Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Конгоның 1961-1964 жылдар аралығындағы премьер-министрі.
Congolese Prime Minister from 1961 to 1964
Сирил Адула (13 қыркүйек 1921 – 24 мамыр 1978) – конголық кәсіподақ жетекшісі және саясаткер. Ол 1961 жылдың 2 тамызынан 1964 жылдың 30 маусымына дейін Конго Республикасының премьер-министрі қызметін атқарды.
Cyrille Adoula (13 September 1921 – 24 May 1978) was a Congolese trade unionist and politician. He was the prime minister of the Republic of the Congo, from 2 August 1961 until 30 June 1964.
Ерте өмір және білім
Сирил Адула 1921 жылдың 13 қыркүйегінде Бельгия Конгосының Леопольдвилл қаласында орта тапқа жататын баңгала отбасында дүниеге келді. Ол жастық шағында католик бастауыш мектебінде оқыды және Сент-Жозеф институтында орта білім алды, бес жылдық оқудан кейін 1941 жылы бітірді. Сол жылы ол әртүрлі коммерциялық фирмаларда кеңсе қызметкері болып жұмыс істеуге кірісті. Ол 1952 жылға дейін осы жұмысты істеді, содан кейін Бельгия Конгосының Орталық банкінде жоғары лауазымға тағайындалды, ондағы маңызды қызметке ие болған алғашқы африкалық болды. 1948 жылы ол Conseil pour le Travail et la Prevoyance Sociale Indigene мүшесі болды.
Cyrille Adoula was born to middle class Bangala parents on 13 September 1921 in Léopoldville, Belgian Congo. He attended a Catholic primary school in his youth and received secondary education at St. Joseph's Institute, graduating after five years of studies in 1941. That year he began working as a clerk for various commercial firms. He did this until 1952 when he accepted a senior position at the Belgian Congo Central Bank, becoming the first African to hold a significant post there. In 1948 he became a member of the Conseil pour le Travail et la Prevoyance Sociale Indigene.
Мансап
1954 жылы Адула Бельгияның Социалистік партиясына қосылды және кейіннен Леопольдвильдегі Action Socialiste ұйымының өкілі болды. Ол сонымен қатар Бельгияның Еңбекшілердің жалпы федерациясына (Fédération Générale du Travail de Belgique) мүше болды. Ол федерациядағы жетекші конголық делегаттардың бірі болған соң банктегі жұмысынан кетіп, саясатқа толыққандай берілді. 1957 жылы ол Женевадағы Халықаралық еңбек конференциясына Бельгия делегациясының кеңесшісі ретінде қатысты. 1959 жылы Еңбекшілердің жалпы федерациясының конференциясында конголық бөлімшесінің тәуелсіздігіне қол жеткізу үшін белсенді түрде жұмыс істеді, содан кейін жаңа федерацияның батыс бөлімінің бас хатшысы болды. Осы лауазымда ол Батыс Германия мен Израильге сапар шегіп, басқа кәсіподақ жетекшілерімен кездесті және Халықаралық Федерацияланған Кәсіподақтар Конгресі комитетінің мүшесі болды. Ол сондай-ақ AFL–CIO кәсіподағының өкілі Ирвинг Браунмен байланыс орнатты.
In 1954, Adoula joined the Belgian Socialist Party and subsequently became the representative for Action Socialiste in Léopoldville. He also enrolled in the Fédération Générale du Travail de Belgique. Once he became one of the top Congolese delegates in the association he resigned from his bank post and devoted his time to politics. In 1957 he attended the International Labour Conference in Geneva as an adviser to the Belgian delegation. At a Fédération Générale conference in 1959 he successfully lobbied for the Congolese branch of the association to become independent, subsequently becoming secretary general of the new federation's western chapter. In this capacity he traveled to West Germany and Israel to meet with other trade unionists and became a deputy committee member of the International Congress of Federated Trade Unions. He also cultivated a relationship with AFL–CIO unionist Irving Brown.
