Кіріспе
Кеңес мемлекеттік шаруашылығы (Совхоз, советское хозяйство, "sovetskoye khozyaystvo (sovkhoz)"; радгосп) – КСРО-дағы мемлекеттік меншіктегі шаруашылықтардың бір түрі. Ол көбінесе колхоздан ерекшеленеді, ол – ұжымдық шаруашылық. Колхоз мүшелері "колхозшылар" деп аталғандай, совхоз қызметкерлері "совхозшылар" деп аталды.
A sovkhoz (, abbreviated from советское хозяйство, "sovetskoye khozyaystvo (sovkhoz)"; радгосп) was a form of state owned farm in the Soviet Union. It is usually contrasted with kolkhoz, which is a collective owned farm. Just as the members of a kolkhoz were called "kolkhozniks" or "kolkhozniki" (колхозники), the workers of a sovkhoz were called "sovkhozniki" (совхозники).
Тарих
1918 жылы кеңестік мемлекеттік шаруашылықтар «социалистік ауыл шаруашылығының ең жоғары деңгейі» идеологиялық үлгісі ретінде құрыла бастады. Колхоздар, яғни ұжымдық шаруашылықтар, мемлекеттік шаруашылық идеалына көшудің аралық кезеңі ретінде ұзақ уақыт бойы қарастырылды. Колхоздар әдетте шағын жеке шаруашылықтарды кооперативтік құрылымда біріктіру арқылы құрылса, совхоздар мемлекет бұрынғы ірі меншіктерден тартып алынған жерлерде (жеке адамдарға бөліп бергеннен кейін қалған «мемлекеттік резервтік жерлер» деп аталатын) ұйымдастырылатын, ал совхоз жұмыскерлері жерсіз ауыл тұрғындарынан іріктеліп алынатын. Совхоз қызметкерлеріне белгіленген жалақы төленсе, колхоздағы еңбекақы жүйесі мүшелер арасында шаруашылық табысын (ақша және тауар түрінде) кооперативтік принцип бойынша бөлуге негізделген. Дегенмен, екі типтегі шаруашылықта да ішкі паспорт жүйесі қызметкерлер мен мүшелердің ауылдық жерлерден қалалық жерлерге қозғалысын шектеді. 1990 жылы КСРО-да 23 500 совхоз болды, бұл ірі ұжымдық және мемлекеттік шаруашылықтардың жалпы санының 45% құрады. Совхоздың орташа ауданы 15 300 гектар (153 км²) болды, бұл 1990 жылы орташа колхоздың (5 900 гектар немесе 59 км²) көлемінен үш есеге жуық. Совхоздар Совет Одағының Орталық Азия аймағында кеңінен таралған. 1990 жылдардағы өткел кезеңінде көптеген мемлекеттік шаруашылықтар акционерлік қоғамдарға қайта ұйымдастырылды, бірақ жер нарықтарының дамуы жеке жер меншігіне қарсылықпен шектелді.