Кіріспе

Американдық инсталляция суретшісі (1928–2023)

Роберт Уолтер Ирвин (12 қыркүйек 1928 – 25 қазан 2023) – американдық инсталляция суретшісі, ол өнерде қабылдау мен шарттылықты зерттеді. Көбінесе ол кеңістіктің физикалық, сезімдік және уақыттық тәжірибесін өзгертетін, нақты орынға қатысты архитектуралық араласулар арқылы осы зерттеулерді жүргізді. Ирвин 1950-ші жылдары суретші ретінде мансабын бастады, бірақ 1960-шы жылдары инсталляциялық жұмыстарға ауысты, Батыс жағалауының Жарық және кеңістік қозғалысының эстетикалық ерекшеліктерін және тұжырымдамалық мәселелерін анықтауға көмектескен пионерге айналды. Оның ерте туындыларында галереялар мен мұражайлардың кеңістігін өзгерту үшін жарық пен түстің жеңіл перделері жиі қолданылды. Бірақ 1975 жылдан бастап, өмірінің соңына дейін ол өз жұмысына ландшафттық жобаларды да қосты. Ирвин Гети орталығында (1992–98), Dia:Beacon-да (1999–2003) және Техас штатының Марфа қаласындағы Chinati Foundation-да (2001–16) сияқты мекемелерде елуден астам нақты орынға қатысты жобаларды жасады. 1993 жылы Лос-Анджелестегі Заманауи өнер мұражайы оның туындыларының алғашқы ретроспективасын ұйымдастырды, ал 2008 жылы Сан-Диегодағы Заманауи өнер мұражайы оның мансабының елу жылдығын қамтитын тағы бір көрме ұсынды. Ирвин 1976 жылы Гуггенхайм стипендиясын, 1984 жылдың наурыз айында Макартур стипендиясын алды және 2007 жылы Америка өнер және әдебиет академиясының мүшесі болып сайланды. Ол Калифорния штатының Сан-Диего қаласында өмір сүрді және жұмыс істеді.

Басталуы

Роберт Уолтер Ирвин 1928 жылдың 12 қыркүйегінде Калифорния штатының Лонг-Бич қаласында Роберт Ирвин мен Голди Андерберг Ирвиннің отбасында туған.

Сурет

Ирвиннің алғашқы еңбектері сурет салудан басталды. 1959 жылы ол қолмен ұсталатын заттардың сериясын суреттеп, Лос-Анджелестегі Ferus галереясында жеке экспонент ретінде екінші рет көрмеге қойды. Келесі жылы, 1960 жылы, оны тағы да сол жерде және Пасадена өнер мұражайында көрмеге шақырды. Осы кезде ол үздіксіз тәжірибелер сериясын бастады. 1962 жылы Лос-Анджелес штатындағы Калифорния университетінде сабақ бере бастады және қайтадан Ferus галереясында көрме өткізді. Сол жылы ол сызықты суреттерін бастады. 1964 жылы Ferus галереясында көрмеге қатысып, өзгеше зерттеу жұмыстарын, нүктелі суреттерін ұсынды. 1966-1967 жылдары алюминий дискілерін бояуға кірісті. Ол Нью-Йорк қаласындағы The Pace галереясына жеке экспонент ретінде шақырылды. 1968 жылы Калифорния университеті, Ирвинде сабақ бере бастады. Келесі екі жыл бойы ол мөлдір акрил дискілерімен, қабырғаға бекітілген ақ түсті дөңгелек құрылымдармен және шамдармен жарықтандырылатын жұмыстарды жасады. 1970 жылы ол "Бағаналар" атты мөлдір акрил бағаналар сериясын жасауды бастады. 1972 жылы ол оңтүстік-батыстағы "көру сызықтары" мен "мекенжайлар" тақырыбында зерттеулер жүргізді.