Ұлттық саясатқа кіру, 1958-1960 жылдар
1958 жылдың қазан айында Леопольдвильдегі саяси белсенділер тобы, оның ішінде Адула, Патрис Лумумба, Гастон Диоми Ндонгала және Жозеф Илео Конго ұлттық қозғалысын (MNC) құрды. Әртүрлі мүшелерден тұратын партия конголықтардың тәуелсіздігіне бейбіт жолмен қол жеткізуді, халықтың саяси сауаттылығын арттыруды және аймақтық жікшілдікті жоюды мақсат етті. Адула партияның вице-президенті болды. Лумумбаның ұлтшылдық көзқарастары күшейгенімен, Адула салыстырмалы түрде орташа ұстанымда болды. 1959 жылы ол Альберт Калонжимен бірге Лумумбаны партиядан қуғысы келді, бірақ әрекеттері сәтсіз аяқталып, олар өздерінің жекелеген фракциясын – MNC Калонжиді құрды. 1960 жылдың жазында Конго Республикасы тәуелсіздік алғаннан кейін Адула Кокильхатвилл қаласынан парламенттегі сенатор болып сайланды. Экватор провинциялық ассамблеясы Ұлттық Бірлік партиясының қолдауымен сайлағанмен, ол өзін тәуелсіз саясаткер ретінде таныстырды. Жаңа лауазымына толыққанды уақыт арнау үшін Халықаралық Федерацияланған Кәсіподақтар Конгресіндегі мүшелігін тоқтатуды сұрады. Дегенмен, ол кәсіподақтар мен еңбек ұйымдарымен байланысын үзбеді. Сенаттың 1960 жылдың 17 маусымындағы алғашқы отырысында Адула Оңтүстік Африка Одағының өкілдерін Конгоның тәуелсіздік тойларына қатысудан шеттету туралы резолюция ұсынды, ол елдің апартеид саясатына байланысты бірауыздан мақұлданды. Патрис Лумумба премьер-министр болып тағайындалды және Адулаға үкіметте министрлік лауазым ұсынды, бірақ ол одан бас тартты. Адула үкіметтің соңғы құрамына наразылық білдіріп, Лумумбаға түрлі топтардан сынап жатқан кабинеттің премьер-министрі болуды таңдағаны үшін қателік жасағанын айтты. Конго тәуелсіздік алғаннан кейін көп ұзамай армияның бүліктері мен Моиз Тшембе басқаратын Катанга провинциясының бөлінуі салдарынан дағдарысқа ұшырады. Адула Лумумбадан алшақтады, бірақ Біріккен Ұлттар Ұйымының Конгодағы операциясы Катангадағы тәртіпсіздікті күшпен басу үшін күш қолдануын талап етуді жалғастырды. Президент Жозеф Каса Вубу 1960 жылдың қыркүйегінде Лумумбаны қызметтен босатып, оның орнына Илеоны тағайындады, бірақ парламент оны бекітуден бас тартты. Адула қысқа мерзімге Илеоның ішкі істер министрі қызметін атқарды. Лумумба биліктен толығымен шеттетіліп, ақырында полковник Жозеф Мобуту жасаған төңкеріс салдарынан қаза тапты, ол Каса Вубуға жаңа үкімет құруға мәжбүр етті. Адула Лумумбаға либералды және антикоммунистік балама ретінде АҚШ Орталық Барлау агенттігінің (ЦРУ) қызығушылығын тудырды.
