Жапон әскерінің Екінші дүниежүзілік соғыстағы басты танктерінің бірі – Type 97 Chi Ha. Қытай-Жапон соғысы мен Кеңес-Жапон шайқастарында қолданылды. Техникалық сипаттамалары.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Type 97 Chi Ha (九七式中戦車 チハ) – Екінші Қытай-Жапон соғысы, Халхин-Гол шайқасы және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жапон императорлық армиясы қолданған орта танк. Бұл Екінші дүниежүзілік соғыста ең көп санда шығарылған жапондық орта танк болды. 57 мм-лік бас қаруы, жаяу әскерін қолдау үшін жасалған, 89 I Go типті орта танктан алынған. Жол жүру құрылымы 95 типті жеңіл танктан мұраға алынған, бірақ төрт емес, алты дөңгелек қолданылған. 170 а.к. қуаты бар Mitsubishi ауамен салқындатылатын дизельді қозғалтқыш 1938 жылы тиімді танк қозғалтқышы саналды. Type 97 танкының төменгі силуэті және мұнарасындағы жартылай дөңгелек радио антеннасы оны замандастарынан ерекшелендірді. 1941 жылдан кейін танктың тиімділігі одақтастардың көптеген танк үлгілерінен төмен болды. 1942 жылы "Чи Ха" танкысының жаңа нұсқасы шығарылды, ол үшеуі бар мұнарасымен және жоғары жылдамдықты 47 мм-лік Type 1 танк қаруымен жабдықталды. Ол "Type 97 Кай" ("жақсартылған") немесе "Type 97 Шинхото Чи Ха" (新砲塔チハ; "Жаңа мұнара Чи Ха") деп аталды.
The Type 97 Chi Ha (九七式中戦車 チハ) was a medium tank used by the Imperial Japanese Army during the Second Sino Japanese War, the Battles of Khalkhin Gol against the Soviet Union, and the Second World War. It was the most widely produced Japanese medium tank of World War II. The 57 mm main gun, designed for infantry support, was a carry over from the Type 89 I Go medium tank. The suspension was derived from the Type 95 Ha Go light tank, but used six road wheels instead of four. The 170 hp Mitsubishi air cooled diesel engine was a capable tank engine in 1938. The Type 97's low silhouette and semicircular radio antenna on the turret distinguished the tank from its contemporaries. After 1941, the tank was less effective than most Allied tank designs. In 1942, a new version of the Chi Ha was produced with a larger three man turret, and a high velocity Type 1 47 mm tank gun. It was designated the Type 97 Kai ("improved") or Type 97 Shinhōtō Chi Ha (新砲塔チハ; "New turret Chi Ha").
Тарих және дамуы
Type 89 I Go 1930-шы жылдардың соңында ескіргеннен кейін, Жапон императорлық армиясы (IJA) жаяу әскерге қолдау көрсету үшін жаңа танкты әзірлеу бағдарламасын бастады. Маньчжурияны басып алу кезінде Type 89 танкының мотопехотамен бірге жылдамдыққа сай келмейтіні анықталды. Жаңа орта танк 95 типті Ха Го жеңіл танкысының үлкейтілген, төрт адамдық нұсқасы болуы тиіс еді, бірақ екі адамдық мұнарасы, қалың бронясы және өнімділікті сақтау үшін күштірек қозғалтқышы болды. Токиодағы Mitsubishi Heavy Industries зауыты Chi Ha деп аталатын прототипті аяқтады. Екінші прототип 1937 жылдың маусым айында аяқталды. Тәжірибе 47 мм-лік зеңбірек талап еткенімен, ол 89B типті танк сияқты қысқа ұңғылы 57 мм-лік зеңбірегін сақтап қалды. Алайда, сол кезде IJA Осака армиялық арсеналы ұсынған, сол 57 мм-лік негізгі зеңбірегі бар, жеңіл және арзан 97 типті Chi Ni прототипіне де қызығушылық танытты. 1937 жылдың 7 шілдесінде Екінші Қытай-Жапон соғысы басталғанда, бейбіт уақыттағы бюджеттік шектеулер алынып тасталды және армия Mitsubishi Chi Ha-ның мүмкіндіктері жоғары, бірақ қымбат үлгісін жаңа 97 типті орта танк ретінде қабылдады.
