Қыс соғысы: Финляндияны Кеңес Одағының 1939 жылғы қарашадағы шабуылы, II дүниежүзілік соғыстың бастауы. Швецияның көмегі, әскери қатысуы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қысқы соғыс 1939 жылғы 30 қарашада Кеңес Одағының Финляндияға шабуыл жасауынан кейін бірден басталды және төрт айға созылды. Бұл Германияның Польшаға шабуыл жасауынан үш ай өткен соң, Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуымен бірге болды. Швеция қақтығысқа тікелей қатыспады, бірақ Финляндияға көмек көрсетті. Шведтік еріктілер корпусы 9 640 офицер мен сарбаз жіберді. Шведтік еріктік әуе күштері 25 ұшақпен көмектесті, олар он екі совет ұшағын жойды, ал өздері алты ұшақты жоғалтты, олардың екеуі жаудың шабуылынан, төртеуі апаттан зардап шекті. Сонымен қатар, Швеция финдер соғыс бойы қолданған қару-жарақ пен жабдықтардың бір бөлігін де берді.
The Winter War was fought in the four months following the Soviet Union's invasion of Finland on 30 November 1939. This took place three months after the German invasion of Poland that triggered the start of World War II in Europe. Sweden did not become actively involved in the conflict, but did indirectly support Finland. The Swedish Volunteer Corps provided 9,640 officers and men. The Swedish Voluntary Air Force also provided 25 aircraft that destroyed twelve Soviet aircraft while only losing six planes with only two to actual enemy action and four to accidents. Sweden also provided a portion of the weapons and equipment used by the Finns throughout the war.
Швеция саясатының негізі
Швеция сыртқы істер министрлігінде басым болған көзқарас бойынша, Финляндияның сыртқы саясаты 1918 жылы тәуелсіздік алғаннан бастап және азамат соғысынан кейін "тұрақсыз және қауіпті" болды. Бұған қоса, швед социал-демократтары Финляндияның ішкі саясатына үлкен күдікпен қарады. Социалистер азамат соғысында жеңілгеннен кейін, шведтердің Финляндияға қатысты пікірлерінде парламентке қарсылық және социалистік емес саясат басымдық алды. 1920-1930 жылдары Финляндиямен ынтымақтастыққа көбінесе оңшыл саясаткерлер мен әскери шенеуніктер жақтас болды. Оң және сол қанатта, Финляндиямен жақын ынтымақтастық Швециядағы социал-демократтардың үстемдік құруына қарсы тұру құралы ретінде қарастырылды. Абиссиния дағдарысынан кейін Финляндия мен Швеция сыртқы саясатын өзгертуге мәжбүр болды, себебі Ұлттар Лигасы шетелдік агрессияға қарсы тиімді қорғаныс ұсынбайтын көрінді. Балтық аймағында қайта жандана бастаған нацистік Германия мен Кеңес Одағы, Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін жоғалтқан территорияларын қайтаруға және мүмкіндігі болса, ықпалын кеңейтуге құштар агрессорлар ретінде қарастырылды. Финляндия сыртқы саясатын Скандинавияға бұрып, шведтік үлгідегі бейтараптық саясатын қабылдады. Әскери ынтымақтастық жоспарлары дипломаттар мен саясаткерлер арасындағы байланысты күшейтумен толықтырылды. Вайно Таннер басқаратын социал-демократтар жаңадан оңалтылып, үкіметке енгізілді. Стокгольмдегі Финляндия елшілігі ең маңызды деп есептелді, ал Джухо Кусти Паасикиви сол жерде елші болып тағайындалды. Орталық саясаткерлер мен шенеуніктер швед-фин ынтымақтастығының қажеттілігіне көздері жетіп, пікірлерін өзгерткенімен, парламентарийлер мен танымал тұлғалар шведтерге және финдерге қарсы көзқарастарын оңай өзгерте алмады. Финляндияның тәуелсіздігі, азамат соғысы, Аланд дағдарысы, тілдер арасындағы тартыс және Лапуа қозғалысы туралы қалыптасқан пікірлер екі елде де сақталып қалды. Бұл пікірлер Швецияда нацистік экспансионизмнің қаупін баса көрсету және Кеңес Одағына жақсы ниетпен қарау тенденциясымен күшейді: ал Финляндияда керісінше пікір басым болды. Скандинавиялық бағыт ресми түрде Швецияның Финляндиямен бірлесіп Фин шығанағының қауіпсіздігін қамтамасыз етуге қатысуына жол бермеді. Алайда, жасырын түрде Швеция мен Финляндияның бас штабтары 1929 жылы Фин шығанағын блокадалау жоспары бойынша құпия келіссөздер жүргізді. Швеция 1930 жылы эстондықтарға алғашқы болып Фин шығанағында блокада ұсынуға келісті. Ресми түрде Швеция қатыспаса да, Кеңес Одағы шабуыл жасаған жағдайда материалдық және қосымша әскерлер беруге уәде берді. 