Кіріспе

Бавариялық инженер Вильгельм Бауэр (23 желтоқсан 1822 – 20 маусым 1875) – неміс өнертапқышы және инженері, қолмен басқарылатын бірнеше суасты қайықтарын жасаған.

Өмірбаян

Вильгельм Бауэр Бавария Корольдігінің Дилинген қаласында дүниеге келді. Оның әкесі бавариялық атқыштар полкінің сержанты болған. Осы себепті, ағаш бұрушылыққа оқушылықтан кейін Бауэр де әскерге қосылды. Артиллерия инженері ретінде жұмыс істей келе, ол 1848 және 1851 жылдар аралығында Шлезвиг-Гольштейн үшін неміс-дания соғысын көрді. Дания теңіз күштерінің Пруссия жағалауын оңай блокадалағанын көріп, Бауэр блокаданы бұзуға көмектесетін жаңа типтегі суасты кемесін салу жоспарын жылдам әзірледі. Ол гидравлика және кеме құрылысын зерттей бастады. Бірақ зерттеулеріне көп ерегіспей, Германия Конфедерациясының әскерлері Шлезвиг-Гольштейнді Данияға қайтарып, шегінуге шешім қабылдады. Дегенмен Бауэр өзінің жоспарын кез келген құнмен іске асыруға бекінді және Бавария армиясінен кете, Шлезвиг-Гольштейн күштеріне қосылды. Төменгі әскери шенді болған Бауэр үшін әскери бюрократия арқылы жоспарларын өткізу, тіпті суасты кемесін салуға қаржы табу да өте қиын болды. Ақыры Вернер фон Сименс және басқалардың көмегімен ол сәттілікке жетті, оған ұсынған суасты кемесінің (u қайығының) моделін жасауға шамалы қаржы бөлінді.

Брандтаухер ("Жарлы суға түсуші") субмаринасы

Өрт шашу кемелері блокаданы бұзудың белгілі бір тәсілі болды. Кемеге жарылғыш заттарды тиеп, оны жау флотына қарай еркін жіберу арқылы жарылысқа жеткізілді. Өрт шашушы суға түсуші де ұқсас қағида бойынша жұмыс істеді: ол жау кемесінің астына сүңгіп, электрлік минаны оның корпусына бекітіп, қауіпсіз қашықтықтан минаны іске қосатын еді. Осыған ұқсас техника сол кездегі барлық әскери суасты кемелерінде қолданылды, мысалы, Юлиус Кройлдің «Эксплорер» кемесі, Брут де Виллеруаның «Аллигатор» кемесі және танымал «Ханли» кемесі, ол жау кемесін батырған алғашқы суасты кемесі болды. Бауэрдің өзі салған суасты кемесі жұмыс істейтінін көрсеткеннен кейін, оған толыққанды суасты кемесін салуға жеткілікті қаржы берілді. Бірақ әскери билік Бауэрдің жоспарына толығымен келіспеді және шығындарды азайту үшін оның жобаларын өзгертуге мәжбүр етті. August Howaldt салған, кейін Howaldtswerke компаниясының бөлігіне айналған «Брандтаухер» кемесінің ұзындығы 28 фут, салмағы шамамен 70 000 фунт болды. Ол кезде қолайлы механикалық қуат жүйесі болмағандықтан, суасты кемесі екі теңізшінің қолдарымен және аяқтарымен үлкен дөңгелекті айналдыру арқылы қозғалды. Үшінші экипаж мүшесі – капитан суасты кемесінің корпусының артқы бөлігінде орналасты. Оның міндеті рульдерді және басқа да басқару құралдарын басқару болды. Мақсатты кемеге жеткен соң капитан гута перча (резеңке) қолғап арқылы кеме қабығына бекітілген тесіктен минаны ұстап, нысанаға бекітетін еді. Егер «Брандтаухер» Бауэрдің бастапқы жобасына сәйкес салынған болса, онда бірнеше резервуарды теңіз суымен толтыру арқылы суға батып кететін еді. Бірақ өзгертілген нұсқада кеме ішінара сумен толтырылуы керек болды, бұл суасты кемесін қауіпті түрде тұрақсыз ететін еді. Сондай-ақ, кеме қабырғасының қалыңдығы мен сорғылардың көлемі де айтарлықтай азайтылды. Суасты кемесінің алғашқы сынақтары 1850 жылдың желтоқсан айында өтті. Бауэр суасты кемесіне бірнеше жақсартулар енгізгісі келсе де, әскерилер 1851 жылдың 1 ақпанында оны көпшілікке көрсетуге бұйрық берді. Бұл қоғамдық демонстрация апатқа ұшырауға жақын болды. 30 фут тереңдікке жеткен соң кеме корпусымен төмен қарай бастады. Суасты кемесі батқанда, оның жұқа қабырғалары су қысымына шыдамады және жарыла бастады. Су қысымы әлсіз сорғылар үшін тым күшті болды, ал кеме қисайғанда винт дөңгелегі зақымдалды. Суасты кемесі Киль портының түбіне баяу батып кетті. Бауэр мен оның теңізшілері судың жеткілікті мөлшерде ішке ағып түсуіне дейін суға батқан кеменің ішінде алты сағат күтуге мәжбүр болды. Бұл суасты кемесінің ішіндегі ауа қысымын арттырып, соңында адамдарға бітелген люкті ашуға мүмкіндік берді. Суасты кемесі теңіз түбінде көмілгеннен кейін, экипаж аман-есен су бетіне шықты. Бұл суасты кемесінен қашып құтылудың алғашқы куәгері және хабарланған жағдайы болды. Суға батқан суасты кемесі 1887 жылы көтеріліп, қазір Германияның Дрезден қаласындағы әскери тарих мұражайында (Militärhistorisches Museum der Bundeswehr) сақталуда.

