Ресей Федерациясының құрамындағы республикалар

Кіріспе

Ресей Федерациясының құрамдас бөліктері

Республикалар – Ресей Федерациясының федеративтік субъектілерінің бір түрі. 21 республика халықаралық жағынан Ресейдің құрамында мойындалған, ал тағы біреуі – де-факто оның бақылауында. Алғашқы республикалар этникалық азшылықтар үшін ұлттық мемлекеттер ретінде құрылған. Республикаға атын берген түпкілікті этнос – титулдық ұлт деп аталады. Дегенмен, ғасырлар бойы орыс халқының қоныс аударуына байланысты, титулдық ұлт республика халқының көпшілігін құрамайтын жағдайлар да болуы мүмкін. 1917 жылы Ресей империясының құлауынан кейін Владимир Ленин мен большевиктердің күшпен құрған республикалары, Совет Ресейінің номиналды түрде тәуелсіз аймақтары болып, өздерін-өздері анықтау құқығына ие болуы тиіс еді. Лениннің Ресейдің азшылықтарына жасаған ымыралы қадамы оларды Ресей азамат соғысында одақтас етті. 1922 жылы КСРО құрылғаннан кейін аймақтар автономиялы республикаларға айналды, бірақ одақтық республикаға бағынышты болды. Ресми түрде автономиялы болғанымен, бұл әкімшілік бірліктердің автономиясы КСРО тарихы бойында әртүрлі болды, бірақ көбінесе орталық үкіметтің бақылауында болды. 1980-жылдары КСРО өзінің орталықтандырылған жүйесін кең ауқымда реформалауды бастаған кезде автономияға деген талаптар артты. 1990 жылы көптеген автономиялы республикалар өздерінің егемендігін жариялады. 1991 жылы КСРО ыдырады және Ресей тәуелсіз мемлекетке айналды. Қазіргі республикалар 1992 жылы Федерация шартына қол қою арқылы құрылды, ол оларға маңызды құқықтар мен автономия берді. Ресей – асимметриялық федерация, себебі республикалардың өздерінің конституциялары, мемлекеттік тілдері және ұлттық әнұрандары бар, ал басқа субъектілерде мұндай мүмкіндік жоқ. Республикаларға бастапқыда көбірек өкілеттіктер берілген, бірақ нақты билік республикалардың экономикалық маңыздылығына байланысты өзгеріп отырды. Федералды үкіметпен екіжақты келісімдерге қол қою арқылы республикалар 1990-жылдары өздерінің экономикасы, ішкі саясаты және тіпті сыртқы қатынастары бойынша кең ауқымды билікке ие болды. Алайда, ғасыр толысқаннан кейін Владимир Путиннің орталықтандыру реформалары Чечняны қоспағанда, республикалардың автономиясын біртіндеп жойды. Екіжақты келісімдер жойылды және іс жүзінде барлық билік федералды үкіметке тиесілі болды. 2017 жылы соңғы екіжақты келісім күшін жойғаннан кейін, кейбір сарапшылар Ресейді енді федерация деп санамайды. 2014 жылы Ресей Украинадан Қырымды басып алып, аннексиялады, оны Қырым Республикасы ретінде қосты. Алайда, ол әлі де халықаралық жағынан Украинаның құрамында мойындалады. 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруі кезінде Ресей 2014 жылдан бері Донецк және Луганск республикаларының бақылауында болған аумақтарды, сондай-ақ Донецк және Луганск облыстарындағы барлық аумақты Ресейдің республикалары деп жариялады. Бұл аймақтар да халықаралық жағынан Украинаның құрамында мойындалады.

The republics are one type of federal subject of the Russian Federation. 21 republics are internationally recognized as part of Russia; another is under its de facto control. The original republics were created as nation states for ethnic minorities. The indigenous ethnicity that gives its name to the republic is called the titular nationality. However, due to centuries of Russian migration, a titular nationality may not be a majority of its republic's population. Formed in the early 20th century by Vladimir Lenin and the Bolsheviks after the collapse of the Russian Empire in 1917, republics were intended to be nominally independent regions of Soviet Russia with the right to self determination. Lenin's conciliatory stance towards Russia's minorities made them allies in the Russian Civil War and with the creation of the Soviet Union in 1922 the regions became autonomous republics, albeit subordinate to a union republic. While officially autonomous, the autonomies of these administrative units varied throughout the history of the Soviet Union but largely remained under the control of the central government. The 1980s saw an increase in the demand of autonomy as the Soviet Union began large scale reforms of its centralized system. In 1990, most of the autonomous republics declared their sovereignty. The Soviet Union collapsed in 1991 and Russia became independent. The current republics were established with the signing of the Federation Treaty in 1992, which gave them substantial rights and autonomy. Russia is an asymmetrical federation in that republics have their own constitutions, official languages, and national anthems, but other subjects do not. The republics also originally had more powers devolved to them, though actual power varied between republics, depending largely upon their economic importance. Through the signing of bilateral treaties with the federal government, republics gained extensive authority over their economies, internal policies, and even foreign relations in the 1990s. However, after the turn of the century, Vladimir Putin's centralization reforms steadily eradicated the autonomy of the republics with the exception of Chechnya. The bilateral agreements were abolished and in practice all power now rests with the federal government. Since the termination of the final bilateral treaty in 2017, some commentators consider Russia to no longer be a federation. In 2014, Russia invaded and annexed Crimea from Ukraine, incorporating the territory as the Republic of Crimea. However, it remains internationally recognized as part of Ukraine. During the 2022 Russian invasion of Ukraine, Russia declared the annexation of four partially occupied Ukrainian provinces (oblasts), including the territory that had been under the control of the break away Donetsk and Luhansk republics since 2014, and claimed the entirety of Donetsk and Luhansk provinces as Russian republics. These also remain internationally recognized as part of Ukraine.