With the Type 89 I Go fast becoming obsolete in the late 1930s, the Imperial Japanese Army (IJA) began a program to develop a replacement tank for infantry support. Experience during the invasion of Manchuria determined that the Type 89 was too slow to keep up with motorized infantry. The new medium tank was intended to be a scaled up four man version of the Type 95 Ha Go light tank, although with a two man turret, thicker armor, and more power to maintain performance. The Tokyo factory of Mitsubishi Heavy Industries completed a prototype designated Chi Ha. The second prototype was completed in June 1937. Although the requirement was for a 47 mm gun, it retained the same short barreled 57 mm gun as the Type 89B tank. However, at the time IJA was also interested in the lighter and less expensive Type 97 Chi Ni prototype proposed by Osaka Army Arsenal, which had the same 57 mm main gun. With the out break of the Second Sino Japanese War on 7 July 1937, the peacetime budgetary limitations were removed and the more capable and expensive Mitsubishi Chi Ha model was accepted as the new Type 97 medium tank by the army.
Жапондық танк атаулары
Чи (チ) "Чжу сенша" (チュウセンシャ, "орташа танк") деген сөзден шыққан. Командирдің күмбезі мұнараның үстіне орнатылған. Ішкі байланыс мұнарадағы 12 түйме арқылы жүзеге асырылды, олар жүргізушіге жақын орналасқан 12 шам мен сигнал құрылғысына қосылған. Негізгі қаруында биіктік реттегіш болмағандықтан, мерген оны иығымен көтерген. Танк екі 7,7 мм Type 97 пулеметін тасыды, біреуі корпус алдыңғы бөлігінің сол жағында, екіншісі мұнараның арт жағында орналасқан шарлы тіреуде. Мұнара толық 360 градусқа айнала алатын, бірақ негізгі қару "жартылай икемді бекітуде" болды, бұл мұнарадан тәуелсіз 10 градусқа дейін айналуға мүмкіндік берді. Ең қалың броня 25 мм (зеңбірек маскасында) және корпус алдыңғы бөлігінде 15–25 мм болды. 170 а.к. (127 кВт) қуатты қамтамасыз ететін ауамен салқындатылатын "V 12 21.7 литрлік дизельді Mitsubishi SA12200VD" қозғалтқышымен жабдықталған.
Chi (チ) came from Chū sensha (チュウセンシャ, "medium tank"). The commander's cupola was placed atop the turret. Internal communications were by 12 push buttons in the turret, connected to 12 lights and a buzzer near the driver. The main gun had no elevation gear, therefore, the gunner used his shoulder to elevate it. The tank carried two 7.7 mm Type 97 machine guns, one on the front left of the hull and the other in a ball mount on the rear of the turret. The turret was capable of full 360 degree traverse, but the main gun was in a "semi flexible mount" allowing a maximum 10 degree traverse independently of the turret. The thickest armor used was 25 mm on the gun mantlet and 15–25 mm on the hull front. Power was provided by an air cooled "V 12 21.7 liter diesel Mitsubishi SA12200VD" engine, which provided 170 hp (127 kW).
Жаңартылған "Шинхото Чи-Ха" ойынын жасау
Тип 97 танкысының төмен жылдамдықты 57 мм-лік қаруының кемшіліктері 1939 жылғы Халхин-Гол шайқасында Совет Одағына қарсы айқын болды. Советтердің BT 5 және BT 7 танктерінің 45 мм-лік қарулары жапон танкысының қаруын озып кетіп, жапондықтардың ауыр шығындарына себеп болды. Бұл әскерді күштірек қарудың қажеттігіне көндірді. Жаңа 47 мм-лік қаруды әзірлеу 1939 жылы басталды және 1941 жылдың соңында аяқталды. Ол совет танктеріне қарсы арнайы жобаланған. Оның 47 мм-лік Type 1 танк қаруының нұсқасы өндірілді. Қарудың ұзын стволы жоғары бастапқы жылдамдыққа ие болды, нәтижесінде 57 мм-лік қаруға қарағанда броняны тесіп өту қабілеті артық болды. 47 мм-лік танк қаруы жаңа, үлкен үш адамдық мұнараға орнатылып, Тип 97 танкысының жаңа нұсқасы құрылды. Ол "Тип 97 Шинхото Чи Ха" ("жаңа мұнара" Чи Ха) немесе "Тип 97 Кай" ("жақсартылған") деп аталды. Ол 1942 жылы өндірістегі бастапқы үлгіні алмастырды. Сонымен қатар, ескі үлгідегі мұнарасы мен 57 мм-лік бас қаруы бар шамамен 300 Тип 97 танкы жаңартылды.