1939 жылдың наурыз айында Литвиновтың Кеңес Одағының сыртқы істер министрі лауазымынан кетуі Финляндия мен Балтық елдері үшін, сондай-ақ Швеция үшін де шиеленіс пен қауіптің күшеюін білдірді. Литвинов Батысқа қатысты достық көзқарасымен танымал болды, ал жаңа министр Молотов одан да агрессивті әсер қалдырды. Литвиновтың Аландты Германияның ықтимал қатерінен қорғау үшін бірлескен фин-швед шараларын қабылдау және қолдау туралы берген жартылай уәделерін оның ізбасары орындамады. Соның салдарынан, Швециядағы кеңестік көзқарасты қолдайтын министрлер, мысалы Эрнст Вигфорсс пен Остен Унден, Швецияның осы жоспарлардан бас тартуын ұсынды. Парламент 1812 жылдан бері Швецияның Ресейге қарсы тұрмау саясатын жалғастыруға құштарлықпен келісті.
According to the dominant view in Sweden's foreign ministry, Finland's foreign policy had, since its independence and 1918 civil war, been "unsteady and adventurous". In addition, Finland's domestic politics were viewed with great suspicion by Swedish Social Democrats. After the Socialists' defeat in the civil war, anti parliamentarism and anti socialist policies dominated Swedish impressions of Finland. Cooperation with Finland had in the 1920s and 1930s primarily been advocated by fringe right wing politicians and military officers. Both to the right and to the left, a closer cooperation with Finland was seen as a means to counter the hegemonic position of the Social Democrats in Sweden. After the Abyssinia Crisis, both Finland and Sweden were forced to adjust their foreign policies, as the League of Nations seemed to offer only a hollow protection against foreign aggression. In the Baltic region both the reborn Nazi Germany and the Soviet Union were seen as likely aggressors, eager to regain territories lost as a result of World War I, and likely to want to expand their influence further, if possible. Finland re oriented its foreign policy towards Scandinavia and a neutralist policy of the Swedish type. The detailed plans for military cooperation were supplemented by intensified contacts between diplomats and politicians. Social Democrats under Väinö Tanner were rehabilitated and included in the cabinet. Finland's embassy in Stockholm was deemed the most important, and Juho Kusti Paasikivi became ambassador there. Even though central politicians and officials had been converted and convinced of the necessity for a closer Swedish–Finnish cooperation, parliamentarians and prominent individuals did not change their anti Swedish or anti Finnish attitudes as easily. Impressions made (in both countries) in connection with Finland's independence, civil war, the Åland crisis, language strife, and the Lapua Movement all stuck. These impressions, in turn, were compounded by a tendency in Sweden to emphasize the danger of Nazi expansionism and to view the Soviet Union with a great deal of goodwill: in Finland, however, the converse view was dominant. The Nordic trend did not officially allow Swedish participation in security management of the Gulf of Finland with Finland. However, behind the scene, the general staff of Sweden and Finland had negotiated secretly the Gulf of Finland blockade plan in 1929. Sweden agreed that it would first suggest the Gulf blockade to the Estonians in 1930. Officially Sweden would not participate, but it would give materiel and auxiliary troops if the Soviet Union attacked. Litvinov's demise as Soviet Foreign Minister in March 1939 signaled an increasing tension and danger for Finland and the Baltic countries, and indirectly for Sweden. Litvinov was known as being friendly towards the West, whereas the new minister, Molotov, had made a more aggressive impression. Litvinov's half promises to accept and support joint Finnish–Swedish provisions for the defense of Åland against the potential German threat were not upheld by his successor. As a consequence, Soviet leaning ministers in Sweden, such as Ernst Wigforss and Östen Undén, proposed Sweden's withdrawal from these plans. Parliament agreed, being eager to continue Sweden's successful policy, since 1812, of non confrontation towards Russia.