Тарих

Республикалар Ресей империясының ыдырауынан кейін ерте Кеңес Ресейінде құрылды. 15 қараша 1917 жылы Владимир Ленин Ресей халықтарының құқықтары туралы декларацияны жариялады, ол Ресейдің аз ұлт өкілдеріне өзін-өзі анықтау құқығын берді. Алайда, бұл декларация аз ұлт өкілдеріне тәуелсіздік беруді көздемеді және одан кейінгі Ресей азамат соғысында олардың жас Кеңес мемлекетіне қолдау көрсетуі үшін ғана пайдаланылды. Лениннің декларациясын пайдаланып, тәуелсіз мемлекеттер құруға жасалған әрекеттер азамат соғысы кезінде большевиктер тарапынан тоқтатылды. 30 желтоқсан 1922 жылы Кеңес Одағы ресми түрде құрылғанда, елдің аз ұлт өкілдері одақтық республикалардан кем билікке ие және оларға бағынышты Автономиялық Кеңес Социалистік Республикаларына (АССР) бөлінді. Азамат соғысынан кейін большевиктер елдің шекараларын белгілеу үшін шекаралау процесін бастады. Иосиф Сталиннің ұлттық мәселелер жөніндегі теориясы арқылы әртүрлі танылған этникалық топтар үшін ұлттық отандар құруға шекаралар салынды. Орталық Азиядағы Қазақ АССР және Түркістан АССР сияқты ерте республикалар таратылып, жаңа одақтық республикалар құрылды. Шекаралаумен бірге елдегі орыс тілінен арылуды және аз ұлт өкілдерінің тілдері мен мәдениеттерін қолдауды көтермелейтін отандықтандыру саясаты да енгізілді. Бұл саясат этникалық орыстарға да әсер етті және әсіресе жергілікті халықтар өздерінің отанында азшылық құраған АССР-лерде, мысалы Бурят АССР-інде, жүзеге асырылды. Тіл мен мәдениет гүлденді және содан кейін этникалық қатынастар елдегі мемлекеттік аппаратта институционалды сипатқа ие болды. Осының бәріне қарамастан, большевиктер тәуелсіздікке ұмтылудан қорқып, елдегі жаңа республикаларды Ресей аумағымен қоршап, оқшаулауға тырысты. 1925 жылы Башқұрт АССР болашақ Қазақ КСР-імен шекарасын жоғалтып, «Орынбор дәлізін» құрды, осылайша бүкіл Волга аймағы қоршалды. Коми Зырян автономиялық облысы Баренц теңізіне кіру мүмкіндігін жоғалтып, 1929 жылдың 15 шілдесінде анклавқа айналды, кейін 1936 жылы Коми АССР-іне дейін өсті. 1930 жылдары жағдай өзгерді, өйткені Иосиф Сталиннің басшылығымен Кеңес Одағы отандықтандыру саясатын тоқтатып, үкімет пен интеллигенциядан орыс еместерді тазарта бастады. Осылайша, орысшалау кезеңі басталды. 1943 жылы Кеңестер үстемдік алып, аумақтарды қайтадан басып ала бастағанда, Сталин елдегі көптеген аз ұлт өкілдерін неміс жақтастары ретінде қарастыра бастады және оларды, әсіресе Ресейдің оңтүстігінде, сатқындыққа айыптады. 1943-1945 жылдары Балкар, Чечен, Қырым татарлары, Ингуш және Калмык ұлттары сол аймақтан елдің шалғай аймақтарына жаппай жер аударылды. Депортациядан кейін бірден Кеңес үкіметі 1943 жылдың 27 желтоқсанында Калмык АССР-ін, 1944 жылдың 23 ақпанында Қырым АССР-ін, 1944 жылдың 7 наурызында Чечен-Ингуш АССР-ін таратып, 1944 жылдың 8 сәуірінде Кабардин-Балкар АССР-ін Кабардин АССР-і деп атады. 1953 жылдың 5 наурызында Сталин қайтыс болғаннан кейін Никита Хрущевтің жаңа үкіметі оның даулы мұрасын жоюға тырысты. 1956 жылдың 25 ақпанында Хрущев өзінің құпия сөзінде Ресейдің аз ұлт өкілдерін оңалтты. Кабардин-Балкар АССР және Қырым АССР, соңғысы 1954 жылдың 19 ақпанында Украина КСР-іне берілді. 1980 жылдары Бас хатшы Михаил Горбачевтің гласностьті енгізуі АССР-лердегі аз ұлт өкілдерінің мәдениетінің жандану кезеңіне бастау берді. 1989 жылдан бастап Горбачевтің Кеңес Одағы мен Борис Ельцин басқарған Ресейдің КСРО-сы билік үшін күреске кірісті. Ельцин АССР-лерден көбірек өкілеттіктерді беруді және «жерден жоғары» федерация құруды уәде ету арқылы қолдау іздеді. 1990 жылдың 12 маусымында Ресей КСРО Ресейді заңдары Кеңес Одағының заңдарына қарағанда басымдылық беретін егемен мемлекет деп жариялаған Мемлекеттік егемендік туралы декларацияны қабылдады. Келесі айда Ельцин Татар АССР-інің Қазан қаласында сөйлеген сөзінде АССР-ге «өздеріңе мүмкіндігінше көп егемендікті ал» деді. Бұл оқиғалар АССР-ді әлсіреп қалған Кеңес Одағына қарсы тұруға итермеледі. 1990 және 1991 жылдары АССР-лердің көпшілігі Ресейдің ізімен жүріп, «егемендік туралы декларациялар» қабылдады, олардың мәртебесін федеративтік Ресейдің құрамындағы одақтық республикаларға көтерді. Дағстан және Мордовия АССР-і егемендігін жарияламаған жалғыз республикалар болды. Кеңес Одағының соңғы жылында елді еркін конфедерация ретінде қайта құру туралы жаңа келісімге келіссөздер жүргізілді. Горбачев АССР-ді шартты әзірлеуге қатысуға шақырды, осылайша оларды одақтық республикаларға тең деп таныды. Алайда 1991 жылдың тамызында болған төңкеріс келіссөздерді тоқтатты және одақтық республикалар жыл бойы тәуелсіздіктерін жариялай бастады. Мари АССР және Тыва АССР өзін-өзі анықтау құқығын сақтап қалды. Ельцин ұлттық егемендіктің жақтасы болды және одақтық республикалардың тәуелсіздігін «егемендік шеруі» деп аталатын жағдайда мойындады. АССР-лерге қатысты, Ельцин бөлінуді қолдамады және олардың тәуелсіздік жариялауына кедергі келтіруге тырысты. Чечен-Ингуш АССР-і, Дзохар Дудаев басшылығымен, 1991 жылдың 1 қарашасында бір жақты тәуелсіздік жариялады және Ельцин 1994 жылдың 11 желтоқсанында оны қайта басып алуға тырысты, Бірінші Чечен соғысын басталды. Татар АССР 1992 жылдың 21 наурызында тәуелсіздік жариялау туралы референдум өткізгенде, ол Конституциялық сот тарапынан заңсыз деп жарияланды. 1992 жылдың 31 наурызында Татар АССР және де-факто Чечня мемлекетінен басқа Ресейдің барлық субъектілері Ресей үкіметімен Федерация шартын қол қойды, осылайша оның федеративтік құрылымын бекітіп, Борис Ельцин елдің бірінші президенті болды. АССР-лер таратылды және қазіргі заманғы республикаларға айналды. Республикалардың саны Адгея, Солтүстік Алтай, Хакасия және Карашай-Черкесия автономиялық облыстары толыққанды республикаларға дейін көтерілгенде күрт өсті, ал Чечен-Ингуш АССР-інің Ингуш бөлігі бөлінген мемлекеттің құрамында болғысы келмей, 1992 жылдың 4 маусымында Ресейге қайта қосылды, Ингушетия Республикасы болып құрылды. Татарстан Республикасы Ресей Федерациясының ішіндегі автономиясын сақтау үшін жеке келісім талап етті және 1994 жылдың 15 ақпанында Мәскеу мен Казань билік бөлісу туралы келісімге қол қойды, онда соңғысына жоғары дәрежедегі автономия берілді. 1990 жылдардың ортасына қарай аймақтық үкіметтер мен Мәскеу арасындағы екіжақты келісімдердің тым күрделі құрылымы реформа талабын тудырды. Сонымен қатар, Чечнядағы соғыс 1995 жылдың 8 ақпанында астана Грозныйды басып алған және бірнеше айдан кейін әуе шабуылында Дудаевты өлтіргеніне қарамастан, нәтижесіз аяқталды. Демөралданған армиямен және соғысқа қарсы халықтың біртұтас қарсылығымен Ельцин 1996 жылдың 30 тамызында Чечнямен Хасавюрт келісіміне қол қоюға мәжбүр болды және соңынан әскерін шығарды. Бір жылдан кейін Чечня мен Ресей 1997 жылы Мәскеу бейбіт шартына қол қойды, Ресейдің республиканы қайта басып алу әрекеттеріне нүкте қойды. Онжылдық соңына қарай Чечен соғысының сәтсіздігінен және 1998 жылғы қаржы дағдарысынан кейін Ельцин 1999 жылдың 31 желтоқсанында отставкаға кетті. Ельцин Владимир Путинды уақытша президент және ізбасары деп жариялады. Соғыстан кейін де-факто тәуелсіздігін сақтап қалған Чечняның жаңа президенті Аслан Масхадов республиканың қираған экономикасын жақсартуға және аумақтың құқықсыздық ошағына айналуын тоқтатуға қабілетсіз болды. Осы құқықсыздықтан экстремистер көршілес Дағстанға шабуыл жасады және Ресейдегі әртүрлі тұрғын үйлерді бомбалады, нәтижесінде Путин 1999 жылдың 1 қазанында Чечняға қайтадан әскер енгізді. Чечен қарсыластары федералдық блицкриг пен ерекше бомбалау науқанына қарсы тұра алмады, әскерлер 2000 жылдың 6 ақпанында Грозныйды басып алды және көтерісшілерді тауларға ығыстырды. Мәскеу Чечняға тікелей басқаруды орнатты...