Жеңіл жұмыстар

Ирвин флуоресцентті жарықты алғаш рет 1970 жылдары қолданды. Оның Excursus: Homage to the Square3 инсталляциясы, суретші Йозеф Альберс және оның түстер арақатынастарын зерттеуіне арналған ой-толғаныс, 1998 және 2000 жылдар аралығында Dia:Chelsea-де көрсетілді. Ол 18 кішкентай бөлмеден тұрады, олар тығыз созылған қабырғалармен бөлінген; әр бөлмедегі жарық, оның шамасы терезелерге дейінгі қашықтыққа байланысты, әр қабырғаның ортасына тік ілінген төрт ақ және түрлі-түсті қос флуоресцентті шаммен күшейтіледі. "Ирвиннің жаңа туындылары жарықтандырылмаған алты футтық флуоресцентті шамдардан құралған, олар тіреулерге бекітіліп, тік қатарлармен тікелей қабырғаға орнатылған. Шыны түтікшелері қабат-қабат жағылған, әсем түсті мөлдір гельдермен және электр таспасының жіңішке жолақтарымен жабылған, бұл жарықтандырылмаған шыны мен анодталған алюминийдің шағылыстыратын беттерінің айналасындағы кеңістіктегі жарықпен өзара әрекеттесіп, көлеңке мен хроматикалық тональдылықтың өзгермелі үлгілерін тудырады. Жақында жарықтандырылмаған шамдардың сезімдік мүмкіндіктеріне назар аударған Ирвиннің жаңа туындылары ырғақ, пульсация, кеңею және қарқындылықты қабылдау мүмкіндіктерін кеңейтеді, сонымен қатар суретшінің кеңістіктегі өзіміздің болуымызды тіркеуге деген ұзақ жылдардан бергі қызығушылығын жалғастырады."