Кеңестердің шабуылға саяси жауап
Молотов-Риббентроп келісімі және одан кейін Польша мен Балтық елдеріне қарсы кеңестік агрессия салдарынан Финляндияның жағдайы күрделеніп, қауіптілік деңгейі арта түсті. 4 қазанда Финляндия үкіметі Швециядан Аланд аралдарын қорғауға әскери күштер жөнелтуге дайын екенін сұрады. Келесі күні Молотов финляндиялық делегацияны Мәскеуге шақырды, ал Швеция парламенті бір күннен кейін хабардар болды. 12 қазанда Швецияда Аландтағы әскери қатысуға қажетті саяси қолдау жеткіліксіз екені анықталды: Оңшыл партия қолдады, социал-демократтар екіге бөлінді, ал шаруалар партиясының (Bondeförbundet) көпшілігі және либералдардың барлығы қарсы болды. Швецияның Аланд аралдарына әскери көмек көрсетуіне қарсылықтың күшеюіне себеп – араласу Финляндияның материктік бөлігіне дейін жетеді деген қорқыныш болды, мұндай қадамды парламент мүшелерінің көбі қолдамайтын еді. Қоғамдық түрде Финляндияға қолдау көрсетілді, бірақ Финляндияның Сыртқы істер министрі Элиас Эрккоға швед әскерлерінің күтілмейтіні айтылды. Ол бұл хабарды әріптестеріне және президентіне жеткізгені әлі күнге дейін даулы мәселе болып қалып отыр. Финляндиядағы және Швециядағы қоғамдық пікірдегі хабар швед үкіметінің ниетінен мүлдем өзгеше болды. Екі ай бойы Финляндия ұлттық өмір тіршілігі үшін күресті, бірақ 1940 жылдың қаңтар айының соңында Кеңес Одағы Финляндияны толығымен қайта басып алу жоспарларынан бас тартты. Енді Финляндия өнеркәсіптік орталығын, соның ішінде екінші ірі қаласы Випуриді (Виборг, қазіргі Виборг) беруі жеткілікті деп есептелді. Бұл Кеңес Одағының Қызыл Армияның әскери жолмен басып алған аумағынан әлдеқайда көп территорияны иеленуіне мүмкіндік беретін еді. «Statsrådsdiktamen» деп аталатын Швеция королі Швецияның халықтың түсінігін үкіметтің ниетімен сәйкестіруге көмектесті.
In the face of the Molotov–Ribbentrop Pact and the following Soviet aggressions against Poland and the Baltic countries, Finland's situation seemed increasingly dangerous. On 4 October Finland's government asked if Sweden was prepared to contribute to Åland's defense with military means. The following day, Molotov invited a Finnish delegation to Moscow, with Sweden's parliament being informed the day after. On 12 October it turned out that the political support was deemed insufficient in Sweden for a military engagement on Åland: the Rightist Party was in favor, the Social Democrats were split, and a majority of the Farmers party (Bondeförbundet) and all the Liberals were opposed. The opposition to Swedish military assistance on Åland was strengthened by the fear that intervention would become extended to Mainland Finland, which few parliamentarians would support. Publicly, Finland was supported, but Finland's Foreign Minister Elias Erkko was informed that Swedish troops were not to be expected. It remains controversial to this day whether he delivered this message to his colleagues and his president. The message perceived by public opinion in Finland, as well as in Sweden, thus differed greatly from the Swedish government's intentions. For two months Finland literally fought for her national survival, but by the end of January 1940, the Soviet Union gave up its plans for a reconquest of the whole of Finland. It was now deemed sufficient if Finland ceded its industrial heartland, including its second largest city Viipuri (Viborg, currently Vyborg). This would mean that the Soviet Union might gain much greater territory than the Red Army had been able to seize control of by military means. Through the so called Statsrådsdiktamen, Sweden's king helped the public perception of Sweden's intentions converge with the government's intentions.