The shortcomings of the Type 97, with its low velocity 57 mm gun, became clear during the 1939 Battles of Khalkhin Gol against the Soviet Union. The 45 mm gun of the Soviet BT 5 and BT 7 tanks out ranged the Japanese tank gun, resulting in heavy Japanese losses. This convinced the army of the need for a more powerful gun. Development of a new 47 mm weapon began in 1939 and was completed by the end of 1941. It was designed specifically to counter the Soviet tanks. A variant known as the Type 1 47 mm tank gun was produced. The gun's longer barrel generated much higher muzzle velocity, resulting in armor penetration superior to that of the 57 mm gun. The 47 mm tank gun was mounted in a new, larger three man turret creating a new version of the Type 97. It was designated the Type 97 Shinhōtō Chi Ha ("new turret" Chi Ha) or Type 97 Kai ("improved"). It replaced the original model in production in 1942. In addition "about 300" of the Type 97 tanks with the older model turret and 57 mm main gun were converted.
Дамыту
Type 97 желісіне тікелей негізделген соңғы конструкция – 75 мм негізгі қаруы бар Type 3 Chi Nu орта танкісі, оның 144 данасы 1944-1945 жылдары салынған. Type 3 Chi Nu, Type 97 негізіндегі Type 1 Chi He танкысының шассиін және серіппесін сақтап, бірақ үлкен, жаңа алтыбұрышты қару мұнарасымен және командирлік куполымен жабдықталды. Type 4 Chi To – жеке конструкция болды, соғыс кезінде аяқталған соңғы жапондық орта танкысы, ол неміс «Пантера» танкысына тең деп есептелді, бірақ соғыс аяқталғанға дейін тек екі данасы ғана дайын болды. Сол кездегі американдық бомбалау науқаны Жапония өнеркәсібіне ауыр нұқсан келтірді, нәтижесінде осы жаңа техниканың көптеген үлгілері салынбады. IJA-ның танк бөлімшелерін артиллериямен күшейту қажеттілігі өздігінен жүретін артиллериялық установкаларға (SPG) деген сұраныс тудырды. Содан кейін Type 97 шассиі негізінен 75 мм қарулардан тұратын шамамен жүз SPG құрастыру үшін пайдаланылды. IJA-ның 1930-жылдарғы танкыларының 1940-жылдарғы одақтас әскерлерінің бронясын тесіп өтуге жеткілікті қуаты болмағандықтан, танктерге қарсы күресуші машиналарға қажеттілік туындады, соның нәтижесінде 47 мм-ден 120 мм-ге дейінгі қарулармен тәжірибелер жүргізілді. Дегенмен, теңіз күштеріне басымдық берілгендіктен, IJA өндірісі үшін шикізат көлемі шектеулі болды.
The last design that was based directly on Type 97 lineage was the Type 3 Chi Nu medium tank with a 75 mm main gun of which 144 were built from 1944 to 1945. The Type 3 Chi Nu retained the same chassis and suspension of the Type 97 based Type 1 Chi He tank, but with a large new hexagonal gun turret and a commander's cupola. The Type 4 Chi To was a separate design, the last Japanese medium tank design to be completed during the war, considered equivalent to the German Panther tank, but with only two known to be completed by war's end. By that time, the Japanese industry had been badly crippled by the American bombing campaign; as a result, few of these newer vehicles were ever built. The IJA's need to supplement their tank units with artillery led to a need for self propelled guns (SPGs). Subsequently, the Type 97 chassis was utilized to manufacture nearly a hundred SPGs, consisting primarily of 75 mm guns. Since the IJA's 1930s era tanks didn't have the firepower to penetrate the 1940s generation of Allied armor, a need for tank destroyers arose, and experiments ranging from 47 mm to 120 mm guns were conducted. However, due to naval priorities, raw materials for any IJA production were limited.