Құрылыстар

1968 жылдан бастап Ирвин инсталляциялар жасау арқылы нысанның өзіне назар аударды: бөлмелерде, бақтарда, саябақтарда, мұражайларда және түрлі қалалық кеңістіктерде. Әсіресе Джон МакЛафлиннің суреттерінен әсер алған Ирвин және басқа да Жарық пен Кеңістік суретшілері өнер мен қабылдау шегін кеңейтуге қызығушылық танытты. 1970-ші жылдары Ирвин студиялық жұмысты тастап, жарық пен кеңістікпен тікелей айналысатын инсталляциялық өнерге көшті: сыртқы және өзгертілген ішкі кеңістіктердегі визуалды қабылдаудың негізі. Бұл инсталляциялар суретші мен көрерменге жеке өнер туындысының шектерінен шығып, қоршаған ортаның контекстін өңдеу арқылы жаңа тәжірибелерді ашық зерттеуге мүмкіндік берді. Жарық пен Кеңістік қозғалысына қатысқан басқа суретшілер: Джон МакКраккен, Джеймс Туррелл, Питер Александр, Ларри Белл, Крейг Кауффман, Дуг Уилер және Мария Нордман. 1970 жылы Заманауи өнер мұражайы Ирвинді инсталляция жасауға шақырды. Жобалық кеңістіктің барлығын пайдаланып, Ирвин 10 фут биіктікте ақ түсті мата жамылғысын іліп, қабырғаға жылтыр датбаспадаған болат сымдарды бекітті. 1971 жылы Уолкер өнер орталығы суретшіге Эдвард Ларраби Барнстың жобалаған ғимаратының ашылу көрмесі үшін "Атаусыз" (Slant/Light/Volume) туындысын жасауға тапсырыс берді. Оның еден мен төбе арасында ілінетін Full Room Skylight Scrim V (1972/2022) екі галереяда V пішінде созылған екі мөлдір матадан тұрады; жоғарыдан мата көкжиектер арқылы мол табиғи жарықпен жарықтандырылады, айналадағы сәулетті жасыра да, аша да біледі – бұл жарықтың қарқындылығы, күнің уақыты және көрерменнің тұрған орнына байланысты. 1974 жылы Нью-Йорктегі Пейс галереясындағы "Жұмсақ қабырға" инсталляциясы үшін Ирвин тікбұрышты галереяны тазалап, бояп, ұзын қабырғалардың бірінің алдына он сегіз дюймге дейін жіңішке, мөлдір ақ театрлық мата жамылғысын іліп, бір қабырғаның тұрақты түрде назардан тыс қалған бос бөлме әсерін туғызды. Аллен мемориалдық өнер мұражайының кіреберіс дәлізіндегі тұрақты қабырғалық инсталляция, "Атаусыз" (1980) өлшемдері қарама-қарсы терезелердің терең орнатылған өлшемдерін дәл қайталайды. 1980-ші жылдардың басында Ирвин Майами халықаралық әуежайын жаңарту және жақсарту жобаларына суретші ретінде қатысуға шақырылды. 1997 жылы Сан-Диегодағы қазіргі заманғы өнер мұражайының Ла-Холла бөлімшесіндегі Тынық мұхитына қарап тұрған бөлмені өзгертті. 125 жылдығын атап өту үшін Индианаполис өнер мұражайы Ирвинді Light and Space III (2008) шығармасын жасауды тапсырды, осылайша АҚШ-тың алғашқы мұражайы болды. Бұл шығарма үшін Ирвин эскалаторларды қоршап тұрған қабырғалар бойынша флуоресцентті шамдарды ретсіз тор үлгісінде орналастырды. Trifecta (Joe's Bar & Grill) – 2012 жылы Индиана штатының Форт-Уэйн қаласында орналасқан Swiss Re корпоративтік штаб-пәтерінде орналасқан үш қабатты тұрақты жарық қондырғысы. 2013 жылдың соңында Ирвиннің 33 фут биіктігі акрил бағанасы Сан-Диегодағы федералды сот ғимаратында ашылды, онда суретші өзінің ұзақ уақыттан бері достары мен әріптестері, сәулетші Мартин Пуарер және ландшафт сәулетшісі Эндрю Сперлокпен бірге сот ғимаратының сыртқы алаңында жұмыс істеді. Онжылдар бұрын салынған, бірақ күтпеген жағдайларға байланысты үйге берілмеген үш қабатты акрил бағана жарықты бұзады және күннің фойеде қозғалуымен түстерді шығарады. Бағаналарды жасау және материалға қатысты техникалық мәселелер Жарық пен Кеңістік қозғалысындағы техниканың дамуының басты кейіпкері Джек Броганмен орындалды. Бағандарды қажетті мөлдірлікке дейін жылтыратудың қиындықтары мен әдісін Броган ойлап тапты және ол осы салада жоғары су белгісі болып табылады. Лос-Анджелес округінің өнер мұражайына (LACMA) Ирвин алғашқы пальма ағаштарының сыртқы инсталляциясын (Primal Palm Garden, 2008–2010) және Miracle Mile (2013) атты 36 фут ұзын флуоресцентті жарық мүсіні жасады, ол олардың артында тәулігіне 24 сағат жарық береді. 2000 жылдардың басынан бері Чинати қорына алып инсталляция жасау үшін өз идеяларын қайталап жұмыс істегеннен кейін, Ирвиннің Марфадағы (Техас штаты) инсталляциясы 2015 жылдың басында басталды және 2016 жылы аяқталып, көпшілікке ашылды. Бұрынғы әскери казарма ауруханасы орналасқан ғимаратта орналасқан бұл қондырғы 2004 жылдан бері Чинати қорына қосылған алғашқы ірі қондырғы болады.

