), and which became a major source of inspiration for future French/Belgian talents aspiring a career in creating realistic comics, the first and foremost of them having been Jean Giraud. Another of these Jijé inspired youngsters was Jean Claude Mézières, who actually started out his famed science fiction creation Valérian and Laureline in the "comic dynamic" style, but which quickly gravitated towards the realistic style, though traces of the former remain discernible in the depictions of his aliens, which therefore constituted an early example of the mixing of the three basic art styles. Another ambiguous, even earlier, example concerned the creations of Victor Hubinon (Buck Danny, Redbeard), who created comics in his own distinct style that had the characteristics of both the realistic and schematic styles, but which can not be unambiguously be categorized as either, or at the most be categorized as an "in between" style.
Реалистік стиль
Реалистік комикстер көбінесе мұқият, егжей-тегжейлі болып келеді. Оларды мүмкіндігінше сенімді, табиғи көрінетіндей етуге тырысады, бірақ олар әлі де суреттер екенін сақтайды. Жылдамдық сызықтары немесе шамадан тыс бейнелеулер қолданылмайды. Бұл эффект көбінесе түс беру арқылы күшейтіледі, ол схемалық немесе динамикалық комикстерге қарағанда біркелкі болмайды, негізгі түстер де азырақ қолданылады. Мысалы, Джерри Спринг (Jijé), Блюберри (Giraud) және Торгал (Rosiński) комикстері кеңінен танымал.
The realistic comics are often laboriously detailed. An effort is made to make the comics look as convincing, as natural as possible, while still being drawings. No speed lines or exaggerations are used. This effect is often reinforced by the coloring, which is less even, less primary than schematic or comic dynamic comics. Famous examples are Jerry Spring by Jijé, Blueberry by Giraud, and Thorgal by Rosiński.
Комик-динамикалық стиль
Бұл Франкин мен Удерзоның Барксиялық сияқты стилі. "Пилот" журналындағы юмористикалық комикстердің көпшілігі комикстің динамикасына негізделген, ал "Спиру" мен "Эхо де Саванна" журналдарындағы комикстер де осылай болды. Бұл комикстерде суреттер өте жанды, көбінесе суреттерді күшейту үшін әртүрлі қалыңдықтардағы сызықтар қолданылады. "Спиру" үшін осы стильде жұмыс істеген суретшілер – Франкин, Моррис, Жан Роба және Пейо сияқтылар – көбінесе Марсинелл мектебі деп аталады.
This is the almost Barksian line of Franquin and Uderzo. The humoristic comics in Pilote were almost exclusively comic dynamic, and so were the ones in Spirou and l'Écho des savanes. These comics have very agitated drawings, often using lines of varying thickness to accent the drawings. The artists working in this style for Spirou, including Franquin, Morris, Jean Roba and Peyo, are often grouped as the Marcinelle school.
Схемалық стиль (линь-клер стилі)
Схемалық суреттердің басты факторы – шындықты оңай, түсінікті сызықтарға дейін тоғыту. Типикалық ерекшеліктері – көлеңкелердің болмауы, геометриялық формалардың қарапайымдылығы және пропорциялардың реалистік болмауы. Тағы бір белгісі – көбінесе «баяу» суреттер, жылдамдық сызықтарының аздығы немесе толық жоқтығы, және сызықтардың біркелкі болуы. Бұл стиль бельгиялық таза сызық стилі немесе *ligne claire* деп аталады. «Тинтиннің оқиғалары» осы стильдің жарқын мысалы ғана емес, сонымен қатар қазіргі Еуропа комикстерінде қолданылатын стильдің бастапқы үлгісі ретінде қарастырылады. Осы стильдегі басқа жұмыстар – Джиже (Jijé) суретшісінің ерте комикстері. Ол осы стильде жұмыс істеген ғана емес, сонымен қатар Ар-Деко элементтерін қосып, оны дамытқан. Осы Jijé-ге тән комикс стилі француз, фламанд және голланд суретшілерінің, Yves Chaland, Ever Meulen және Joost Swarte сияқты авторларының кейінгі жұмыстарында жаңа өркен алды. Соңғысы, айта кетейік, 1977 