In October 1958 a group of Léopoldville évolués including Adoula, Patrice Lumumba, Gaston Diomi Ndongala and Joseph Iléo established the Mouvement National Congolais (MNC). Diverse in membership, the party sought to peacefully achieve Congolese independence, promote the political education of the populace, and eliminate regionalism. Adoula became party vice president. While Lumumba became increasingly strident and nationalistic, Adoula remained relatively moderate. In 1959, he and Albert Kalonji made an unsuccessful attempt to oust Lumumba from the party and formed their own faction, MNC Kalonji. With the independence of the Republic of the Congo in the summer of 1960, Adoula became a senator in Parliament, representing the city of Coquilhatville. Though elected by the Équateur provincial assembly with the support of Parti de l'Unité Nationale, he identified himself as an independent. He requested that his membership of the International Congress of Federated Trade Unions be suspended so that he could devote his time to his new position. Nevertheless he remained well connected with trade unions and labour organisations. In the Senate's first session on 17 June 1960 Adoula proposed a resolution which was unanimously adopted, calling for representatives of the Union of South Africa to be barred from attending the Congo's independence celebrations due to the country's Apartheid policy. Patrice Lumumba became Prime Minister and offered Adoula a ministerial position in his government but the latter refused to accept it. Adoula expressed his dissatisfaction with the ultimate composition of the government and told Lumumba that he had erred in choosing to be Prime Minister of a cabinet, which faced heavy criticism from different circles. The Congo fell into disorder shortly after independence, as the army's mutiny and the secession of the Katanga Province under Moïse Tshombe created the Congo Crisis. Adoula increasingly distanced himself from Lumumba, but continuously lobbied that the United Nations Operation in the Congo use force to put down the rebellion in the proclaimed State of Katanga. President Joseph Kasa Vubu dismissed Lumumba in September 1960 and appointed Iléo to be his replacement, though Parliament refused to confirm him. Adoula briefly served as Iléo's minister of interior. Lumumba was definitively removed from power and eventually killed in a coup by Colonel Joseph Mobutu, who forced a new government upon Kasa Vubu. Adoula began attracting interest from the United States Central Intelligence Agency (CIA) as a liberal, anti communist alternative to Lumumba.
Премьер-министр ретінде, 1961-1964 жылдар
1961 жылдың басында АҚШ Адула басқаратын үкімет құруға күш салды. АҚШ-тың Мемлекеттік хатшысы Дин Раск ЦРУ агенттеріне Адуланың Конгоның келесі премьер-министрі болуын қамтамасыз етуді тапсырды. ЦРУ басқа батыс барлау қызметтерімен бірлесіп, конголық парламентарийлерге Адулаға қолдау көрсету үшін пара берді. 1 тамызда Каса Вубу Адуланы жаңа үкіметті құрастырушы болып тағайындады. Келесі күні ол Парламентке өзінің үкіметін, өзін Премьер-министр ретінде ұсынды. Лумумба сияқты, Адула да өзіне ұлттық қорғаныс саласын жүктеді. Үкіметке Палатада сенім білдірілді, 121 дауысқа қарсы дауыс болмады, бір дауыс күшін жойды, ал Сенат қолдауын жариялады. Адула кабинетінде көптеген бұрынғы Лумумбаның жақтастарымен тепе-теңдікке қол жеткізді. Антуан Гизенга премьер-министрдің орынбасары болды. Алайда, өкілеттігі ұзарған сайын, Адула МНК Лумумбаның ұлтшыл топтарынан және Гизенганың Африкалық ынтымақтастық партиясының фракциясынан күшейіп келе жатқан қарсылыққа тап болды. Ол сондай-ақ елде кеңінен халықтың қолдауын ала алмады. 1961 жылдың соңына қарай Лумумбаның бірнеше жақтастары Адула үкіметінен шығып кетті, ал Гизенга Стэнливиллге көшті. Гизенганың шығыстағы қарсы үкіметі Адуланың билігіне қарсы алғашқы маңызды сын болды. 1962 жылдың қаңтар айында Адула Гизенганы ұстауға сәттілікке жетті. Ол кейіннен Лумумбаның қалған жақтастарын үкіметтен уақытша шеттету арқылы елдегі ең ірі саяси күшті биліктен шеттетуге ұмтылды. Адуланың қызметке кірісу салтанатындағы сөзінде, оның үкіметі "әр аймақтың өзіне тән терең ұмтылыстарына сәйкес өзін-өзі басқаруына мүмкіндік беретін тиісті шараларды қабылдайтынын" мәлімдеді. Осы мақсатқа жету үшін заң шығару жұмыстары бірден басталды, бірақ провинцияларды бөлу мәселесін талқылауға кіріспес бұрын Катанга мәселесін шешу қажет деп санайтын Лумумбашылдардың күшті қарсылығына тап болды.