The republics were established in early Soviet Russia after the collapse of the Russian Empire. On 15 November 1917, Vladimir Lenin issued the Declaration of the Rights of the Peoples of Russia, giving Russia's minorities the right to self determination. This declaration, however, was never truly meant to grant minorities the right to independence and was only used to garner support among minority groups for the fledgling Soviet state in the ensuing Russian Civil War. Attempts to create independent states using Lenin's declaration were suppressed throughout the civil war by the Bolsheviks. When the Soviet Union was formally created on 30 December 1922, the minorities of the country were relegated to Autonomous Soviet Socialist Republics (ASSR), which had less power than the union republics and were subordinate to them. In the aftermath of the civil war the Bolsheviks began a process of delimitation in order to draw the borders of the country. Through Joseph Stalin's theory on nationality, borders were drawn to create national homelands for various recognized ethnic groups. Early republics like the Kazakh ASSR and the Turkestan ASSR in Central Asia were dissolved and split up to create new union republics. With delimitation came the policy of indigenization which encouraged the de Russification of the country and promotion of minority languages and culture. This policy also affected ethnic Russians and was particularly enforced in ASSRs where indigenous people were already a minority in their own homeland, like the Buryat ASSR. Language and culture flourished and ultimately institutionalized ethnicity in the state apparatus of the country. Despite this, the Bolsheviks worked to isolate the country's new republics by surrounding them within Russian territory for fear of them seeking independence. In 1925 the Bashkir ASSR lost its border with the future Kazakh SSR with the creation of the so called "Orenburg corridor", thereby enclaving the entire Volga region. The Komi Zyryan Autonomous Oblast lost access to the Barents Sea and became an enclave on 15 July 1929 prior to being upgraded to the Komi ASSR in 1936. By the 1930s the mood shifted as the Soviet Union under Joseph Stalin stopped enforcing indigenization and began purging non Russians from government and intelligentsia. Thus, a period of Russification set in. When the Soviets gained the upper hand and began recapturing territory in 1943, many minorities of the country began to be seen as German collaborators by Stalin and were accused of treason, particularly in southern Russia. Between 1943 and 1945 ethnic Balkars, Chechens, Crimean Tatars, Ingush,
and Kalmyks were deported en masse from the region to remote parts of the country. Immediately after the deportations the Soviet government passed decrees that liquidated the Kalmyk ASSR on 27 December 1943, the Crimean ASSR on 23 February 1944, the Checheno Ingush ASSR on 7 March 1944, and renamed the Kabardino Balkar ASSR the Kabardian ASSR on 8 April 1944. After Stalin's death on 5 March 1953 the new government of Nikita Khrushchev sought to undo his controversial legacy. During his Secret speech on 25 February 1956 Khrushchev rehabilitated Russia's minorities. The Kabardino Balkar ASSR and the Crimean ASSR, the latter of which was transferred to the Ukrainian SSR on 19 February 1954. By the 1980s General Secretary Mikhail Gorbachev's introduction of glasnost began a period of revitalization of minority culture in the ASSRs. From 1989 Gorbachev's Soviet Union and the Russian SFSR, led by Boris Yeltsin, were locked in a power struggle. Yeltsin sought support from the ASSRs by promising more devolved powers and to build a federation "from the ground up". On 12 June 1990 the Russian SFSR issued a Declaration of State Sovereignty, proclaiming Russia a sovereign state whose laws take priority over Soviet ones. The following month Yeltsin told the ASSRs to "take as much sovereignty as you can swallow" during a speech in Kazan, Tatar ASSR. These events prompted the ASSRs to assert themselves against a now weakened Soviet Union. Throughout 1990 and 1991 most of the ASSRs followed Russia's lead and issued "declarations of sovereignty", elevating their statuses to that of union republics within a federal Russia. The Dagestan ASSR and Mordovian ASSR were the only republics that did not proclaim sovereignty. In the final year of the Soviet Union, negotiations were underway for a new treaty to restructure the country in to a loose confederation. Gorbachev invited the ASSRs to be participants in the drafting of the treaty, thereby recognizing them as equal to the union republics. However, a coup attempt in August 1991 derailed the negotiations and the union republics began to declare their independence throughout the year. Mari ASSR, and Tuvan ASSR reserved the right to self determination. Yeltsin was an avid supporter of national sovereignty and recognized the independence of the union republics in what was called a "parade of sovereignties". In regards to the ASSRs, however, Yeltsin did not support secession and tried to prevent them from declaring independence. The Checheno Ingush ASSR, led by Dzhokhar Dudayev, unilaterally declared independence on 1 November 1991 and Yeltsin would attempt to retake it on 11 December 1994, beginning the First Chechen War. When the Tatar ASSR held a referendum on whether to declare independence on 21 March 1992, he had the ballot declared illegal by the Constitutional Court. On 31 March 1992, every subject of Russia except the Tatar ASSR and the de facto state of Chechnya signed the Treaty of Federation with the government of Russia, solidifying its federal structure and Boris Yeltsin became the country's first president. The ASSRs were dissolved and became the modern day republics. The number of republics increased dramatically as the autonomous oblasts of Adygea, Gorno Altai, Khakassia, and Karachay Cherkessia were elevated to full republics, while the Ingush portion of the Checheno Ingush ASSR refused to be part of the breakaway state and rejoined Russia as the Republic of Ingushetia on 4 June 1992. The Republic of Tatarstan demanded its own agreement to preserve its autonomy within the Russian Federation and on 15 February 1994, Moscow and Kazan signed a power sharing deal, in which the latter was granted a high degree of autonomy. By the mid 1990s, the overly complex structure of the various bilateral agreements between regional governments and Moscow sparked a call for reform. Meanwhile, the war in Chechnya entered a stalemate as Russian forces were unable to wrest control of the republic despite capturing the capital Grozny on 8 February 1995 and killing Dudayev months later in an airstrike. Faced with a demoralized army and universal public opposition to the war, Yeltsin was forced to sign the Khasavyurt Accord with Chechnya on 30 August 1996 and eventually withdrew troops. A year later Chechnya and Russia signed the Moscow Peace Treaty, ending Russia's attempts to retake the republic. As the decade drew to a close, the fallout from the failed Chechen war and the subsequent financial crisis in 1998 resulted in Yeltsin resigning on 31 December 1999. Yeltsin declared Vladimir Putin as interim president and his successor. Despite preserving the republic's de facto independence following the war, Chechnya's new president Aslan Maskhadov proved incapable of fixing the republic's devastated economy and maintaining order as the territory became increasingly lawless and a breeding ground for Islamic fundamentalism. Using this lawlessness extremists invaded neighboring Dagestan and bombed various apartment blocks in Russia, resulted in Putin sending troops into Chechnya again on 1 October 1999. Chechen resistance quickly fell apart in the face of a federal blitzkrieg and indiscriminate bombing campaign as troops captured Grozny on 6 February 2000 and pushed rebels in to the mountains. Moscow imposed direct rule on Chechnya on 9 June 2000 and the territory was officially reintegrated in to the Russian Federation as the Chechen Republic on 24 March 2003. Putin would participate in the 26 March 2000 election on the promise of completely restructuring the federal system and restoring the authority of the central government. The power sharing agreements began to gradually expire or be terminated and after 2003 only Tatarstan and Bashkortostan continued to negotiate on their treaties' extensions. leaving Tatarstan as the sole republic to maintain its autonomy, which was renewed on 11 July 2007. After an attack by Chechen separatists at a school in Beslan, North Ossetia, Putin abolished direct elections for governors and assumed the power to personally appoint and dismiss them. Throughout the decade, influential regional leaders like Mintimer Shaimiev of Tatarstan and Murtaza Rakhimov of Bashkortostan, who were adamant on extending their bilateral agreements with Moscow, were dismissed, removing the last vestiges of regional autonomy from the 1990s. On 24 July 2017, Tatarstan's power sharing agreement with Moscow expired, making it the last republic to lose its special status. After the agreement's termination, some commentators expressed the view that Russia ceased to be a federation.

