Кіріспе

1948 жылы түсірілген Витторио Де Сиканың "Велосипед ұрылары" фильмі – Витторио Де Сиканың 1948 жылы түсірілген итальяндық неореалистік драмалық фильмі. Фильм Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Римде ұрланған велосипедін іздеген кедей әке туралы баяндайды, ол велосипедсіз жас отбасын асырауға мүмкіндік беретін жұмысынан айырылып қалуы мүмкін. Луиджи Бартолинидің 1946 жылғы романы негізінде Чезаре Заваттини жасаған сценарий бойынша түсірілген, Ламберто Маджорани үмітсіз әке рөлінде, ал Энцо Стайола оның қайратты ұлы рөлінде ойнайды. "Велосипед ұрылары" 1950 жылы Академияның арнайы сыйлығын (ең үздік шетелдік фильм) алды, ал 1952 жылы Sight & Sound журналының кинорежиссерлер мен сыншылар жүргізген сауалнамасы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы фильм деп танылды. Елу жыл өткен соң, сол журнал ұйымдастырған тағы бір сауалнамада ол әлемдегі ең ұлы фильмдердің арасында алтыншы орынға ие болды. 2012 жылғы тізімде фильм сыншылар арасында 33-орынды, ал режиссерлер арасында 10-орынды алды. Бұл фильм Turner Classic Movies тарапынан кино тарихындағы ең ықпалды фильмдердің бірі деп танылды және классикалық киноның қатарына енді. Фильм 1958 жылғы Дүниежүзілік көрменің беделді "Брюссель 12" тізімінде 3-орынды, ал 2010 жылы Empire журналының "Әлемдік киноның 100 үздік фильмі" тізімінде 4-орынды иеленді. Сонымен қатар, ол Италияның Мәдени мұра министрлігінің "Сақталуы тиіс 100 итальяндық фильм" тізіміне енді, бұл тізімде "1942 және 1978 жылдар аралығында елдің ұжымдық естелігін өзгерткен" 100 фильм бар.

Сюжет

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Римде Антонио Риччи әйелі Марияны, ұлы Бруноны және кішкентай баласын асырау үшін жұмыс іздеп жүр. Оған плакаттар ілу жұмысы ұсынылады, бірақ ол Марияға велосипед қажет болғандықтан қабылдай алмайтынын айтады. Мария төсектегі кедей отбасы үшін сақталған, құнды жатын-орынды жоласын алып, кепілханаға апарады. Одан Антонионың кепілдегі велосипедін алып қоюға жетеді. Бірінші жұмыс күнінде Антонио баспалдаққа шыққанда, бір жігіт велосипедін ұрлап кетеді. Антонио оны қуалайды, бірақ ұрының серіктері оны жолдан шығарады. Полиция Антонионың шағымын қабылдайды, бірақ көп нәрсе істей алмайтындарын айтады. Ұрланған заттар көбінесе Пьяцца-Витторио базарында пайда болады деген кеңес бойынша, Антонио бірнеше досымен және Бруномен бірге сонда барады. Олар Антонионың велосипеді болуы мүмкін бір рама табады, бірақ сатушылар сериялық нөмірін тексеруге рұқсат бермейді. Олар қарабинерді шақырады, ол сатушыларға сериялық нөмірді оқуға бұйырады. Ол жоғалған велосипедке сәйкес келмейді, бірақ офицер оларға өздері тексеруге рұқсат бермейді. Порта-Портезе базарында Антонио мен Бруно ұрыны бір қарт кісімен бірге көреді. Ұры олардан қашып құтылады, ал қарт кісі ештеңе білмеймін деп сықырлайды. Олар оның соңынан шіркеуге дейін жетеді, бірақ ол онда да қаша жөнеледі. Антонио ұрыны жезөкшелер үйіне қуалайды, бірақ олар оны сыртқа шығарып жібереді. Көшеде наразы көршілер жиналады, Антонио ұрыны айыптайды, ол өзін ауруға шалдыққандай көрсетеді, ал көпшілік Антонионы кінәлайды. Бруно полицияны шақырады, ол ұрының пәтерін тінтіп қараса да ештеңе таба алмайды. Полиция Антониоға істің нашар екенін айтады – Антонионың куәгерлері жоқ, ал көршілер ұрыға әлдебір сылтау табуға көмектеседі. Олар үмітсіздікпен үйге қайтады, көшеден келген ұрыс-керіс пен мазақтаулардың арасында. Олардың үйіне баратын жол Stadio Nazionale PNF футбол стадионының жанынан өтеді. Антонио есік алдында ешкімге тиістісіз велосипедті көреді, көп ойланып, Бруноға жақын аялдамаға барып күтуді бұйырады. Антонио велосипедті айналып өтіп, мінеді. Бірден шу көтеріледі, трамвайды өткізіп алған Бруно әкесін қуалып, қоршап, велосипедтен тартып алынғанын көріп, қатты қорқып кетеді. Антонионы полиция бөліміне алып бара жатқанда, велосипед иесі Бруноның жылап тұрғанын көріп, оған аянып, басқаларды Антонионы босатуға бұйырады. Антонио мен Бруно көпшіліктің ызылдауы мен дауыстары арасынан баяу-баяу кетеді. Антонио көздеріндегі жастың алдын алуға тырысады, ал Бруно оның қолын ұстап алады.