Жауынгерлік тарихы
Type 97 Қытайда Екінші Қытай-Жапон соғысындағы ұрыс операцияларында айтарлықтай табысқа қол жеткізді, себебі Қытай Республикасының Ұлттық революциялық армиясының күштері британдық «Викерс», неміс «Panzer I» және итальяндық «CV33» танкеттерінен тұратын үш танк батальонымен ғана шектелген еді. Оның қарсыластардың бронетехникасына қарсы алғашқы нақты сынағы 1939 жылғы шілдеде Кеңес Одағына қарсы Халхин-Гол шайқасында болды. IJA 1-ші танк корпусы, 3-ші және 4-ші танк полктерінен (Ясуока жасағынан) құралған, генерал-лейтенант Ясуока Масаомидің басқаруымен Номонхан аймағына жіберілді. Екі полктің ішінде тек 3-ші танк полкі ғана жаңа төрт Type 97 орта танкімен күшейтілді. Олардың бірі полк командирінің танкісі ретінде таңдалды. Қызыл Армияға қарсы қызу шайқас кезінде 3-ші танк полкі, спираль тәрізді оралған сыммен (фортепиано сымы) қоршалған нысанаға шабуыл жасады. Полк командирі, лейтенант-полковник Йосимару Киётаке басқарған Type 97 танкісі, жүріс дөңгелектеріне дейін сымға ілігіп қалды. Танк тұзағынан шығуға тырысып, Йосимару танкін шамамен 40 метр артқа жылжыта алды, бірақ машина толығымен тоқтады. Кеңес қорғаныс позицияларына ашық түскен Йосимарудың Type 97 танкісі, оннан астам советтік «BT-7» танктері мен танкіге қарсы зеңбіректердің атысына ұшырады. Совет снарядтары танктың жүріс механизмін, корпусын және қозғалтқыш бөлімін зақымдап, оны өртке ұшыратты. От танктың оқ-дәрісіне жеткенде, танк жарылып, мұнарасын жыртып, корпустан бірнеше метр қашықтыққа лақтырды. Жарылысқа дейін танкты тастап кеткен атысшы ғана жарақат алмады. Йосимарудың командирінің денесі шайқастан кейін табылды.
The Type 97 was deployed in China in combat operations in the Second Sino Japanese War with considerable success, as the ill equipped National Revolutionary Army of the Republic of China forces were limited to only three tank battalions consisting of British exports of the Vickers, German Panzer Is, and Italian CV33 tankettes. Its first real test in combat against opposing armor came with the Battles of Khalkhin Gol in July 1939 against the Soviet Union. The IJA 1st Tank Corps consisting of the 3rd and 4th Tank Regiments (Yasuoka Detachment) had been assigned to the Nomonhan region, under the command of Lt. General Yasuoka Masaomi. Of the two regiments, only the 3rd Tank Regiment had been supplemented with four of the new Type 97 medium tanks. One was selected as the regimental commander's tank. During fierce fighting against the Red Army, the 3rd Tank Regiment was assaulting an objective ringed with strung coiled wire (piano wire). The regimental commander, Lt Col. Yoshimaru Kiyotake's Type 97 tank became entangled up to its drive sprockets. Struggling to extract itself from the tank trap, Yoshimaru managed to move his tank rearward about 40 metres, when his machine stopped completely. Exposed to Soviet defensive positions, Yoshimaru's Type 97 was subjected to the fire of a dozen Soviet BT 7 tanks and anti tank guns. Soviet shells struck the tank's drive gear, hull, and the engine area, causing the vehicle to erupt into flames. When the fire reached the tank ammunition, the tank exploded, tearing off the turret and throwing it several feet away from the hull. Only the tank's gunner, who abandoned it, prior to the explosion, was uninjured. Yoshimaru's commander's body was recovered after the battle.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1941 жылдың 8 желтоқсанынан бастап 1942 жылдың басында Малайя және Сингапур шайқастары кезінде генерал-лейтенант Ямашита басқаратын 3-ші танк тобының 1-ші, 6-шы және 14-ші танк полктері Type 97 танктерін қолданды. 