Конституциялық мәртебесі

Республикалар басқа федеративтік субъектілерден ерекшеленеді, өйткені олардың өздерінің ресми тілін белгілеу құқығы, өз конституциясы және ұлттық әнұраны бар. Басқа федералды субъектілерге, мысалы, крайлер мен облыстарға бұл құқық нақты берілмейді. Борис Ельциннің президенттігі кезінде республикалар федералды үкіметтен кеңінен өкілеттік алған алғашқы субъектілер болды және оларға басқа субъектілерге қарағанда көбінесе артықшылық берілді, бұл Ресейді «асимметриялық федерация» деп сипаттауға әкелді. 1992 жылдың 31 наурызында қол қойылған Федерация туралы шарт республикаларды табиғи ресурстар, сыртқы сауда және ішкі бюджеттер бойынша кеңейтілген құқықтары бар «егеменді мемлекеттер» деп белгіледі. Республикалармен екіжақты келісімдерге қол қою оларға қосымша өкілеттіктер беретін еді, алайда берілген автономия мөлшері республика бойынша әртүрлі болды және негізінен олардың этникалық құрамынан гөрі экономикалық байлығына негізделді. Мысалы, Сахаға өз ресурстарын көбірек бақылауға мүмкіндік берілді, ол өз кірісінің көп бөлігін ұстап, алмаз кен орындарының арқасында өз пайдасын өз бетінше сата және алады. Екінші жағынан, кедей республика болып табылатын Солтүстік Осетияға, негізінен, Солтүстік Кавказда орналасқандығына байланысты қорғаныс пен ішкі қауіпсіздікке көбірек бақылау берілді. Татарстан мен Башқұртстанның өздерінің сыртқы қатынастарын орнатуға және шетелдік үкіметтермен келісімдер жасауға өкілеттігі болды. Бұл облыстар мен крайлерде сынға ұшырады. 1993 жылғы Ресей конституциялық дағдарысынан кейін қазіргі конституция қабылданды, бірақ республикалар енді «егеменді мемлекеттер» ретінде жіктелмеді және екіжақты келісімдердің қолданылуын сақтап тұрса да, федерацияның барлық субъектілері тең деп жарияланды. Теориялық тұрғыдан алғанда, Ресей конституциясы республикаларға қатысты ең жоғары билік болды, бірақ билікті бөлу туралы келісімдер іс жүзінде үлкен салмаққа ие болды. Республикалар конституцияға қайшы келетін өз заңдарын жиі жасады. Алайда Ельцин ереуілші заңдарды ұстап тұруға көп күш салмай, саяси адалдыққа алмасу үшін заң бұзушылықтарға көз жұмды. 2000 жылдың 26 наурызында Владимир Путиннің сайлауы билікті федералды үкіметке орталықтандыру және барлық заңдарды конституцияға сәйкес келтіру үшін кең ауқымды реформалар кезеңін бастады. Оның президент ретінде алғашқы әрекеті 2000 жылдың 18 мамырында федералды округтер құру болды, оларға елдің субъектілеріне федералды бақылауды жүзеге асыру міндеті жүктелді. 2001 жылдың маусым айында Путин үкімет пен өңірлер арасындағы өкілеттіктерді бөлуді тексеру үшін «Козак комиссиясын» құрды. Комиссияның ұсыныстары негізінен аймақтық автономияның негізін азайтуға және республикаларға арналған табысты өкілеттіктерді федералды үкіметке беруге бағытталған. Биліктің орталықтануы республикалар федералды үкіметке барған сайын көбірек автономиясын жоғалтып, Еуропа Парламентін Ресейдің ресми түрде федерация болғанына қарамастан, унитарлық мемлекет ретінде жұмыс істейтіндігі туралы қорытынды жасауға итермеледі. 2010 жылдың 29 желтоқсанында президент Дмитрий Медведев республика басшыларына «президент» атағын ұстауға тыйым салатын заңға қол қойды. Алайда, Татарстан өзінің президенттік лауазымын жоюға қарсылық көрсетті және бұл атақты сақтап қалған жалғыз республика болып қалды. Путин кейіннен Татарстанды 2022 жылдың маусым айына дейін атағын жоюға мәжбүрлейтін заңға қол қойды. 2018 жылдың 19 маусымында республикалардағы басқа ресми тілдердің есебінен орыс тілінің мәртебесін жоғарылатқан заң жобасы қабылданды. Заң жобасында мектептердегі міндетті азшылық тілдер сабақтарын жоюға және ерікті оқытуды аптасына екі сағатқа дейін қысқартуға рұқсат етілді. Чечня – Путиннің орталықтандыру шараларына қатысты жалғыз ерекшелік. Екінші Чечен соғысынан кейін республика Ресейге қайта қосылған кезде, Чеченстанға ел ішінде қалу үшін кең ауқымды автономия берілді. Соғыс аяқталғаннан кейін Путин жергілікті элитаның адалдығын сатып алып, Чечняға сепаратистермен күресуде өз істерін басқаруға және Ресейдің бақылауынан тыс өзін басқаруға құқық берді. 2007 жылы Путиннің Рамзан Кадыровты республиканы басқаруға тағайындауымен Чечняның тәуелсіздігі айтарлықтай өсті. Ресей үкіметі Чечняға адалдық пен аймақтағы қауіпсіздікті сақтау үшін жомарт субсидиялар береді. Байқаушылар Путиннің Қадыровтың билігін бақылауға ұмтылмауын немесе оны басқаша басқаруға қауіптенгені үшін екенін атап өтті. Чечня Кадыровтың басшылығымен Ресей заңдарынан тыс жұмыс істейді, өздерінің тәуелсіз қауіпсіздік күштеріне ие және өз де-факто сыртқы саясатын жүргізеді. Бұл Чечняны «мемлекет ішіндегі мемлекет» деп сипаттауға әкелді. Көптеген республикаларда сепаратистік қозғалыстар бар, бірақ олар көбінесе өте күшті емес. Конституция республиканың Ресей Федерациясынан заңды түрде бөлінуге болатыны туралы ешқандай мәлімдеме жасамайды. Алайда, Ресей Конституциялық соты 1991 жылы Чеченстанның бір жақты бөлінуінен кейін республикалардың бөлінуге құқығы жоқ екенін және елдің бөлінбес бөліктері екенін шешті. Бұған қарамастан, 1990 жылдардағы кейбір республикалық конституцияларда оларға тәуелсіз болу құқығын беретін баптар болды. Бұған Тыва кірді, оның конституциясында оған бөлінуге құқық беретін нақты бап болды. Алайда, Путиннің 2000 жылдардың басындағы орталықтандыру реформаларын ұстанғаннан кейін, бұл баптар кейіннен алынып тасталды. Мысалы, Кабардин-Балқар Республикасы 2001 жылы Ресей Федерациясынан тәуелсіз өмір сүруге республикаға тыйым салатын жаңа конституцияны қабылдады. Ресейдің Қырымды аннексиялауынан кейін, Мемлекеттік Дума 2014 жылдың 5 шілдесінде кез келген аймақтың бөлінуін жақтауды қылмыстық жазалайтын заңды қабылдады.

