Кіріспе

Вакуумдық Эйнштейн теңдеулерін қанағаттандыратын Римандық көптүрлілік. Дифференциалдық геометрия және математикалық физикада Эйнштейн көптүрлілігі – Римандық немесе псевдо-Римандық дифференциалданатын көптүрлілік, оның Риччи тензоры метрикаға пропорционал. Олар Альберт Эйнштейннің құрметіне аталған, себебі бұл шарт метриканың вакуумдық Эйнштейн өріс теңдеулерінің (космологиялық тұрақтысымен) шешімі екенін білдіреді, бірақ метриканың өлшемдері де, белгісі де кез келген болуы мүмкін, демек Лоренцтік көптүрліліктермен шектелмейді (жалпы салыстырмалылық теориясында зерттелетін төрт өлшемді Лоренцтік көптүрліліктерді қоса алғанда). Эйнштейн көптүрліліктері төрт Евклид өлшемінде гравитациялық инстантон ретінде зерттеледі. Егер M – негізгі n өлшемді көптүрлілік болса, ал g – оның метрикалық тензоры болса, Эйнштейн шарты кейбір тұрақты k үшін, Ric – g метрикасының Риччи тензорын білдіреді дегенді көрсетеді. k = 1 = 0 болатын Эйнштейн көптүрліліктері Риччи-жазық көптүрліліктер деп аталады.

Қолданбалар

Төрт өлшемді Риманн Эйнштейн көптүрліліктері математикалық физикада гравитациялық инстантон ретінде кванттық гравитация теорияларында маңызды рөл атқарады. "Гравитациялық инстантон" термині көбінесе Вейль тензоры өзіне-өзі дуалды Эйнштейн 4 көптүрліліктері үшін қолданылады, және метриканың Евклидтік 4 кеңістігінің стандартты метрикасына асимптотикалық екені қабылданады (соның салдарынан толық, бірақ шексіз емес). Дифференциалдық геометрияда өзіне-өзі дуалды Эйнштейн 4 көптүрліліктері Риччидің тегіс жағдайында (4 өлшемді) гиперкэхлер көптүрліліктері деп, ал басқа жағдайларда кватерниондық Кэхлер көптүрліліктері деп аталады. Жоғары өлшемді Лоренцтік Эйнштейн көптүрліліктері қазіргі заманғы гравитация теорияларында, мысалы, ішектік теорияда, М теориясында және супергравитацияда қолданылады. Гиперкэхлер және кватерниондық Кэхлер көптүрліліктері (Эйнштейн көптүрліліктерінің ерекше түрлері) физикада суперсимметриялы σ-модельдер үшін мақсатты кеңістіктер ретінде қолданылады. Дифференциалдық геометрияда компактты Эйнштейн көптүрліліктері кеңінен зерттелді, және көптеген мысалдары белгілі, бірақ оларды құру көбінесе қиынға соғады. Риччидің компактты тегіс коллекторларын табу өте қиын: осы тақырыптағы псевдонимді автор Артур Бессенің монографиясында оқырмандарға жаңа мысал үшін сыйлық ретінде жұлдызды мейрамханада тамақ ұсынылады.