Кіріспе

Американдық мүсінші және перформанс суретшісі, химиялық инженерия профессоры Брюс Науман (6 желтоқсан 1941 жылы туған) – американдық суретші. Оның шығармашылығы мүсін, фотосурет, неон, бейне, сурет, графика және перформанс сияқты кең ауқымды медиаларды қамтиды. Науман Нью-Мексико штатының Галистео қаласының жанында тұрады.

Өмір және жұмыс

Науман Индиана штатының Форт-Уэйн қаласында дүниеге келген, бірақ оның әкесі General Electric компаниясында инженер болғандықтан, отбасы жиі көшіп-қонып тұратын. Висконсин университетінде (Мэдисон) математика мен физиканы (1960–64) және Дэвис Калифорния университетінде (Дэвис) Уильям Т. Уайли мен Роберт Арнесоннан өнерді (1965–66) оқыды. 1964 жылы ол сурет салудан бас тартып, өзін мүсін жасауға, перформансқа және Уильям Аллан мен Роберт Нельсонмен киноға түсіруге арнады. Ол Уэйн Тибодтың ассистенты болып жұмыс істеді. Бітіргеннен кейін (MFA, 1966) 1966–1968 жылдары Сан-Франциско өнер институтында және 1970 жылы Ирвандағы Калифорния университетінде сабақ берді. 1968 жылы ол әнші және перформанс-өнерші Мередит Монкпен танысып, дилер Лео Кастеллимен келісімшарт жасасты. Науман 1969 жылы Солтүстік Калифорниядан Пасаденаға көшіп келді. 1979 жылы Науман Пекос қаласына (Нью-Мексико) көшіп барды. 1989 жылы ол Нью-Мексикодағы Галистео қаласында үй мен студиясын құрды, онда ол екінші әйелі, суретші Сьюзан Ротенбергпен 2020 жылы қайтыс болғанға дейін жұмыс істеп, бірге өмір сүрді. Науманның бірінші әйелі Джуди Гованнан Эрик және Зоя есімді екі баласы, сондай-ақ екі немересі бар. Бітіргеннен кейін студиясында "Не істеу керек?" деген сұраққа тап болған Науманның қарапайым, бірақ терең түсінігі болды: "Егер мен суретші болсам және студияда болсам, онда студияда не істесем де, ол өнер болуы керек. Осы кезде өнер өнімнен гөрі іс-әрекетке айналды". Науман Сан-Францисконың Миссия ауданындағы бұрынғы азық-түлік дүкенінде студия құрды, содан кейін Милл-Вэллидегі университет оқытушысынан бөлме жалдады. Бұл екі орын 16 мм фильмге 10 минут ішінде нақты уақытта, тұрақты камерамен түсірілген бірнеше әрекеттерге орын болды. 1966–1970 жылдары ол бірнеше бейнероликтер жасады, онда өнердің мүмкіндіктерін және суретшінің рөлін зерттеу үшін, сондай-ақ психологиялық күйлер мен мінез-құлық кодтарын зерттеу үшін өз денесін пайдаланды. Оның көптеген шығармалары тілге қызығушылықпен сипатталады, көбінесе визуалды ойынға салып айту түрінде көрінеді. Ол тілдің метафоралық және сипаттамалық функцияларын бір-біріне қарсы қоюға бейім. Мысалы, "Қорықпай қаш, арттан көңіл көтер" неонды суреті немесе "Сәтсіздікке бейім" фотосуреті, бұл атау сөзін сөзбе-сөз бейнелейді және суретшінің қолын арқасына байлап көрсетеді. Ол қарым-қатынас табиғатына және тілдің туындайтын проблемаларына, сондай-ақ суретшінің көрнекі символдарды болжамды қарым-қатынас жасаушы және манипуляциялаушы ретіндегі рөліне қызығушылық танытады. 1960 жылдары Науман өзінің шығармаларын Николас Уайлдер галереясында Лос-Анджелесте және 1968 жылы Нью-Йоркте Лео Кастеллиде, сондай-ақ Лос-Анджелес округінің өнер мұражайында және 1972 жылы Уитни мұражайында жеке көрмелерге қойды. Науманның неонын қолдануы оның шығармаларында бірнеше онжылдықтар бойы қайталанады. Ол неонды жарықтың сандық коннотацияларына сілтеме жасау үшін қолданады, бұл Марио Мерцке ұқсас, ол неонды қарапайым заттардың жиынтықтарына жаңа өмір беру үшін қолданды. Неон сонымен қатар жарнама арқылы қоғамдық атмосфераны білдіреді, ал кейінгі еңбектерінде оны жеке, эротикалық бейнелермен ирониялық түрде қолданады. Оның "Шұғадай сурет" (1966) суретшінің аузынан су ағып жатқандығын көрсетеді. 1960 жылдардың соңында Науман келушілер кіре алатын және есікті бұғаулап, тастап кетудің сезімдерін туғызатын клаустрофобиялық және жабық дәліздер мен бөлмелерді салуды бастады. Суретшінің арманына сүйенген шығармалар сериясы "Ұйқының өтуі" деген атпен 1983, 1984 және 1988 жылдары құрылды. Оның "Көшелермен жарық дәлізін өзгерту" (1971) инсталляциясында ұзын дәліз қараңғылыққа қапталған, ал екі жағындағы екі бөлме әртүрлі жылдамдықпен жарқырауға арналған шамдармен жарықтандырылады. 1980 жылдардың ортасынан бастап, негізінен мүсін және бейнемен жұмыс істеген Науман жануарлар мен адам денелерінің бөліктерін бейнелейтін, ойынға және азаптауларға садистік сілтемелерді бейнелейтін, қадағалау тақырыбымен бірге психологиялық және физикалық тақырыптарды дамытты. 1988 жылы, уақытқа негізделген медиаға екі онжылдыққа жуық уақыт бөлгеннен кейін, ол құйма заттармен жұмысын қайта бастады.