In early 1961, the United States began to push for an Adoula led government. United States Secretary of State Dean Rusk directed CIA agents to ensure that Adoula would become the next Congolese prime minister. The CIA acted in concert with other Western intelligence agencies in bribing Congolese parliamentarians to support Adoula. On 1 August Adoula was appointed formateur of a new government by Kasa Vubu. The following day he presented his government to Parliament with himself as Prime Minister. Like Lumumba had before him, Adoula also gave himself responsibility over the national defence portfolio. The government was delivered a vote of confidence in the Chamber, 121 votes to none with one abstention, and the Senate voiced its support via acclamation. Adoula managed to balance his cabinet with many former Lumumba supporters. Antoine Gizenga became deputy prime minister. Still, as his tenure progressed, Adoula faced a growing amount of opposition from the nationalist elements of MNC Lumumba and Gizenga's faction of the Parti Solidaire Africain. He also never garnered much popular support across the country. As 1961 drew to a close, several Lumumba sympathisers withdrew from Adoula's government and Gizenga retired to Stanleyville. Gizenga's persisting counter government in the east represented the first major challenge to Adoula's authority. In January 1962, Adoula was able to successfully arrest Gizenga. He subsequently removed the remaining Lumumba supporters from his government, thereby excluding the largest political force in the country from power. During his inaugural address following his investiture, Adoula had declared that his government would "take adequate measures permitting each region to administer itself according to its own profound aspirations". Legislative efforts to achieve the goal immediately began, but faced strong opposition from the Lumumbist bloc, which felt that the Katanga problem should be resolved before any discussion concerning the division of the provinces.
Сыртқы саясат
Халықаралық деңгейде Адула бейтараптық саясатын ұстанды. 1961 жылдың 4 қыркүйегінде ол Белградта өткен Бейтараптық қозғалыстың бірінші саммитіне қатысты, нәтижесінде Бейтараптық қозғалыс құрылды. Катанганың бөлініп кетуі аяқталғаннан кейін, ол Конгоның сыртқы қатынастарын, әсіресе басқа африкалық мемлекеттермен, Панафрикалық рухта дамытуға белсенді түрде тырысты. Осы мақсатта ол Оңтүстік Африкадағы отаршылдықты жоюды қолдады. Адула көршілес Анголадағы португалдық үкіметті сынады, бұл оған Афро-Азиялық бейтарап мемлекеттер блогының қолдауын әкелді. Өзінің билік кезеңі бойы ол Анголаның Ұлттық Азаттық Фронтын (FNLA) белсенді түрде қолдады және оларға оңтүстік шекараға жақын Конгода база құруға рұқсат берді. Бұл, ішінара, оның FNLA президенті Холден Робертомен ұзақ жылдарға созылған жеке достығымен байланысты болды; екеуі бұрын Конго футбол командасының «Даринг Клуб Мотема Пембе» құрамында бірге ойнаған. Адула 1961 жылдан кейін саны артып келе жатқан Леопольдвилдегі анголалық босқындардың қолдауын ұнатуға да мүдделі болды. Сонымен қатар, ол 1963 жылдың ортасында Цомбе әкімшілігін құлатуға тырысқан португалдық отаршылдық билігін әлсіретуді үміттенеді. Сол жылдың қараша айында оның үкіметі FNLA-ның басты қарсыласы – Анголаның Халық Азаттық Қозғалысын (MPLA) Леопольдвилдегі кеңселерін жабуға және оның жетекшілерін қаладан қуғынға мәжбүр етті. Адула басшылығымен Конго Шығыс және Орталық Африка үшін Панафрикалық Азаттық Қозғалысына қосылды. Ол Оңтүстік Африкадағы түрлі азаттық қозғалыстарға қаржы жәрдемдеуге келісті және Леопольдвилде олардың пайдалануы үшін «Африкалық Ұлтшылдар Үйі» деп аталған кеңсе ғимаратын ашуды ұйымдастырды. Дегенмен, қаражат түспеді және азаттық қозғалыстары логистика және ұйымдастыру мәселелерімен күресті.