Атау

Бастапқы итальяндық атауы Ladri di biciclette. Бұл сөзбе-сөз ағылшын тілінде "велосипедтерді ұрлайтындар" деп аударылады; ladri және biciclette екеуі де көпше сан. Бартолинидің романында атау соғыстан кейінгі кең таралған ұрлық және азаматтық тәртіпке деген құрметсіздік мәдениетіне сілтеме жасайды, оған тек тиімсіз полиция күштері мен бейжай одақтас басқыншылар қарсы тұрды.

Сыни жауап

Италияда "Велосипед ұрылары" фильмі жаулықпен қабылданды және итальяндықтарды жағымсыз бейнелегені сынға ілінді. Итальяндық сыншы Гвидо Аристарко оны жоғары бағаласа да, "кейде сезімталдық көркемдік эмоцияның орнын басады" деп шағымданады. Сол сияқты итальяндық неореалистік кинорежиссер Лучино Висконти фильмді сынап, Ламберто Маджоранидың диалогын дубляждау үшін кәсіби актерді пайдалану қателік болғанын айтты. Басқа елдердегі сын-пикирлер көбінесе оңтайлы болды. The New York Times газетінің киносыншысы Босли Кроутер шолуында фильмді және оның мазмұнын мақтап, былай деп жазды: "Италиялықтар бізге тағы да бір керемет және тебірендіретін фильм сыйлады: Витторио Де Сиканың қазіргі заманғы қала өмірінің қайғылы драмасы – "Велосипед ұрысы". Шетелде көргендер (онда ол әртүрлі кинофестивальдерде бірнеше жүлде алды) оны кеңінен және ықыласпен жариялады, бұл көңілді жаралайтын картина кеше [Дүниежүзілік театрға] келді және оның толыққанды жеңіске жететініне барған сайын үміттенуде. Тағы бір рет талантты Де Сика, бізге аяқ киімнің тозуын көрсеткен, соғыстан кейінгі Римдегі жасөспірімдердің жемқорлығының қайғылы бейнесін жасаған ол, маңызды және жалпылама драмалық тақырыпты қарапайым және реалистік түрде бейнеледі. Бұл күрделі әлеуметтік ортадағы кішкентай адамның оқшаулануы мен жалғыздығы, адамзатты баптауға және қорғауға арналған институттармен кереметтің ирониясы". 1999 жылы Chicago Sun Times газетінің киносыншысы Роджер Эберт "Велосипед ұрысы" ресми шедевр ретінде бекітілгенін, сондықтан көп жылдардан кейін қайта қарағанда оның әлі де тірі екенін, күш пен жаңалыққа толы екенін көрудің қызығы бар екенін айтты. 1949 жылы арнайы "Оскармен" марапатталған, барлық уақыттағы ең ұлы фильмдердің бірі деп есептелген, итальяндық неореализмнің ірге тасы ретінде құрметтелген бұл фильм жұмыс іздеп жүрген адам туралы қарапайым, күшті туынды. Эберт осы фильмді өзінің "Ұлы фильмдер" тізіміне қосты. 2020 жылы А.