Republics differ from other federal subjects in that they have the right to establish their own official language, have their own constitution, and have a national anthem. Other federal subjects, such as krais and oblasts, are not explicitly given this right. During Boris Yeltsin's presidency, the republics were the first subjects to be granted extensive power from the federal government, and were often given preferential treatment over other subjects, which has led to Russia being characterized as an "asymmetrical federation". The Treaty of Federation signed on 31 March 1992 stipulated that the republics were "sovereign states" that had expanded rights over natural resources, external trade, and internal budgets. The signing of bilateral treaties with the republics would grant them additional powers, however, the amount of autonomy given differed by republic and was mainly based on their economic wealth rather than ethnic composition. Sakha, for example, was granted more control over its resources, being able to keep most of its revenue and sell and receive its profits independently due to its vast diamond deposits. North Ossetia on the other hand, a poorer republic, was mainly granted more control over defense and internal security due to its location in the restive North Caucasus. Tatarstan and Bashkortostan had the authority to establish their own foreign relations and conduct agreements with foreign governments. This has led to criticism from oblasts and krais. After the 1993 Russian constitutional crisis, the current constitution was adopted but the republics were no longer classified as "sovereign states" and all subjects of the federation were declared equal, though maintaining the validity of the bilateral agreements. In theory, the constitution of Russia was the ultimate authority over the republics, but the power sharing treaties held greater weight in practice. Republics often created their own laws which contradicted the constitution. Yeltsin, however, made little effort to rein in renegade laws, preferring to turn a blind eye to violations in exchange for political loyalty. Vladimir Putin's election on 26 March 2000 began a period of extensive reforms to centralize authority with the federal government and bring all laws in line with the constitution. His first act as president was the creation of federal districts on 18 May 2000, which were tasked with exerting federal control over the country's subjects. Putin later established the so called "Kozak Commission" in June 2001 to examine the division of powers between the government and regions. The Commission's recommendations focused mainly on minimizing the basis of regional autonomy and transferring lucrative powers meant for the republics to the federal government. Centralization of power would continue as the republics gradually lost more and more autonomy to the federal government, leading the European Parliament to conclude that Russia functions as a unitary state despite officially being a federation. On 29 December 2010, President Dmitry Medvedev signed a law banning the leaders of the republics from holding the title of 'president'. Tatarstan, however, resisted attempts to abolish its presidential post and remained the only republic to maintain the title. Putin subsequently signed a law forcing Tatarstan to abolish its title by June 2022. On 19 June 2018 a bill was passed that elevated the status of the Russian language at the expense of other official languages in the republics. The bill authorized the abolition of mandatory minority language classes in schools and for voluntary teaching to be reduced to two hours a week. Chechnya is the sole exception to Putin's centralization efforts. With the republic's reentry into Russia after the Second Chechen War, Chechnya was given broad autonomy in exchange for remaining within the country. At the end of the war, Putin bought the loyalty of local elites and granted Chechnya the right to manage its own affairs in dealing with separatists and governing itself outside of Russian control in a process called "Chechenization". With the appointment of Ramzan Kadyrov by Putin to lead the republic in 2007, the independence of Chechnya has grown significantly. The Russian government gives Chechnya generous subsidies in exchange for loyalty and maintaining security in the region. Observers have noted Putin's reluctance or inability to exert control over Kadyrov's rule for fear it could trigger another conflict. Chechnya under Kadyrov operates outside of Russian law, has its own independent security force, and conducts its own de facto foreign policy. This has led to Chechnya being characterized as a "state within a state". There are secessionist movements in most republics, but these are generally not very strong. The constitution makes no mention on whether a republic can legally secede from the Russian Federation. However, the Constitutional Court of Russia ruled after the unilateral secession of Chechnya in 1991 that the republics do not have the right to secede and are inalienable parts of the country. Despite this, some republican constitutions in the 1990s had articles giving them the right to become independent. This included Tuva, whose constitution had an article explicitly giving it the right to secede. However, following Putin's centralization reforms in the early 2000s, these articles were subsequently dropped. The Kabardino Balkar Republic, for example, adopted a new constitution in 2001 which prevents the republic from existing independently of the Russian Federation. After Russia's annexation of Crimea, the State Duma adopted a law making it illegal to advocate for the secession of any region on 5 July 2014.

Украинаның оңтүстік-шығысының мәртебесі

2014 жылдың 18 наурызында Ресей танылмаған референдумнан кейін Украинаның Крым Автономиялық Республикасын аннексиялады. Кейіннен Крым Республикасы Ресейдің 22-ші республикасы болды. Алайда Украина және көптеген халықаралық мемлекеттер Қырымның аннексиясын мойындамайды, ал БҰҰ Бас Ассамблеясының 68/262 қарары бойынша бұл дауыс беру заңсыз деп жарияланды. 2022 жылдың 24 ақпанында Ресей Украинаға басып кірді және оңтүстік және шығыс Украинаның кең аумақтарын басып алды. Наурыз айының басында танылмаған Луганск Халық Республикасы мен Донецк Халық Республикасының басшылары Ресейге қосылу ниеттерін білдірді, бастапқыда Ресей олардың барлық талап еткен аумақтарын басып алғаннан кейін. Бірақ қыркүйек айында Украина шығысында күрт табысқа жеткеннен кейін, Ресей және танылмаған республикалар Ресейге қосылу бойынша бірқатар референдумдарды асығыс түрде өткізді. Референдум нәтижелерінде аннексияға басым көпшілік қолдау көрсеткені айтылды. 2022 жылдың 30 қыркүйегінде Путин екі республиканы, сондай-ақ Херсон және Запорожье облыстарын аннексиялағанын ресми түрде жариялады. Алайда бұл референдумдар халықаралық қоғамдастықта жалған деп айыпталды, ал Еуропалық Одақ және G7 оларды заңсыз деп қарады. Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы Антониу Гутерриш аннексияларды БҰҰ Хартиясын бұзу деп айыптады. Украина Президенті Владимир Зеленскийдің сөзіне қарағанда, 1991 жылы белгіленген Украинаның халықаралық шекараларын құрметтеу – Ресеймен бейбіт келісімге қол жеткізу үшін ең маңызды шарттардың бірі болып табылады.