1-ші танк полкі Оңтүстік Таиландтағы Сонгхлаға алғашқы болып түскен IJA 5-ші дивизиясына қосылды. Оның орта танк роталарының бірі – бірінші лейтенант Ямане басқаратын 3-ші танк ротасы (он Type 97 орта танк және екі Type 95 Ха Го жеңіл танк) “Саэки отрядының” құрамына кірді. Рота 1941 жылдың соңында Британдық Малайяның солтүстігіне жасалған шабуылдың алғы шебінде болды. Кейіннен осы бөлім 1942 жылдың басында Джитра шайқасында британдықтарды солтүстік Малайяның көп бөлігін тастауға мәжбүр етті. Малайя мен Сингапурдағы жапон әскерінің жалпы табысының кілті – британдықтар танктерді қолдануға мүмкін емес деп ойлаған аймақтарда олардың күтпеген пайда болуы болды. Қалың және ылғалды жартастар жапондық танкілер үшін үлкен кедергі болмады. Кейіннен 2-ші және 14-ші танк полктері 1942 жылдан бастап Бірма жорығына қатысты. Type 97 Shinhōtō Chi Ha танктері алғаш рет 1942 жылы Коррегидор шайқасында қолданылды. Жаңартылған 47 мм-лік зеңбірек американдық M3 Стюарт жеңіл танктерінің бронясын оңай тесіп өте алды, бірақ кейінгі жауынгерлік іс-қимылдарда M4 Шерман орта танктерінің тек қана қабырғалары мен артқы бөлігіне қарсы тиімді екені көрінді. Сайпан шайқасы кезінде 16-17 маусым күндері 9-шы танк полкінің Type 97 танктері 136-шы жаяу әскер полкінің Type 95 танктерімен бірігіп, бір күн бұрын жағаға түскен американдық теңізшілердің жағажайдағы бекінісіне қарсы шабуыл жасады. 9-шы дивизияның 44 танк басшылығымен Type 97 және Type 95 танктері M4A2 танктерінен құралған теңізшілер взводы, бірнеше M3 75 мм жартылай тізбекті машиналар, базукалар және 37 мм танкке қарсы зеңбіректермен жойылды. Бұл Тынық мұхитындағы жапондықтардың ең ірі бронетехникалық шабуылы болды. Дегенмен, Тынық мұхиты соғысы кезінде жапон армиясы Тынық мұхитының оңтүстігіндегі аралдардағы шектеулі маневрлеу аймақтарына байланысты ірі бронетехникалық шабуылдар жасаған жоқ. Жер бедері шайқастың бағытын анықтады және IJA танктері корпусы жасырылған немесе тіпті мұнараларына дейін көмілген күйде орналастырылды. Гуам шайқасы кезінде IJA 9-шы танк полкінің 29 Type 97 және Type 95 танктері, сондай-ақ 24-ші танк ротасының тоғыз Type 95 танктері базукалармен немесе M4 танктерімен жойылды. Окинава шайқасында IJA 27-ші танк полкінің жетілмеген құрамындағы 13 Type 95 және 14 Type 97 Shinhōtō Chi Ha танктері сегіз американдық армия және екі теңізшілер корпусы танк батальонының 800 американдық танктеріне қарсы тұрды. Жапондық танктер 1945 жылдың 4-5 мамырында жасалған қарсы шабуылда жеңілді. Осыған ұқсас жағдайлар Квантун армиясының Маньчжурияны кеңес басқындығынан қорғау кезінде де қайталанды, бірақ танкке қарсы шайқас аз болды. Кеңес Қызыл Армиясы 389 танкты жаулап алды.
From 8 December 1941 and into early 1942, during the Battle of Malaya and the Battle of Singapore, Type 97 tanks were used by the 3rd Tank Group's 1st, 6th, and 14th Tank Regiments under the command of Lieutenant General Yamashita. The 1st Tank Regiment was attached to the IJA 5th Division, which was among the first Japanese military units to land at Songkhla in southern Thailand. One of its medium tank companies was the 3rd Tank Company under First Lieutenant Yamane's command (comprising ten Type 97 medium tanks and two Type 95 Ha Go light tanks), forming part of the "Saeki Detachment". The company was in the vanguard of the attack on northern British Malaya at the end of 1941. Later on, this same unit would be involved in forcing the defending British forces to abandon much of northern Malaya in the decisive Battle of Jitra at the start of 1942. One key to the overall Japanese military successes in Malaya and Singapore was the unexpected appearance of their tanks in areas where the British did not believe tanks could be fielded. The thick and wet jungle terrain did not turn out to be a decisive obstacle for the generally light Japanese tanks. Later on, the 2nd and 14th Tank Regiments participated in the Burma Campaign from 1942. The Type 97 Shinhōtō Chi Ha tanks were first used in combat in the battle of Corregidor in 1942. The updated 47 mm gun was easily capable of dealing with the armor of the American M3 Stuart light tanks, although in later combat service it was shown only to be effective against the sides and rear of the M4 Sherman medium tank. During the Battle of Saipan on the night of 16–17 June, Type 97s of the 9th Tank Regiment, joined with Type 95s of the 136th Infantry Regiment in an all out counterattack against the established beachhead by American Marines that had landed the day before. Led by the 44 tanks from the 9th, the Type 97s and Type 95s were knocked out by a Marine platoon of M4A2 tanks, several M3 75mm half tracks, bazookas and 37mm antitank guns. It was the largest Japanese armor attack of the Pacific Theater