О. Скотт "Неліктен сіз әлі де "Велосипед ұрыларына" қамқорлық тануыңыз керек" деген эссесінде фильмді жоғары бағалады. "Велосипед ұрылары" Британдық кино институтының Sight & Sound журналының сыншылар мен режиссерлердің ең ұлы фильмдерге жасаған сауалнамаларында тұрақты түрде орын алады. Фильм 1952 және 1962 жылдары сыншылардың сауалнамаларында 1-ші және 7-ші орындарды иеленді. 1992 жылғы журналдың сыншылар сауалнамасында 11-ші орынды, 2002 жылғы сыншылар сауалнамасында 45-ші орынды және 2002 жылғы режиссерлердің ондық сауалнамасында 6-шы орынды алды. 2012 жылғы режиссерлер сауалнамасында 10-шы, ал 2012 жылғы сыншылар сауалнамасында 33-ші орынды иеленді. Village Voice журналы 1999 жылы сыншылардың сауалнамасы негізінде фильмді "Ғасырдың ең жақсы 250 фильмі" тізімінде 37-ші орынға қойды. Фильм 2008 жылы танымал француз журналы Cahiers du cinéma жасаған "100 ең ұлы фильм" тізімінде 99-шы орынды иеленді. Жапондық кинорежиссер Акира Куросава осы фильмін өзінің сүйікті 100 фильмінің бірі деп атады. 2008 жылға дейін фильм гуманистік құндылықтарды бейнелегені үшін Ватиканның ең жақсы фильмдер тізіміне енді. "Велосипед ұрылары" заманауи сыншылардың жоғары бағасын алуын жалғастыруда, Rotten Tomatoes веб-сайты 2022 жылдың сәуір айына қарай 70 шолудың 99% оң деп бағаланғанын, ал орташа бағасы 9.20/10 құрағанын хабарлады. Сайттың сыншылар консенсусы: "Итальяндық неореализмнің үлгісі "Велосипед ұрылары" жарқын емес ойыншылық өнерімен және тебірендіретін эмоцияларымен гүлденеді".

Мұра

Көптеген режиссерлер фильмге зор әсер еткенін айтты, олардың ішінде Сатьяжит Рей, Кен Лоуч, Джорджио Мангиамеле, Бимал Рой, Анураг Кашьяп, Балу Махендра, Ветримаран және Басу Чаттерджи. Фильм Жафар Панахи және Дариуш Мехржуи сияқты ирандық жаңа толқын режиссерлері үшін маңызды болды. Фильм Мартин Скорсезе Колин Левиге ұсынған 39 шетелдік фильмнің қатарында болды. Ол "Мұздық ұрысы" (1989) фильмінде пародияланды. Фильм 1992 жылғы Роберт Альтманның "Ойыншы" фильмінде пайда болды. Онда Голливуд студиясының бас директоры Гриффин Милл (Тим Роббинс ойнаған) сценарист Дэвид Каханды (Винсент Д'Онофрио ойнаған) "Велосипед ұрылары" көрсетіліміне іздейді және оны Каханмен кездейсоқ кездесудей етіп көрсетуге тырысады. Норман Лофтистің "Жаңашыл" (1994) фильмі "Велосипед ұрыларының" жаңа түсірілімі деп есептеледі. "Master of None" американдық комедиялық драмалық сериалының "Ұры" атты эпизоды "Велосипед ұрыларынан" күшті ықпал алды.