Республикалар

Республикалардың жеке тулары үшін, Ресей Федерациясының федералдық құрамдағы субъектілерінің туларын қараңыз. Атау Картасы Ішкі атаулар Астанасы Тұрғындар саны & өзгеріс 2010–2021 Ресей тұрғындары & өзгеріс 2010–2021 Жалпы саны (2021) Аудан Адыгея Республикасы Республика Адыгея (Respublika Adygeya) (Adıgə Respublik) Майкоп Майкоп (Mıequapə) 64.4% 0.8% 496,934 Алтай Республикасы Республика Алтай (Respublika Altay) (Altay Respublika) (Altai Respublikasy) Горно-Алтайск Горно Алтайск (Ulalu) (Gorno Altaisk) 53.7% 2.9% 210,924 Башқортостан Республикасы Республика Башкортостан (Respublika Bashkortostan) (Başqortostan Respublikahı) Уфа Уфа (Öfö) 37.5% 1.4% 4,091,423 Бурятия Республикасы Республика Бурятия (Respublika Buryatiya) (Buryaad Ulas) Улан-Удэ Улан Удэ (Ulaan Üde) 64.0% 2.1% 978,588 Чечен Республикасы Чеченская Республика (Chechenskaya Respublika) (Noxçiyn Respublika) Грозный Грозный (Sölƶa Ġala) 1.2% 0.7% 1,510,824 Чуваш Республикасы Чувашская Республика (Chuvashskaya Respublika) (Čăvaš Respubliki) Чебоксары Чебоксары (Šupaškar) 30.7% 3.8% 1,186,909 Дағыстан Республикасы Республика Дагестан (Respublika Dagestan) Махачкала Он үш түпкілікті ұлт (96.1%) 0.0% 3.3% 0.3% 3,182,054 Ингушетия Республикасы Республика Ингушетия (Respublika Ingushetiya) (Ġalġay Moxk) Магас Магас (Magas) 0.7% 0.1% 509,541 Кабардин-Балқар Республикасы Кабардино Балкарская Республика (Kabardino Balkarskaya Respublika) (Qəbərdey Batlqər Respublikə) (Qabartı Malqar Respublika) Нальчик Нальчик (Nalş’əç) (Nalçik) 19.8% 2.7% 904,200 Қалмық Республикасы Республика Калмыкия (Respublika Kalmykiya) (Haľmg Tañğç) Элиста Элиста (Elst) 25.7% 4.5% 267,133 Қарашай-Черкес Республикасы Карачаево Черкесская Республика (Karachayevo Cherkesskaya Respublika) Черкесск Черкесск (Čerkessk) 27.5% 4.1% 469,865 Карелия Республикасы Республика Карелия (Respublika Kareliya) Петрозаводск Петрозаводск 86.4% 4.2% 533,121 Хакасия Республикасы Республика Хакасия (Respublika Khakasiya) Хакас: Хакас Республиказы (Xakas Respublikazı) Абакан Абакан Хакас: Абахан (Abaxan) 82.1% 0.4% 534,795 Коми Республикасы Республика Коми (Respublika Komi) (Komi Respublika) Сыктывкар Сыктывкар (Syktyvkar) 69.7% 4.6% 737,853 Мари Эл Республикасы Республика Марий Эл (Respublika Mariy El) (Mary El Republik) (Marij El Republik) Йошкар-Ола Йошкар Ола (Yoshkar Ola) (Joškar Ola) (Joškar Ola) 52.5% 5.1% 677,097 Мордовия Республикасы Республика Мордовия (Respublika Mordoviya) (Mordovija Respublikaś) (Mordovija Respublikaś) Саранск Саранск (Saran oš) (Saranoš) 54.1% 0.7% 783,552 Солтүстік Осетия – Алания Республикасы Республика Северная Осетия–Алания (Respublika Severnaya Osetiya–Alaniya) (Respublikæ Cægat Iryston–Alani) Владикавказ Владикавказ (Dzæudžyqæu) 18.9% 1.9% 687,357 Саха (Якутия) Республикасы Республика Саха (Якутия) (Respublika Sakha) (Saxa Öröspüübülükete) Якутск Якутск (Yakutsk) (Cokuuskay) 32.6% 5.2% 995,686 Татарстан Республикасы Республика Татарстан (Respublika Tatarstan) (Tatarstan Respublikası) Казань Казань (Qazan) 40.3% 0.6% 4,004,809 Тыва Республикасы Республика Тува (Respublika Tuva) (Tıva Respublika) Кызыл Кызыл (Kızıl) 10.1% 6.2% 336,651 Удмурт Республикасы Удмуртская Республика (Udmurtskaya Respublika) (Udmurt Elkun) Ижевск Ижевск (Ižkar) 67.7% 5.5% 1,452,914

For the individual flags of the republics, see Flags of the federal subjects of Russia. Name Map Domestic names Capital Titular population & change 2010–2021 Russian population & change 2010–2021 Population (2021) Area Republic of Adygea Республика Адыгея (Respublika Adygeya) (Adıgə Respublik) MaykopМайкоп (Mıequapə) 64.4%0.8% 496,934 Altai Republic Республика Алтай (Respublika Altay) (Altay Respublika) (Altai Respublikasy) Gorno AltayskГорно Алтайск (Ulalu) (Gorno Altaisk) 53.7%2.9% 210,924 Republic of Bashkortostan Республика Башкортостан (Respublika Bashkortostan) (Başqortostan Respublikahı) UfaУфа (Öfö) 37.5%1.4% 4,091,423 Republic of Buryatia Республика Бурятия (Respublika Buryatiya) (Buryaad Ulas) Ulan UdeУлан Удэ (Ulaan Üde) 64.0%2.1% 978,588 Chechen Republic Чеченская Республика (Chechenskaya Respublika) (Noxçiyn Respublika) GroznyГрозный (Sölƶa Ġala) 1.2%0.7% 1,510,824 Chuvash Republic Чувашская Республика (Chuvashskaya Respublika) (Čăvaš Respubliki) CheboksaryЧебоксары (Šupaškar) 30.7%3.8% 1,186,909 Republic of Dagestan Республика Дагестан (Respublika Dagestan) MakhachkalaМахачкала Thirteen indigenous nationalities (96.1%) 0.0% 3.3%0.3% 3,182,054 Republic of Ingushetia Республика Ингушетия (Respublika Ingushetiya) (Ġalġay Moxk) MagasМагас (Magas) 0.7%0.1% 509,541 Kabardino Balkar Republic Кабардино Балкарская Республика (Kabardino Balkarskaya Respublika) (Qəbərdey Batlqər Respublikə) (Qabartı Malqar Respublika) NalchikНальчик (Nalş’əç) (Nalçik) 19.8%2.7% 904,200 Republic of Kalmykia Республика Калмыкия (Respublika Kalmykiya) (Haľmg Tañğç) ElistaЭлиста (Elst) 25.7%4.5% 267,133 Karachay Cherkess Republic Карачаево Черкесская Республика (Karachayevo Cherkesskaya Respublika) CherkesskЧеркесск (Čerkessk) 27.5%4.1% 469,865 Republic of Karelia Республика Карелия (Respublika Kareliya) PetrozavodskПетрозаводск 86.4%4.2% 533,121 Republic of Khakassia Республика Хакасия (Respublika Khakasiya)Khakas: Хакас Республиказы (Xakas Respublikazı) AbakanАбаканKhakas: Абахан (Abaxan) 82.1%0.4% 534,795 Komi Republic Республика Коми (Respublika Komi) (Komi Respublika) SyktyvkarСыктывкар (Syktyvkar) 69.7%4.6% 737,853 Mari El Republic Республика Марий Эл (Respublika Mariy El) (Mary El Republik) (Marij El Republik) Yoshkar OlaЙошкар Ола (Yoshkar Ola) (Joškar Ola) (Joškar Ola) 52.5%5.1% 677,097 Republic of Mordovia Республика Мордовия (Respublika Mordoviya) (Mordovija Respublikaś) (Mordovija Respublikaś) SaranskСаранск (Saran oš) (Saranoš) 54.1%0.7% 783,552 Republic of North Ossetia–Alania Республика Северная Осетия–Алания (Respublika Severnaya Osetiya–Alaniya) (Respublikæ Cægat Iryston–Alani) VladikavkazВладикавказ (Dzæudžyqæu) 18.9%1.9% 687,357 Republic of Sakha (Yakutia) Республика Саха (Якутия) (Respublika Sakha) (Saxa Öröspüübülükete) YakutskЯкутск (Yakutsk) (Cokuuskay) 32.6%5.2% 995,686 Republic of Tatarstan Республика Татарстан (Respublika Tatarstan) (Tatarstan Respublikası) KazanКазань (Qazan) 40.3%0.6% 4,004,809 Republic of Tuva Республика Тува (Respublika Tuva) (Tıva Respublika) KyzylКызыл (Kızıl) 10.1%6.2% 336,651 Udmurt Republic Удмуртская Республика (Udmurtskaya Respublika) (Udmurt Elkun) IzhevskИжевск (Ižkar) 67.7%5.5% 1,452,914