Бейнелеу жобалары

Ирвин стильдік жолға тәжірибелік кеңістікке бет бұрғаннан кейін ландшафттық жобаларға көшті, сызық, түс және, ең бастысы, жарық туралы білгенін салынған ортаға енгізді. 1975 жылдан бастап Ирвин елу бес жобаны іске асырды. 9 Spaces 9 Trees (1980–3) 1980 жылы Сиэтл қалалық өнер комиссиясының тапсырысымен Қоғамдық қауіпсіздік ғимаратының шатырына орнатылған, ал 2007 жылы қайта қаралып, Вашингтон университетінің кампусында орналасқан. Ирвиннің «Филигранды сызық» (1979) атты туындысы Массачусетс штатындағы Уэлсли колледжі үшін жасалған, ол көлге жақын шөпті төбе бойымен созылған, жапырақтардың пішініндегі ою-өрнектер кесілген тот баспайтын болаттан жасалған сызықтан тұрады. 1983 жылғы «Екі қозғалмалы қызғылт V пішіні» жұмысы, екі көк қызғылт, пластик қапталған, биік тіреулерге бекітілген сым торлар, Калифорния университетінің Сан-Диего кампусындағы қоғамдық өнердің Стюарт коллекциясының бөлігі болып табылады. Пасадена қалалық орталығындағы «Сентинель Плаза» (1990) үшін Ирвин шағын шөл өсімдіктері мен кактустарды таңдады. Одан кейін Dia:Beacon жобасының бас жоспарына кеңес берді, әсіресе сыртқы кеңістіктердің дизайны мен ландшафтын, кіреберіс ғимаратын және терезе дизайнын жасады. Кейін Ирвин 1997 жылы салынған Лос-Анджелестегі Гетти орталығында Орталық бақты жобалап, дамытты. Орталық бақта Ирвиннің тәжірибелік қарым-қатынастарды салынған ортамен үйлестіру тұжырымы айқын көрінеді. Осы тәжірибелік элементтер кеңістікті толтырады. Бұл жобаның дизайны мен ағыны жоғары бағаланған. Дизайнға табиғи шатқал және ағаштармен көмкерілген жол кіреді, ол келушіні көріністер, дыбыстар және иістер арқылы тәжірибеге жетелейді. Ол бақтағы барлық нәрсені жарық, түс және шағылыстың өзара әрекеттесуін күшейту үшін таңдады. Жоспарлау 1992 жылы Гетти орталығы жобасының маңызды бөлігі ретінде басталды. 1997 жылы орталық ашылғаннан бері Орталық бақ өсімдіктердің өсуімен бірге дамыды. Ирвиннің «Үнемі өзгереді, ешқашан екі рет бірдей болмайды» деген сөзі алаңның еденіне қашалып жазылған, бұл келушілерге осы тірі өнер туындысының мәңгі өзгеріп отыратын табиғатын еске салады. Суретшінің наразылығына қарамастан, бақтың алаңына 1950 жылдарға жатқан Фернан Лежердің мүсіні орнатылды. Кейін Ирвин 2007 жылы басталған Лос-Анджелес округінің өнер мұражайында алғашқы пальма бағын орнатудың екінші кезеңін аяқтады. Пальма бағы «Т» пішінде орналасқан, шығыс-батыс осі Broad Contemporary Art Museum және Resnick Pavilion арасымен және айналасымен өтеді. Солтүстік-оңтүстік осі суретші Крис Берденнің Urban Light инсталляциясына қарсы қойылған құрма пальмаларының торымен аяқталады. Ирвин пальма ағаштарының Оңтүстік Калифорния жарығын қалай түсіріп, қалай шағылыстыратынына ұзақ уақыт бойы қызығушылық танытты, пальма бағын жобалау Ирвинге пальмалардың феноменалдық және мәдени түсініктерімен жұмыс істеу мүмкіндігін берді. Пальмалардың әр түрлі түрлері Cor Ten қораптарына отырғызылған, бұл әдеттегі ағаштан жасалған балабақша қораптарының заманауи және ресмилендірілген нұсқалары. Скульптуралық ыдыстар дәстүрлі түрде өнер нысандарын білдіретін тұғыр негіздеріне сілтеме жасайды. Ирвиннің пальмаларды қолдануы пальма ағашы мен Лос-Анджелес бейнелері арасындағы кең таралған және таңбалық байланысты ескереді.