жылы *ligne clair* деген балама атауды ұсынған. Джиже өз туған Бельгиясынан тыс жерлерде біраз ұмытылғанмен, ол Франкин (Franquin) және Moebius сияқты шәкірттері мен басқа әріптестері тарапынан жоғары бағаланады. Оның жан-жақтылығы соншалық, ол Рик Хоше (Ric Hochet) және Чик Билл (Chick Bill) авторларының бірі, Тибет (Tibet) суретшісінен мақтау алды. Тибет: «Егер Герже (Hergé) Әке Құдай болса, онда Джиже, сөзсіз, Құдай Әкесі» деді. Кейін Glénat компаниясы Image Comics, Dark Horse және Oni Press сияқты баспалардан шыққан заманауи американдық графикалық романдардың альбомдарына толыққанды назар аударды. Glénat-қа дейін 1986 жылы Delcourt пайда болды, ол қазір американдық/британдық графикалық романдарда (және жапон мангасында) маманданған жаңа компания. Классикалық супергеройлар дәуірінен кейін Майк Мигнола (Mike Mignola) француз тіліне аударылған американдық комикстердің ең танымал авторына айналды. Соңғы кезде Eaglemoss Collections және DC Comics франкофон оқырмандарына классикалық американдық супергерой жанрын қайта таныстыру үшін тағы бір әрекет жасады. Олар 2015 жылы француз тілінде «DC Comics: Le Meilleur des Super Héros» жинағын шығарды. Бұл, бұрынғы жылы Hachette баспасы «Marvel Comics: La collection» жинағын шығарып, 21 ғасырдағы Marvel Comics фильмдерінің сәттілігін пайдалануға тырысқаннан кейін болды.
The major factor in schematic drawings is a reduction of reality to easy, clear lines. Typical is the lack of shadows, the geometrical features, and the realistic proportions. Another trait is the often "slow" drawings, with little to no speed lines, and strokes that are almost completely even. It is also known as the Belgian clean line style or ligne claire. The Adventures of Tintin is not only a very good example of this, it is currently also considered as the original template for the style as used in modern European comics. Other works in this style are the early comics of Jijé, who not only worked in the style, but also expanded upon it by adding Art Déco elements resulting in what several scholars came to consider a separate spin off style, coined the "Atom style". This Jijé specific comics style enjoyed a revival in later works from French, Flemish and Dutch artists like Yves Chaland, Ever Meulen and Joost Swarte respectively, the latter of whom incidentally, having actually coined the alternative "ligne clair" designation in 1977. Even though Jijé has somewhat receded in oblivion outside his own native Belgium, he is held in high esteem by many of his peers, both those he tutored like Franquin and Moebius, and others, and his versatility was such that it solicited an accolade of high praise from fellow artist Tibet, author of Ric Hochet and Chick Bill, who has stated that "If Hergé is considered as God the Father, then Jijé undoubtedly is the Godfather". Subsequently, Glénat focused solely on its concurrent fr imprint which concentrated on album releases of modern American graphic novels from such publishers as Image Comics, Dark Horse, and Oni Press, and as such still in existence as of 2017. Glénat was actually preceded in 1986 by Delcourt, a newcomer presently specialized in American/British graphic novels (and Japanese manga). Of the post classic superhero era, Mike Mignola has become one of the most in French translated American comic artists. Recently, Eaglemoss Collections and DC Comics have embarked on yet another attempt to re introduce Francophone readership to the classic American superhero genre with their DC Comics: Le Meilleur des Super Héros collection, launched in French in 2015, following in the wake of publisher Hachette who launched their Marvel Comics: La collection the year previously in an attempt to capitalize on the break out success of the 21st century Marvel Comics film adaptions.