On an international level, Adoula pursued a policy of neutrality. On 4 September 1961 he attended the 1st Summit of the Non Aligned Movement in Belgrade that resulted in the foundation of the Non Aligned Movement. Following the end of the Katangese secession, he in earnest attempted to develop the Congo's foreign relations, particularly with other African states in a Pan African image. As part of this, he supported decolonisation in southern Africa. Adoula denounced Portuguese rule in neighboring Angola, which won him favour from the Afro Asian bloc of non aligned states. He actively supported the Frente Nacional de Libertação de Angola (FNLA) resistance group throughout his tenure and allowed it to maintain a base in the Congo near the southern border. This was in part attributed to his longstanding personal friendship with FNLA President Holden Roberto; the two had previously been teammates for the Congolese football side Daring Club Motema Pembe. Adoula also had an interest in winning the support of Angolan refugees in Léopoldville, which grew in number after 1961. Furthermore, he hoped to undermine the Portuguese colonial authorities, which were rumored to be supporting Tshombe's efforts in mid 1963 to dislodge his administration. In November of that year his government forced one of the FNLA's chief rivals, the Movimento Popular de Libertação de Angola, to close its Léopoldville offices and drove its leadership out of the city. Under Adoula, the Congo joined the Pan African Freedom Movement for East and Central Africa. He agreed to supply funds to various liberation movements in southern Africa and arranged for an office building dubbed the "House of African Nationalists" to be opened in Léopoldville for their use. Despite this, the funds never proved forthcoming and the liberation movements struggled with logistics and organisation.
Бөлек болудан кейінгі татуласу және коммунистік көтеріліс
Катанга жеңіліске ұшырағаннан кейін Адула 1963 жылғы сәуірде жаңа "Келісім үкіметін" құрды. 1962 жылдың басында Гизенганың тұтқындалуынан бастап 1963 жылғы қыркүйекте парламент жұмысын тоқтатуға дейін Адулаға солшыл жақтан келген наразылықтың көп бөлігі заң шығару процесіне кедергі келтіру түрінде болды. Қазан айында Бразавильде Адула үкіметін құлату мақсатымен радикалды Comité National de Libération (CNL) құрылды. Желтоқсан айында Квилу провинциясында CNL-дің қоздырысымен көтеріліс басталды. 1964 жылғы Симбаның ірі көтерілісі Конгоның шығыс бөлігінің көп бөлігін солшыл партизандық күштер басып алды. Жаңа сайлауға дайындық кезінде елде үш жаңа саяси коалиция пайда болды. Олардың бірі – Конго демократтарының біріккен лигасы (RADECO) болды, ол Жак Масса басқаратын 50 шағын ұйымнан құралды. Орталық идеологиялық бағыты бар бұл коалиция көп қолдау таба алмады. Адула 14 маусымда оның президенті болып сайланды. Солшыл көтерілістерді тоқтатуға қабілетсіз болғандықтан, Адула Каса Вубудың талабымен отставкаға кетті. Одан кейін ол өз еркімен елден шығып кетті.
Following the defeat of Katanga, Adoula organised a new "Government of Reconciliation" in April 1963. From Gizenga's arrest in early 1962 until Parliament's adjournment in September 1963, most of the dissent Adoula faced from the left came in the form of obstructionist activities in the legislative process. In October the radical Comité National de Libération (CNL) formed in Brazzaville with the goal of overthrowing Adoula's government. By December a CNL instigated revolt had emerged in Kwilu Province. The larger Simba rebellion of 1964 saw much of the eastern Congo overrun by leftist guerrilla forces. During the run up to new elections in the summer, three new political coalitions in the country emerged. One of these was the Rassemblement des démocrates congolaise (RADECO), which consisted of 50 small organisations led by Jacques Massa. Centrist in ideology, it failed to amass much popular support. Adoula was elected as its president on 14 June. Still unable to contain the leftist insurrections, Adoula was forced by Kasa Vubu to resign. He then voluntarily left the country.
