Кіріспе

Мезогастроподалар (Mesogastropoda) - көп жылдар бойы шаяндардың дәстүрлі таксономиялық тобы, бір рет. Бұл рет негізінен теңіз шаяндарынан тұрды, бірақ оған сонымен қатар құрлық шаяндары мен тұщы су шаяндары да кірді, олардың барлығы алдыңғы жетекші қабықшалы ұлулардың моллюскалары еді. Бұл ретті 1921 жылы J. Thiele өз жұмысында енгізді және одан кейін көптеген онжылдықтар бойы қолданылып келді. Алайда, малакологиядағы соңғы зерттеулер Мезогастроподалардың монофилеттік таксон емес екенін көрсетті, сондықтан бұл таксон қазіргі классификацияларға енгізілмейді. Дегенмен, моллюскалар туралы көптеген стандартты мәтіндер мен анықтамалықтар осы классификацияның қолданыста болған кезеңінен жазылған, сондықтан мезогастроподтарға немесе Мезогастроподаларға сілтемелер жиі кездеседі. Бұрын Мезогастроподалар тобына кірген төменгі таксондар қазір көбінесе Caenogastropoda суперордеріне жатқызылады. Таксономия туралы толық мәліметтер Гастроподалар және Археогастроподалар туралы мақалаларда келтірілген, ал соңғы таксономия Гастроподалардың таксономиясында (Bouchet & Rocroi, 2005) сипатталған.

Сипаттама

Бұл таксонға шамамен 30 000 түр кіреді. Олардың көпшілігі теңізде кездеседі, бірақ тұщы суда да көптеген түрлері бар, ал кейбіреулері құрлықта табалады. Олардың қабықтарында перл анасы немесе накрен (жұқа қабық) жоқ. Бұл бұршақтардың көпшілігі шөппен қоректенеді, бірақ кейбіреулері паразит немесе жыртқыш болып табылады. Радуласында жеті тісше (немесе кішкентай тістер) бар, олар кейде азаяды. Мезогастроподтар археогастроподтарға қарағанда көп жағынан дамыған. Ішек массасының бұрылуы және дененің спиральдік қозғалысы арқылы жақтағы желбезек, бүйрек және осфрадиум (сезімтал қабылдағыш немесе иіс сезу органы) оң жағында жоғалып, тек сол жағында ғана қалады. Жүрек тек бір ғана қанатшадан және бір қарыншадан тұрады. Жүйке жүйесі де археогастроподтарға қарағанда жақсы дамыған. Ганглиондар әртүрлі органдармен жүйке талшықтары арқылы байланысады. Мезогастроподтарда зәр шығару және көбелек каналдары бөлек (ең алғашқы прособрандардан өзгеше). Көптеген түрлері бірден 1000-ға дейін жұмыртқасы бар жұмыртқа қапшықтарын жасайды.

Таксономия

Мұнда Mesogastropoda таксономиясы (ITIS деректері бойынша) (қазір бұл жарамсыз деп есептеледі) келтірілген. Одан кейін Пондер мен Линдбергтің 1997 жылғы таксономиясы қолданылды. Қазіргі кезде басымдыққа ие таксономиялық жүйе – 2005 жылғы Буше мен Рокруо жүйесі.