"Сейтеуфел" ("Теңіз шайтан") субмаринасы

Брандтаухер суға батқаннан кейін Бауэр бірден жақсартылған, үлкен су асты кемесі үшін жоспарлар жасауға кірісті. Бірақ Шлезвиг-Гольштейн үкіметі Бауэрдің алғашқы су асты кемесімен болған жаман тәжірибесінен кейін Бауэрді қолдаудан бас тартты. Бауэр Шлезвиг-Гольштейнді тастап кетті. Келесі жылдары ол өзінің өнертабысына Австрия-Мажарстан, Британ империясы немесе Франция сияқты бірнеше елдерде қолдау алуға тырысты. Ақырында 1855 жылы Бауэр Санкт-Петербургтің (Ресей) ұлы князімен келісімшарт жасады. Сол жылы Бауэр Санкт-Петербургте екінші су асты кемесін – "Зетеуфельді" (Sea Devil немесе Angler) жасады. Бұл су асты кемесі туралы Брандтаухер туралы ақпараттан гөрі аз мәлімет бар. Дегенмен, оның алдыңғысына қарағанда екі есе ұзын болғаны, темір қабырғалары 1/2 фунт қалыңдықпен және 21 терезесі болғаны айтылады. Онда суға батып, көтерілу үшін үш үлкен цилиндрлер суды сақтап, 12 адамдық экипажға арналған. Бауэр алғашқы кемесінің апатынан сабақ алып, "Зетеуфельге" жаңадан ойлап тапқан құтқару құрылғысын – суға түсу камерасын орнатты. Осы камера арқылы суға түсушілер су асты кемесіне кіріп, шыға алатын. "Зетеуфель" өте жақсы жоба екенін дәлелдеді. Ол төрт ай ішінде 133 рет сәтті суға түсті. Бірақ 134-ші суға түсу кезінде су асты кемесі теңіз түбінің құмына батып қалды. Су цилиндрлерін сорғылармен босату арқылы экипаж су асты кемесін су деңгейінен жоғары көтеруге қол жеткізді. Барлық экипаж (Бауэрді қоса алғанда) құтқарылды, бірақ өкінішке орай, су асты кемесі теңіз түбіне қайта батып кетті.

Мұра

"Теңіз шайтанының" аяқталуынан кейін Бауэр Ресейден кетіп қалды. Тағы бір су асты кемесі үшін қолдау таба алмайтынын түсінген соң, ол басқа жобаларға кірісті. 1863 жылы Бауэр матадан жасалған қаушақтарды пайдаланып, батып кеткен кемені көтере алды. Бірақ оның амбициялы жоспарларының барлығы қаржы жетіспеушілігінен сәтсіз аяқталды. Көңілі қалған Бауэр 1875 жылы Мюнхенде қайтыс болды. Екінші дүниежүзілік соғыстағы неміс су асты кемелері Вильгельм Бауэрдің прототиптерінен тікелей туындады деу дұрыс болмас, бірақ ол оларға әсер еткені сөзсіз. Қазіргі заманғы су асты кемесінің тарихы Саймон Лейк пен Джон Филип Холландтың өнертабыстарымен басталды. Дегенмен, 19 ғасырдың су асты кемелерін жасаушылары – де Виллерой, Монтуриол, Хунли және тағы басқалар Бауэрдің еңбегін біліп, оның су асты кемесінен шабыттанып, тіпті идеялар да алды. 1960 жылы Германияның Бундесмарин флоты ХХІ типті су асты кемесін Вильгельм Бауэр деп атады.

Бауэр туралы фильмдер

1941 жылы неміс режиссері Герберт Селпин Бауэр туралы 1942 жылы жарық көрген «Geheimakte W. B.1» (Құпия файл W. B.1; W. B = Вильгельм Бауэр) атты тамыр тарихтық фильмін түсірді. Бұл суасты кемелері соғысын күшейту мақсатындағы үгіт фильмі болды. Сюжеті 1941 жылы жарық көрген Ханс Артур Тистің «Темір иттің» романы негізінде құрылған. Киль қалалық режиссері Зоран Симич өзінің «Суасты кемесі инженері» атты деректі фильмінде Бауэрдің өмірі мен еңбегін, сондай-ақ ол қалай «Өртке қарсы суға батушы» құрылғысын жасағанын баяндады. Фильмде көптеген 3D графикалық тізбектерде суасты кемесінің жұмыс істеу принципі көрсетілген. 2008 жылдың 3 ақпанында фильмнің 57 минуттық нұсқасы Кильдегі KoKi оқиғалар орталығындағы жергілікті кинотеатрда көрсетілді.