Комиссиялар

1990 жылы Гретер Дес-Мойн қоғамдық өнер қоры Науманның «Жануарлар пирамидасы» (1989) атты туындысының қоладан құйылған нұсқасын тапсырды – он жеті таксидермия қалыбынан тұратын, он екі футқа дейін көтерілетін мүсін. Ол Айова штатының Де-Мойнс өнер орталығының аумағында орнатылған. Kunstmuseum Basel; Hallen für Neue Kunst Schaffhausen; Kunsthaus, Цюрих; Hamburger Bahnhof/Friedrich Christian Flick Collection, Берлин; Музей Брандхорст, Мюнхен; Центр Помпиду, Париж; Соломон Р. Гуггенхайм мұражайы және Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайы; Вашингтондағы Хиршхорн мұражайы мен мүсін бағы; Чикаго қазіргі заманғы өнер мұражайы; Tate Modern di Rosa және Уолкер өнер орталығы, сондай-ақ тағы көптеген басқа мұражайларда да көрсетілген.

Өнер нарығы

Науманның алғашқы қолдаушылары 1970-ші жылдары негізінен еуропалық меценаттар мен мекемелер болды, мысалы, Базельдің Кунстмузеі. Чикаголық коллекционер Джеральд Эллиотт – Науманның көптеген туындыларын жинаған алғашқы американдық, оның ішінде 1966 жылы жасалған гипстен жасалған мүсіні – «Модернизацияланған қисаю сатысына арналған қалып», олардың барлығы 1994 жылы қайтыс болған кезде Чикаго қазіргі заманғы өнер мұражайына өткізілді. Кейіннен танымал сатып алушы ретінде Фридрих Кристиан Флик пайда болды, ол Науманның мансабының барлық кезеңінен 40-тан астам туынды жинады. Науманның алғашқы аукциондық рекордтарының екеуі монументальді неон жұмыстары үшін болды, екеуі де жыпылықтайтын сөз тіркестерінен тұратын қабырғалар: Sotheby's New York 1992 жылы «Жүзге тірі және өлді» (1984) туындысын Жапонияның Наосима қаласындағы Benesse Art Site-қа 1,9 миллион долларға сатты, ал бес жылдан кейін «Жақсы ұл/Жаман ұл» (1986–87) туындысын Цюрихтегі Daros Collection-ға 2,2 миллион долларға сатты. Науманның «Скрипкалар, зорлық-зомбылық, тыныштық» (1981/82) неон жұмысы 2009 жылы Нью-Йорктегі Sotheby's аукционында 4 миллион долларға сатылды. 2001 жылы Науманның өзінің артына байланған қолының шайыр мен гипстен құйылған мүсіні «Генри Мур сәтсіздікке бейім» (1967) Кристис аукционында Франсуа Пиноға 9,9 миллион долларға сатылды, бұл соғыстан кейінгі өнер үшін жаңа аукциондық рекордты орнатты. 2002 жылы Sperone Westwater Gallery «Студияны картографиялау (Жан Кейджге үміт жоқ)» (2001) атты төрт видеоны, онда Науманның мысығы түнде тышқандарды қуалайды, әрқайсысын 1,2 миллион долларға Лондонның Тейт Модерн, Нью-Йорктің Dia Art Foundation, Базельдің Кунстмузейі және Париждің Помпиду орталығы сияқты мұражайларға сатты. Науманды Нью-Йорктегі Sperone Westwater галереясы және Дюссельдорф пен Берлиндегі Galerie Konrad Fischer (1968 жылдан бері) өкілдік етеді.