Ресейлік ұйымдар

Елциннің алғашқы жылдары республикаларға басқа субъектілердің есебінен ерекше артықшылықтар берілген федералды теңсіздікке жауап ретінде, Свердловск облысының губернаторы және барлық субъектінің тең құқықтарын жақтаған Эдуард Россель 1993 жылғы 1 шілдеде өз облысын Орал Республикасына айналдыруға тырысты. Басында Елцин оны қолдағанмен, кейіннен республиканы таратып, 1993 жылғы 9 қарашада Россельді қызметтен босатті. Республиканы ресми түрде құруға жасалған жалғыз басқа әрекет 1993 жылғы 14 мамырда Вологда облысында болды, онда билік органдары «Вологда Республикасын» құру ниеттерін жариялады. Алайда, бұл жариялау Мәскеуден назарсыздау қаралып, ақырында халықтың есінен шығып кетті. Республика құруға бағытталған басқа әрекеттер нәтижесіз аяқталды. Олардың қатарында Архангельск облысындағы «Помор Республикасы», Челябинск облысындағы «Оңтүстік Орал Республикасы», Чукот автономиялық округінің «Чукот Республикасы», Иркутск облысындағы «Енисей Республикасы», Ленинград облысындағы «Ленинград Республикасы», Ненец автономиялық округінің «Ненец Республикасы», Новосибирск облысындағы «Сибирь Республикасы», Приморский крайындағы «Приморск Республикасы», Санкт-Петербург қаласындағы «Нева Республикасы» және Орал облысы төңірегінде орналасқан Ресейдің батысындағы он бір облыстан тұратын республика бар еді. Республика құруға жасалған басқа әрекеттер, негізінен, бұрыннан бар территорияларды бөлу жолымен жүзеге асырылды. Кеңес Одағының ыдырауынан кейін, Қарашай-Черкес Республикасын бірнеше кішкентай республикаларға бөлу туралы ұсыныс енгізілді. Алайда, бұл идея 1992 жылғы 28 наурызда өткен референдумда қолдау таппады. Мордовия Республикасында да осындай ұсыныс жасалды, ол Ерзя және Мокша этностарының жерлерін бөліп шығару мақсатында болды. Бұл ұсыныс 1995 жылы қабылданбады.

Абхазия

2008 жылғы қысқа мерзімді Ресей-Грузия соғысынан кейін Ресей Абхазияның Грузиядан де-факто тәуелсіздігін қамтамасыз етіп, дереу мойындады. Грузия билігі Ресейдің аймақты өзіне қосып алуға тырысатынынан алаңдаушылық білдірді. 2014 жылдың 25 қарашасында Абхазия Ресеймен экономикалық және әскери салаларын біріктіретін келісімге қол қойды, Грузия бұл қадамды «де-факто аннексияға» бағытталғандық деп сипаттады. Дегенмен, Ресейге қосылу туралы ұсыныс Абхазияның саяси элитасы мен халықтың арасында қолдау таппады, олардың көпшілігі Абхазияның жағдайының жақын орналасқан Оңтүстік Осетиядан ерекшеленетінін айтты. Бұған қарамастан, Абхазия қаржылық қолдау үшін толығымен Ресейге тәуелді және мемлекеттік құрылымының көп бөлігі Ресеймен тығыз байланысты: ол ресейлік рубльді қолданады, сыртқы саясаты Ресеймен келісіледі және азаматтарының көп бөлігі ресейлік паспорттарға ие. 2020 жылдың 12 қарашасында Абхазия мен Ресей 2014 жылғы бұрынғы келісімді кеңейте отырып, жаңа интеграциялық келісімге қол қойды, Грузия бұл келісімді аннексияға тағы бір қадам деп бағалады. Жаңа келісім Абхазия заңдарын ресейлік заңдармен одан әрі үйлестіруді көздеді және аймақта Абхазияның егемендігін жоғалту қаупіне байланысты сынға ұшырады, бірақ үкімет бұл мәлімдемені жоққа шығарды.

Арцах

Арцах Республикасы – Таулы Қарабақ аймағында орналасқан, Кеңес Одағының ыдырауынан кейін Әзірбайжаннан тәуелсіздігін жариялаған, бөлініп кеткен мемлекет. Көптеген тұрғындары этникалық армяндар болып табылатын бұл аймақ, Арменияның тікелей қолдауымен Әзірбайжанға қарсы соғыс жүргізіп, содан бері де-факто тәуелсіздігін сақтап келеді. Арцахтың мәртебесі жөніндегі пікірталас тәуелсіз мемлекет болу немесе Арменияға қосылу арасында ауысып тұрады, ал Ресейге интеграциялану перспективасы маргиналды болып қала береді. Бірақ 2020 жылы өткен екінші соғыста Әзірбайжан Арцахтан маңызды аумақтарды қайтарып алғаннан кейін, Ресей тараптар арасында атысты тоқтату келісіміне қол жеткізді. Бұл келісім Армения күштерін аймақтан шығарып, өз әскери контингентін бейбітшілік сақтаушылар ретінде орналастырды. Осыдан кейін Арцахтың қауіпсіздігіне қатысты пікірталас жаңарып, Ресей күштерінің енгізілуі Арменияның орнына Арцахтың қауіпсіздігіне кепілдік беруші күшке айналды. Арменияның ықпалы төмендеген сайын және Әзірбайжан Арцахқа үнемі басып кіргенде, Ресейге қосылу туралы әңгімелер күшейді. 2021 жылдың 25 наурызында Арцах орыс тілін аймақтың ресми тілі деп жариялады. 2022 жылдың сәуірінде Арменияның премьер-министрі Никол Пашинян, Арцахты Әзірбайжанға қайтаруды қоса алғанда, маңызды уступкалар жасауға дайын екенін мәлімдеді. Бұл Арцах тұрғындары мен саясаткерлерінің наразылығын тудырды, олардың кейбіреулері Ресейге қосылу мүмкіндігін көтерді. Аскеран облысының бұрынғы әкімі Сасун Барсегян Ресейге қосылу жөнінде референдум өткізуді ұсынды, ал президент Араик Арутюнян «Ресеймен тікелей вертикальді қарым-қатынастар» идеясын қолдады. Кавказ зерттеу ресурстық орталығы 2022 жылдың қараша және желтоқсан айларында жүргізген сауалнама нәтижесінде респонденттердің 24%-ы Арцахтың ерекше мәртебемен Ресейге қосылуын, ал 46%-ы Арцахтың тәуелсіздігін сақтап қалуын жақтады. Арменияның «Храпарак» газетінің хабарлауынша, Армения Арцахты Әзірбайжанға өткізген жағдайда, Арцах билігі Ресейден қолдау алғандықтан, Ресейге қосылу процесі басталады.