Өмірінің соңғы жылдары, 1965-1978 жылдар
1965 жылдың басындағы жаңа жылдық құттықтауында Адуланың орнын баскан премьер-министр Моиз Тсомбе көтерілісшілермен келісуден бас тартып, оларды толық жеңуге шақырды. Адула бұған қарсы шығып, апталық «Jeune Afrique» журналында Конго үшін өзінің «Африкалық жоспарын» ұсынды. Ол бейбітшілік пен тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін ұзақ мерзімді шешімге көтерілісшілер жетекшілерінің қатысуы қажет екенін айтты, себебі оларды жеңу үшін еуропалық жалдамалы әскерлерді пайдалану қажет болғандықтан, оларды басуға тырысу Конгоның сыртқы күштерге тәуелділігін арттырады. Ол сондай-ақ Тсомбені оппозицияны арандатуда айыптап, оның қатысуынсыз мәселені шешу үшін өтпелі үкімет құруды ұсынды. Тсомбе жауап ретінде Адуланы орталық үкіметті әлсіретуде және алты бастапқы провинцияны 22 жаңа провинцияға бөліп, елді Балқанға айналдыруда айыптады. 1965 жылдың қараша айында Мобуту билікті басып алғаннан кейін Адула Конгоға оралды. Ол Мобутудың жаңа режимін қолдады және Конгоның АҚШ және Бельгиядағы елшісі қызметін атқарды. 1969 жылы ол Сыртқы істер министрі болды. 1970 жылдың мамыр айында ауырып қалды. Мобуту оның қызметін өз мойнына алды, ал Адула саясаттан шығып кетті.
In a New Year's message at the beginning of 1965, Prime Minister Moise Tshombe, Adoula's replacement, rejected conciliation with the rebels and called for their total defeat. Adoula dissented and put forth his own "African Plan" for the Congo in the weekly Jeune Afrique. He insisted that any long term solution for peace and stability required input from rebel leaders, emphasizing that since their defeat would require the use of European mercenaries, acting to suppress them would only increase the Congo's reliance on external forces. He also accused Tshombe of antagonizing opposition and called for the creation of a transitional government to oversee a settlement without him. Tshombe responded by blaming the conflict on Adoula, accusing him of weakening the central government and Balkanising the country by dividing the six original provinces into 22 new ones. In November 1965, Adoula returned to the Congo after Mobutu had seized power. He was accommodating of Mobutu's new regime and served as the Congolese Ambassador to the United States and Ambassador to Belgium. In 1969 he became Foreign Minister. He fell ill in May 1970. Mobutu took charge of the portfolio and Adoula retired from politics.
Жеке өмірі, наным-сенімдері және өлімі
1978 жылы Адула жүрек талмасына ұшырады және ем алу үшін Швейцарияның Лозанна қаласына барды. Ол сол жерде 1978 жылдың 24 мамырында аурудан көз жұмды. Адула дінге қарсы және социалист болған. "Социалист ретінде, мен қазіргі қоғамды бүкіл ұжымның мүддесіне қызмет ететіндей етіп өзгертуді жақтаймын. Осы үшін, мен өндіріс құралдарының және олардың ең төменгі буындағы жұмысшыларының ұжымдастырылуын қажет деп санаймын. Осы мақсатқа жету үшін мен бір ғана жол көремін: таптар күресін, осы нәтижеге қол жеткізгенге дейін үздіксіз таптық күресті".
In 1978 Adoula suffered a heart attack and went to Lausanne, Switzerland for treatment. He succumbed to an illness and died there on 24 May 1978. Adoula was an anti clerical and a socialist. "Being a Socialist, I am for the transformation of the present society into one benefiting the entire collectivity. And for this, I conceive the collectivization of the means of production and the lower echelon workers of the latter. In order to attain this goal, I only see one means: the struggle of the classes, the permanent class struggle until this result is obtained."
Мұра
Көптеген жазба тарихтарда Адула әлсіз, тиімсіз премьер-министр ретінде және АҚШ үкіметінің құлы ретінде бейнеленеді.
In most written histories Adoula is portrayed as a weak, ineffective prime minister and a lackey of the United States government.