Жапониядағы комикстер
Жапон мангасы 1990 жылдардың басы мен ортасынан бастап көбірек назар аудара бастады. Соңғы кезде көптеген мангалар аударылып, жарияланды, әсіресе Жиро Танигучи сияқты тәуелсіз авторларға басымдық берілді. Қазір Франциядағы комикстер сатылымының төрттен бір бөлігін манга құрайды. Жапон мангасынан шабыттанған француз комикстері manfra (немесе franga, manga français немесе global manga) деп аталады. Бұған қоса, франко-бельгиялық және жапон мектептерін біріктіру үшін суретші Фредерик Бойле "La nouvelle manga" қозғалысын бастады. Манганың нарықтағы үлесінің қаншалықты үлкен екенін көрсететін мысал – 1996 жылы Dargaud француз тіліндегі манга басылымдарын өздерінің жеке баспаханасы Kana-ға бөліп шығарды. Қазір Kana Delcourt баспаханасымен бірге жұмыс істейді, ал 2000 жылдан бері Pika Édition, Kurokawa, Kazé және Ki-oon мамандары да қосылды. 2014 жылы Delcourt 1993 жылы құрылған және бұл саланың алғашқы мамандарының бірі болған Tonkam баспаханасын сатып алды.
Japanese manga started to receive more attention from the early to mid 1990s onward. Recently, more manga has been translated and published, with a particular emphasis on independent authors like Jiro Taniguchi. Manga now represents more than one fourth of comics sales in France. French comics that draw inspiration from Japanese manga are called manfra (or also franga, manga français or global manga). In addition, in an attempt to unify the Franco Belgian and Japanese schools, cartoonist Frédéric Boilet started the movement La nouvelle manga. Illustrative of the market share the manga has conquered is that Dargaud has in 1996 spun off their manga French language publications into a specialized publisher of it own, Kana, currently co existing alongside the already established specialist Delcourt, and since 2000 joined by specialists Pika Édition, Kurokawa, Kazé and Ki oon. In 2014, Delcourt acquired the earliest known such specialist Tonkam, which had already been established in 1993.
Конвенциялар мен журналистік кәсібилік
Бельгия мен Францияда көптеген комикс конвенциялары бар. Ең танымал, беделді және ең ірісі – "Festival international de la bande dessinée d'Angoulême" (ағылшын тілінде: "Ангулем халықаралық комикс фестивалі"), 1974 жылы Францияның Ангулем қаласында басталған жыл сайынғы фестиваль. Оның форматы басқа еуропалық елдерде де қабылданды, бұл таңқаларлық емес, себебі франко-бельгиялық комикстер осы елдерде кең танымал, бірақ олар көбінесе кішірек масштабта өтеді. Итальяндық "Lucca Comics & Games" фестивалі (құрылған 1965 ж.) ерекше жағдай, аты айтып тұрғандай, ол комикстерден асып түседі, ал Ангулем фестивалі комикстерге толық арналған. Мәдениет министрі қызметін атқарган кезінде Джек Ланг, банде-дезинэнің мәдени деңгейін көтеру мақсатымен фестивальдің құрметті қонағы болды және фестивальдің жүлделерін комикстерге жеке тапсырды. Олардың ішінде 1985 жылы Жан Жиро фестивальдің ең беделді сыйлығын алды, ал Ланг фестивальдің алдыңғы басылымында ұлттық комикс мұражайының ашылуын жариялағаннан кейін бір жыл өткен соң бұл орын алды. Конвенцияларға тән ерекшеліктері – түпнұсқа суреттердің