The Republic of Artsakh, located in the region of Nagorno Karabakh, is a breakaway state that declared independence from Azerbaijan after the Soviet Union's collapse. A region mainly inhabited by ethnic Armenians, it fought a war against Azerbaijan with direct support from Armenia and has remained de facto independent since. Debate on Artsakh's status has alternated between being an independent state or joining Armenia, with integration to Russia remaining a fringe concept. However, after a second war in 2020 in which Azerbaijan reclaimed significant territory from Artsakh, Russia brokered a ceasefire which expelled Armenian forces from the region and sent its own military to act as peacekeepers. Since then the debate on Artsakh's security evolved. The introduction of Russian forces in effect made Russia Artsakh's primary security guarantor, replacing Armenia. Talk of joining Russia increased in the region as Armenian influence dwindles and Azerbaijan makes regular incursions on Artsakh. On 25 March 2021 Artsakh made Russian an official language of the region. In April 2022 Armenian Prime Minister Nikol Pashinyan signalled his willingness to give significant concessions, including up to ceding Artsakh back to Azerbaijan. This led to outrage from Artsakh residents and politicians alike, some of whom raised the possibility of joining Russia. Sasun Barseghyan, former governor of Askeran Province, proposed holding a referendum on joining Russia while President Arayik Harutyunyan supported the idea of some "relations with Russia in a direct vertical framework". A poll conducted the by Caucasus Research Resource Center between November and December 2022 showed 24% of respondents favored joining Russia with special status while 46% supported Artsakh remaining independent. According to the Armenian newspaper Hraparak, should Armenia cede Artsakh to Azerbaijan, then a political process on joining Russia would be initiated, claiming Artsakh authorities had already received backing from Russia on the process.

Оңтүстік Осетия

Кеңес Одағының ыдырауынан кейін Оңтүстік Осетия Грузиядан бөлініп, тәуелсіздікке қол жеткізуге тырысты. 1992 жылдың 19 қаңтарында референдум өтті. Көрінетіндей, сайлаушылардың 99,9% тәуелсіздікті мақұлдады, бірақ нәтижелер халықаралық жағынан мойындалмады. Ресеймен бірігу туралы екінші сұрақ та шамамен 99,9% дауыспен қабылданды. Абхазия сияқты, Оңтүстік Осетияның тәуелсіздігі 2008 жылы Ресей тарапынан мойындалды. Бірақ Абхазиядан өзгеше, Ресей мен Оңтүстік Осетияның шенеуніктері Оңтүстік Осетияның Ресейге қосылуын қалайтындарын бірнеше рет мәлімдеді. 2010 жылы өткізілген сауалнама көрсеткендей, халықтың 80% астамы Ресеймен интеграцияны қолдайды. 2015 жылдың 18 наурызында Оңтүстік Осетия Абхазиямен қол қойылғандай, аймақтың экономикасы мен әскериін Ресеймен біріктіретін келісімге қол қойды. Грузия бұл келісімді аймақтың "нақты аннексиясы" деп айыптады. Сол жылы Оңтүстік Осетия президенті Леонид Тибилов Ресейге қосылу бойынша референдум өткізуге дайындалып жатқанын хабарлады. Дегенмен, Ресейдің қолдау көрсетпеуіне байланысты мұндай референдум ешқашан өткізілген жоқ. Оның орнына 2017 жылдың 9 сәуірінде Оңтүстік Осетияның ресми атауын "Оңтүстік Осетия Республикасы – Алания Мемлекеті" деп өзгерту туралы референдум өтті, бұл солтүстіктегі әріптесі – "Солтүстік Осетия – Алания Республикасының" атауын қайталау мақсатын білдіреді, болашақтағы бірігуді білдіретін сияқты. 2022 жылдың 30 наурызында Оңтүстік Осетия үкіметі Ресейге қосылу туралы референдум өткізу әрекеттерін қайта жаңартатынын мәлімдеді. Шенеуніктер сәуірдің 10-ына дейін референдум өткізуге қажетті заңдық процедураны аяқтауға үміттенді, бірақ Ресей бұл ұсынысты тағы да қабылдамайды ма, жоқ па, әзірге белгісіз. Алайда, Бибиловты жеңген Алан Гаглоев, ол референдумға қарсы емес екенін, бірақ алдымен Ресейден "сигнал" келуі керек деп санайтынын айтып, күмән білдірді. Гаглоев Ресеймен интеграция мәселесі бойынша келіссөздер жүргізілгенге дейін референдумды дереу тоқтатты.

Транс-Днестр

Молдовадан бөлініп шыққан Трансднистрия, Кеңес Одағының ыдырауынан бері Ресейге қайта қосылуға ұмтылып келді. 1992 жылы Ресейдің көмегімен тәуелсіздік жариялап, Молдовамен соғыс жүргізгеннен кейін, аймақ Ресейдің оккупациясы астында қалды. Трансднистрия Ресеймен интеграциялану үшін бірнеше рет үндеу жасады, бірақ Ресей оған тұрақты түрде мән бермеді. 2006 жылғы референдумда халықтың көп бөлігі Ресейге қосылуға дауыс берді, алайда бұл нәтижелерді тәуелсіз түрде растау мүмкін болмады. 2014 жылы Ресейдің Қырымды аннексиялауынан кейін Трансднистрия Ресейге қосылуға өтініш білдірді. Трансднистрияда Ресейдің аймақты аннексиялауына үміт әлі де сақталып тұр. Трансднистрияның қосылу туралы өтініштерін қабылдамағанмен, аймақ Ресейдің қолдауын алды және оған үлкен тәуелділікте. 200 000-нан астам Трансднистрия азаматының ресейлік паспорты бар, және олардың көпшілігі аймақтан шығып, Ресейде жұмыс істеуді қалайды. Ресей газды төмен бағамен ұсынады, тұрғындардың зейнетақысын төлейді және инфрақұрылымды салуға қаржы бөледі. Трансднистрияда Ресейдің әскери гарнизоны, номиналды түрде бейбітшілік сақтау күштері ретінде орналасқан. Молдова, өз тарапынан, Трансднистрияның Ресейге қосылуына және бөлінуіне кез келген әрекетке қарсы тұрады және барлық ресейлік әскерлердің аймақтан шығарылуын талап етеді. 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кірген кезде, Ресей генералы Трансднистрияға жалғасатын құрлықтық дәліз құруды жоспарлап отырғанын мәлімдеді. Украинаға басып кіру салдарынан аймақ саудадан үлкен шығынға ұшырады және Еуропалық Одақпен саудаға көбірек тәуелді болды.