Кіріспе
Археология мен антропологияда мәйітхана – мәйітті жерлеу үшін арнайы салынған кез келген құрылыс, көбінесе көп жағынан тұрғын үйге ұқсас. Әлемдік мәдениеттерде өлген адамды дұрыс қарау және жерлеу мәселесі әрқашан маңызды болған. Жерлеу орнының таңдалуы мен мәйітке жасалатын қатынас белгілі бір мәдени ортадағы сенімдер мен дәстүрлерге байланысты болғанымен, бұл шешімдер стратегиялық мағынаға да ие. Жерлеу туралы шешімдерге қайтыс болған адамның жасы, жынысы, әлеуметтік статусы (жоғары немесе төмен) және оның басқа адамдармен, жерлермен байланысы сияқты мәдени нормалар әсер етеді. Дұрыс жерлеу туралы ұғымдар ұзақ уақыттан бері қайтыс болғандарға да қатысты. Мәйіттердің мәртебесін көтеру немесе төмендету, жаңа байланыстар құру, тарихты қайта жазу және әлеуметтік естелікті жаңарту үшін эксгумацияланып, қайта жерленген, немесе қорланған жағдайлар болған. Қайтыс болған адамның мәйіті қабірге қойылғаннан кейін, үйдің үстінен қорған (орыс тілінде – курган, ағылшын тілінде – barrow) деп аталатын жер үйімі салынып, құрылыс мөрленген. Бұл термин христиандық мазарларымен салыстырылады, олар әдетте бір ғана жерлеу үшін қолданылады. Мәйітханалар өлшемі, дизайны және бірнеше мәйітті қабылдау мүмкіндігі бойынша мәйіт орналастыру орындарынан (mortuary enclosures) ерекшеленеді.
In archaeology and anthropology a mortuary house is any purpose built structure, often resembling a normal dwelling in many ways, in which a dead body is buried. Proper treatment and placing of the dead has always been of great concern to people around the world. While choice of burial location and treatment of the corpse usually depend on beliefs and ritual standards within a specific cultural context, they are as well of a strategic nature. Burial decisions are affected by cultural norms regarding the deceased’s age, gender, vertical or horizontal status and by the relationship of people to places and other people. Ideas concerning proper burial also apply to those who have been defunct for quite some time. Dead bodies have been exhumed, reburied and desecrated in order to redefine – elevate or degrade – the status of their owners, construct new affiliations, rewrite history and to retrieve or construct social memory. Following the laying to rest of the deceased, who is often surrounded with grave goods, an earthwork called a kurgan in Russian or barrow in English is raised over the house and the structure left sealed. The term has parallels with Christian sepulchres which contain only one burial. Mortuary houses differ from mortuary enclosures in size, design and in the latter's capacity for multiple burials.
Шығу тегі
Online Etymology Dictionary сөздігінде көрсетілгендей, мәйітхана сөзі 14 ғасырдың басында mortuarie сөзінен туындаған, бұл англо-француз тілінде "қайтыс болған приходтан дін қызметкеріне сыйлық" деген мағынаны білдіреді; орта ғасырлық латын тіліндегі mortuarium сөзінен, бұл сөздің латынша mortuarius сөзінен ("өлгенге қатысты") есімдік түрі. "Денелерді уақытша сақтайтын орын" деген мағынасы алғаш рет 1865 жылы тіркелген, бұл бұрынғы мәйіт үйінің жұмсақ айту тәсілі.
Кейс-студиялар
Балливелиш, Типперри, Ирландия
Археолог ағаштан салынған ғимараттың жоспарын тапты. Қазылған тіректер мен іргетастың шеңберінен үйдің өлшемдері 7м х 5,1м екені анықталды. Ошақтың іздері табылмағандықтан, бұл құрылым тұрғын үй емес, мәйітхана ретінде жіктелді. Мәйітхана адам денелерін жерлеумен байланысты салтанатты мақсаттар үшін салынған деп саналады. Радиокөміртектік талдау нәтижесінде бұл орынның қола дәуірінде тұрғызылғаны анықталды.