көрмелері, авторлармен қол қою сеанстары, тәуелсіз баспалар мен фанзин сату, марапаттау рәсімдері және комикстерге қатысты басқа да шаралар. Сонымен қатар, кейбір суретшілер басқа елдерден Ангулемге және басқа фестивальдарға өздерінің жұмыстарын көрсету үшін, жанкүйерлерімен және редакторларымен кездесу үшін келеді. Ангулем фестиваліне жыл сайын 200 000-нан астам адам келеді, оның ішінде 6 000-нан 7 000-ға дейін маман және 800 журналист. АҚШ-тағы Comic Con-мен салыстырғанда, онда басқа поп-мәдениет құбылыстары, әсіресе кино және теледидар өндірісі басымдық алады, континенттік Еуропа комикстерінің конвенциялары осы күнгейінше негізінен және берік баспа комикстерге байланысты. АҚШ үлгісіндегі комикстік конвенциялар да танымал бола бастады, бірақ олар дәстүрлі банде-дезинэ фестивальдерінен бөлек, ағылшын тіліндегі атаумен ұйымдастырылады және баспа материалдары АҚШ комикстері мен жапон манга басылымдарына бағытталған. Франко-бельгиялық комикстердің ең көне конвенцияларының бірі – "Convention de la B. D. de Paris" (1969–2003), оның негізін қалаушылардың бірі Клод Молитерни болды. Молитерни банде-дезинэ жазушысы болғанымен (әдетте Роберт Джиджи суретшісі үшін), ол осы саланың жақтаушысы ретінде танымал болды және әлемдегі алғашқы кәсіби комикс журналдарының бірін – "Fr" (1966–1977) жариялап, Францияда комикс зерттеушісінің алғашқы өкілдерінің бірі болды. Осы арқылы Молитерни француздық комикс зерттеушісі Морис Хорнмен серіктес болды. Молитерни комикс конвенцияларын ұйымдастыруда да белсенділік танытты. Ол алғашқы Лукка конвенциясын ұйымдастырды, ал осы тәжірибесін париждік конвенцияда пайдаланды. Молитерни Франция мен Италияда тағы жеті конвенция мен тұрақты көрмені ұйымдастырды, оның ішінде Ангулемді, ол үшін ең танымал. Оның ортаға салған еңбегі үшін Молитерни үш француздық орденмен марапатталды. Молитерни бастаған журналистік және кейіннен ғылыми тәсіл, комикстердің франкофондық мәдениеттің толыққанды бөлігі ретінде қабылдануына көмектесті және Thierry Groensteen, Numa Sadoul сияқты оның ізбасарларына шабыт берді, сондай-ақ Bocque, Gaumer және Ratier оның жолын жалғастырды. Молитерни, Гаумермен бірге, 1964–1967 жылдардағы Морриспен бірлесе жазған "Spirou" мақалалар сериясын қайта қарады, нәтижесінде 1994 жылы Éditions Larousse баспасынан шыққан "Dictionnaire mondial de la bande dessinée" анықтамалық еңбегі жарық көрді, ол Horn-ның 1976 жылғы "The World Encyclopedia of Comics" еңбегіне ұқсас болды. Сонымен қатар, оның "Phénix" журналы Батыс Еуропаның барлық жерінде көптеген ізбасарларды тудырды. Шын мәнінде, ең көне екінші кәсіби еуропалық комикстер журналы – 1968 жылы жарық көрген голландтық "nl", ол Голландияда банде-дезинэнің кең танылуымен сәйкес келді, ал екінші франкофондық комикс журналы ("fr", 1969 жылы Schtroumpf by fr ретінде жарық көрді және оның баспасының негізін қалаушысы болды) бәсекеге түспей тұрды. Басылымның алғашқы жылдарында "Stripschrift" мазмұны үшін "Phénix"-ке тәуелді болды, бірақ француздық тамырынан арылып, өздігімен тұруға қол жеткізді және 2020 жылға дейін жарық көріп келеді, осылайша әлемдегі ең көне кәсіби комикс журналы болып табылады.