of Operations. However, the Japanese Army seldom made major armored attacks during the Pacific War due to the limited maneuvering areas that prevailed on islands in the South Pacific Ocean. Terrain dictated the battle and IJA tanks were emplaced in hull defilade positions or even buried up to their turrets. During the Battle of Guam, 29 Type 97 and Type 95 tanks of the IJA 9th Tank Regiment and nine Type 95s of the 24th Tank Company were lost to bazooka fire or M4 tanks. At the Battle of Okinawa, 13 Type 95s and 14 Type 97 Shinhōtō Chi Ha tanks of the understrength IJA 27th Tank Regiment faced 800 American tanks of eight US Army and two USMC tank battalions. The Japanese tanks were defeated in their counter attacks of 4–5 May 1945. Similar conditions were repeated in the Kwantung Army's defense against the Soviet invasion of Manchuria, although there was little tank versus tank action. The Soviet Red Army captured 389 tanks.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін
Кейбір жапондық танктер Қытай Азамат соғысы кезінде екі тараптан да, соғыстан кейін жаңа иелерімен қолданыста болды. Соғыс аяқталғанда Қытайдағы жапондық бөлімшелер Ұлттық революциялық армияға берілді және олардың бронетехникасын Қытай Республикасына тапсырды. Азамат соғысы қайта басталған кезде Бейжіңде орналасқан ұлтшыл 3-ші танк полкі тек жапондық танктерімен, оның ішінде 97-типті танктермен жабдықталған. Американдық көмек ұлтшылдарға, соның ішінде танктер мен басқа да техникаға күрт азайтылғандықтан, жапондық бронетехника пайдаланылды. Маньчжурияны совет әскерлері басып алған кезде түскен 97-типті танктер Қытай Коммунистік армиясына берілді. Азамат соғысында жеңіске жеткеннен кейін Қытай Халық Азаттық Армиясы (ҚХАА) оларды өз қарулануында пайдалануын жалғастырды. 1949 жылы ҚХАА-ның 349 танкіден тұратын күші негізінен Жапонияның 95-типті Ха Го және 97-типті танктерінен құралды. Жапонияда бірқатар 97-типті танктер демилитаризацияланды және соғыстан кейін қайта құру жұмыстарына пайдаланылды.
Some Japanese tanks remained in use, under new ownership, postwar by both sides during the Chinese Civil War. Japanese units in China that surrendered to the National Revolution Army at the end of war turned over their armor to the Republic of China. By the time the civil war restarted the Nationalist 3rd Tank regiment based in Beijing was exclusively equipped with Japanese tanks, including Type 97. Japanese armor was used because American aid to the Nationalists, including tanks and other vehicles had been severely curtailed. Type 97 tanks captured during the Soviet invasion of Manchuria were turned over to the Chinese Communist army. After victory in the civil war, the Chinese People's Liberation Army (PLA) continued to use them in their inventory. The PLA's force of 349 tanks in 1949 consisted mainly of Japanese Type 95 Ha Go and Type 97 tanks. In Japan, a number of Type 97 tanks were demilitarized and used post war for reconstruction.
Тірі қалғандар
Тип-97 үлгісінің қалпына келтірілген мысалдары Токиодағы Ясукуни ғибадатханасындағы Юшукан мұражайында және Жапониядағы Фудзиномия, Шидзуока қаласындағы Вакаджиси ғибадатханасында қойылған. Индонезияда Маланг қаласындағы Бравиджая мұражайында Тип-97 үлгісі бар. 2005 жылы Канагава префектурасының Миура қаласындағы жағажайда құмға көмілген Тип-97 қираған машинасы табылған. Сақталған мысалдары Қытайдың Пекин қаласындағы Халықтық азаттық армиясы мұражайында және Мэриленд штатының Абердин қаласындағы АҚШ армиясының қару-жарақ мұражайында сақтаулы. Саипан және Курил аралдарында Тип-97 танктерінің көптеген қираған мысалдарына кездесуге болады.
Restored examples of the Type 97 are on display at the Yūshūkan Museum at the Yasukuni Shrine in Tokyo, and the Wakajishi Shrine in Fujinomiya, Shizuoka in Japan. In Indonesia there is a Type 97 at the Brawijaya Museum in Malang. The wreck of a Type 97 was found buried in the sand on the beach at Miura, Kanagawa in 2005. Preserved examples are at the People's Liberation Army Museum in Beijing, China and at the United States Army Ordnance Museum, Aberdeen, Maryland. Numerous ruined examples of Type 97 tanks can be found on Saipan and on the Kuril Islands.