Патшадан хабар
1940 жылғы 19 ақпанда жарияланған "Statsrådsdiktamen" ("Мемлекеттік кеңестің шешімі") бойынша Швеция королі Густав V Финляндия үкіметінің Қышқы соғыста Финляндияны Кеңес Одағының басқындығынан қорғау үшін әскери араласу туралы өтініштерін жария түрде қабылдамады. Корольдің бұл мәлімдемесі Финляндияны қатал Кеңес Одағының бейбіт шартына келісуге мәжбүрлеу және соғысқа қатысуды қолдаған швед халқының белсенді пікірін басу мақсатында жасалды. Бұл мәлімдеме күтілген нәтижені берді, бірақ сонымен қатар Финляндияда үлкен наразылық тудырды. Соғыс барысында Швеция үкіметі Финляндия үкіметінің Финляндияны Кеңес Одағынан қорғауға әскери түрде қатысу туралы үш ресми өтінішін қабылдамады. Швецияның Финляндия шекарасына әскер орналастыру жоспарлары он жыл бұрын жасалған және екі елдің Бас штабтары арасындағы құпия байланыстар арқылы үнемі жаңартылып тұрды. Дегенмен, ешқандай ресми одақ жасалмады, ал 1939 жылғы маусымда Швеция Парламенті әскерилендірілген Аланд аралдарын бірлесіп қорғауды ресми мойындау туралы ұсынысты қабылдамады.
In the "Statsrådsdiktamen" on 19 February 1940, Sweden's king Gustaf V publicly rejected pleas from Finland's government for military intervention in the Winter War to help defend Finland against the Soviet invasion. This statement from the king was aimed at pressuring Finland to accept harsh Soviet peace conditions and to quiet a strong Swedish activist public opinion advocating participation in the war. The statement had this effect, but was also to produce substantial bitterness in Finland. During the war, Sweden's government rejected a total of three formal pleas from Finland's government to engage militarily in Finland's defense against the Soviet Union. Detailed plans for Swedish deployment along Finland's border had been made ten years before, and they were regularly updated in secret contacts between the General Staffs of the two countries. However, no formal alliance had been concluded, and a proposed official recognition of cooperative defense of the de militarized Åland had been rebuffed by Sweden's parliament in June 1939.
Салдары
Қысқы соғыс шведтердің позициясын нығайтуға да көмектесті. Финляндияға көмек көрсету көрші елге көмек берумен қатар, соғысқа белсенді араласуды талап ететін қоғамдық пікірді басып тастауға да септігін тигізді. Бұл, сондай-ақ, 1940 жылдың 9 сәуірінде Германияның Дания мен Норвегияны басып алғанға дейін саяси басымдықтарды белгілеуге мүмкіндік берді. Ендігі мақсат – Швецияны кеңейіп келе жатқан еуропалық қақтығыстан шетте ұстау болды; егер олар Финляндияны қорғау үшін соғысқа барса, Норвегия үшін олай істеудің қатысы болмады. Соғыстың соңғы тірі қалған швед ардагері Бенгт Эссен 2020 жылдың тамызында дүние салды.
The Winter War also helped reaffirm the Swedish position. Aid to Finland had been as much about aiding a neighbour as about neutralising the public opinion calling for active intervention in the war. It also helped to establish the political priorities before the events of 9 April 1940, when Germany invaded Denmark and Norway. The goal was now fixed on keeping Sweden out of the growing European conflict; if they had not gone to war to defend Finland, there was no way that they would do it for Norway. The last surviving Swedish veteran of the war, Bengt Essén, died in August 2020.