There are many comics conventions in Belgium and France. The most famous, prestigious and largest one is the "Festival international de la bande dessinée d'Angoulême" (English: "Angoulême International Comics Festival"), an annual festival begun in 1974, in Angoulême, France, and the format has been adopted in other European countries as well, unsurprisingly perhaps considering the popularity the Franco Belgian comics enjoy in these countries, though they are typically of a more modest size, the Italian "Lucca Comics & Games" festival (est. 1965) excepted – though, as the name already suggest, that festival extents beyond comics alone, whereas the Angoulême festival is comics specific. During his tenure as culture minister, Jack Lang was a frequent guest of honor of the festival as part of his endeavors to advance the cultural status of the bande dessinée, and personally awarded the festival's awards to comic artists, which included Jean Giraud in 1985 when he received the festival's most prestigious award, the year after Lang had announced the advent of the national comics museum on the previous edition of the festival. Typical for conventions are the expositions of original art, the signing sessions with authors, sale of small press and fanzines, an awards ceremony, and other comics related activities. Also, some artists from other counties travel to Angoulême and other festivals to show their work and meet their fans and editors. The Angoulême festival draws in over 200.000 visitors annually, including between 6,000 and 7,000 professionals and 800 journalists. Contrary to their US Comic Con counterparts, where other pop culture media manifestations are increasingly taking precedence, movie and television productions in particular, continental European comics conventions remain to this day largely and firmly grounded in its source medium, the printed comics. US style comic conventions are becoming popular as well though, but are invariably organized separately from the traditional bande dessinée festivals under the English denomination, and where the print materials are concerned focused on the US comic book, and Japanese manga publications. One of the oldest Franco Belgian comics conventions was the "Convention de la B. D. de Paris" (1969–2003), which was co founded by the aforementioned Claude Moliterni. Though Moliterni was a bande dessinée writer (usually for artist Robert Gigi), he became primarily renowned as a tireless champion for the medium, in the process becoming one of France's first serious comics scholars by launching one of the first professional and serious comics journals worldwide, fr (1966–1977), and writing numerous articles, reference books and, later on, (co )launching specialized websites as well, on the subject matter. In doing so Moliterni became the European counterpart of equally renowned American – but French born – comics scholar Maurice Horn, a contemporary with whom Moliterni had actually cooperated in the early years of their careers. Aside from this, Moliterni also became a prolific founder of comics conventions. The first one he co founded was actually the Lucca one, experience gained on that experience put to good use for the Parisian one. Moliterni went on to co found seven more conventions and permanent exhibitions in France and Italy, including Angoulême for which he is most renowned. His efforts for the medium gained Moliterni no less than three French civilian knighthoods. The trailblazing journalistic – and subsequent scholastic – approach pioneered by Moliterni, which greatly aided in the acceptance of the medium as a mature part of Francophone culture, served as an inspiration for his successors, such as fr, Thierry Groensteen, fr, Numa Sadoul, as well as the already mentioned Bocque, Gaumer and Ratier, who have followed in his footsteps. With Gaumer incidentally, Moliterni revisited his 1964 1967 Spirou article series he had co edited with Morris, which resulted in the edited and greatly enhanced reference work Dictionnaire mondial de la bande dessinée , published in 1994 by Éditions Larousse (a renowned French encyclopedia publisher), and a work very similar to Horn's 1976 The World Encyclopedia of Comics which in turn greatly resembled the older Spirou article series. Likewise, his Phénix trade journal has seen a plethora of successors following suit all over western Europe as well. Actually, the second oldest known professional European comics trade journal was the Dutch nl, launched in 1968 and coinciding with the definitive breakthrough of the bande dessinée in the Netherlands, before a second Francophone comics journal (fr, launched in 1969 as Schtroumpf by fr and in effect the founding block of his namesake publishing house) had even entered the fray. During its first couple of years of publication, Stripschrift was in effect very reliant on Phénix for content, before it managed to shake off its French roots and stand on its own, and is, contrary to its French progenitor, still being published as of 2020 and thus the oldest known professional comics journal still in existence worldwide.
Тиімділігі мен танымалдылығы
Франко-бельгиялық комикстер Еуропаның көптеген тілдеріне аударылған, ал кейбіреулері әлемдік табысқа жеткен. Голланд тіліндегі басылымдардан басқа, кейбір журналдар грек, португал, итальян және испан тілдеріне аударылған, ал басқа жағдайларда шетелдік журналдар франко-бельгиялық комикстердің ең жақсы туындыларымен толтырылған. Франция мен Бельгияда көптеген журналдар әлеуметтік-экономикалық себептерге байланысты жоғалып кетті немесе таралымы қысқарды (бірақ көбінесе қазіргі оқырмандар комикстерді апталық немесе айлық бөлімдермен оқуға шыдамдылық танытпайды, оның орнына әңгімені альбом түрінде толығымен ұсынуды жөн көреді), бірақ жарияланған және сатылған альбомдардың саны салыстырмалы түрде жоғары болып қалады – жаңа туындылардың көпшілігі журналда жарияланбастан тікелей альбомдар түрінде шығарылады. Бұл жағдай Еуропаның басқа елдерінде де осылай. Франко-бельгиялық комикс форматы Еуропаның барлық елдеріндегі, әсіресе Бельгия мен Францияның көршілес елдерінде (соның ішінде Италия, өзінің бай және дамыған комикс мәдениетіне қарамастан, ал Нидерланды да ерте қабылдаушылардың бірі болды) жергілікті комикс суретшілері тарапынан кеңінен қабылданды, бұл франко-бельгиялық комикстің Еуропа комикс аренасындағы басты күш ретіндегі беделін нығайтты, Ұлыбританияны есептемегенде. Ең үлкен және ұзаққа созылған табыс негізінен 1940, 1950 және 1960 жылдары басталган бірнеше серияларға (Lucky Luke, The Smurfs және Asterix сияқты) және тіпті ескірген Тинтиннің оқиғаларына байланысты болды, ал көптеген жаңа сериялар Францияға тарихи түрде қарыз болған теңізден тыс аймақтарды қоспағанда, Еуропадан тыс жерлерде айтарлықтай коммерциялық табысқа жете алмады, Мобиус сияқты авторларға сын тарапынан жоғары баға берілгеніне қарамастан. 2017 жылға дейін франко-бельгиялық комикстердің жақсы нәтиже көрсеткен ерекше шетелдік аймақ Үндістан субконтиненті болды, онда Prakash Publishers басып шығарған тамиль тіліндегі аудармалар ("Lion/Muthu Comics" таңбасымен) өте танымал болды, бірақ олардың танымалдығы 1960-1980 жылдары жасөспірім оқырмандар үшін ойластырылған классикалық сериялармен шектелді, ал соңғы, ересектерге арналған сериялар әлі сол аймақтарда әсер етпеді.
Franco Belgian comics have been translated in most European languages, with some of them enjoying a worldwide success. Some magazines, aside from the Dutch language editions, have been translated in Greek, Portuguese, Italian and Spanish, while in other cases foreign magazines were filled with the best of the Franco Belgian comics. In France and Belgium, most magazines have since then disappeared or have a largely reduced circulation for socio economic reasons (but mostly because modern readership no longer possesses the patience to read their comics in weekly or monthly installments, instead preferring to have a story presented to them wholesale in album format), but the number of published and sold albums stays relatively high – the majority of new titles being currently directly published as albums without prior magazine serialization – with the biggest successes still on the juvenile and adolescent markets. This state of affairs has been mirrored in the other European countries as well. As a format, the Franco Belgian comic has been near universally adopted by native comic artists all over Europe, especially in the neighboring countries of Belgium and France (and including Italy, despite that country having had a rich and thriving comics culture of its own and with the Netherlands as an early adopter being one of the first, if not the first, to do so), solidifying the position of the Franco Belgian comic as the preeminent force on the European comics scene, Great Britain excepted. The greatest and most enduring success however was mainly for some series started in the 1940s, 1950s and 1960s (including Lucky Luke, The Smurfs, and Asterix), and the even older Adventures of Tintin, while many more recent series have not made a significant commercial impact outside mainland Europe and those overseas territories historically beholden to France, despite the critical acclaim for authors like Moebius. One out of the ordinary overseas exception where Franco Belgian comics are as of 2017 still doing well turned out to be the Indian subcontinent where translations in Tamil (spoken in the south eastern part of India, Tamil Nadu, and on the island state of Sri Lanka) published by Prakash Publishers under their own "Lion/Muthu Comics" imprints, have proven to be very popular, though their appeal remain somewhat limited to the classic series for an adolescent readership as conceived in the 1960s–1980s, and that more recent, more mature series have yet to make an impression in those territories.