Кіріспе

Валей кантонындағы, Швейцариядағы Пенин Альпі тауларында орналасқан тау. Биіктігі 4357 метр, ол Альп тауларының ең биік шыңдарының бірі.

Атау беру

Бастапқы атауы, әлдебір Dent d'Hérens болған, қазіргі атауымен жақын орналасқан Dent d'Hérens-тің арасындағы айырмашылық – ол Val d'Hérens-ке көрінбейді. Жақын маңдағы Dent d'Hérens-тің солтүстік беті мұздықпен жабылған, ал Dent Blanche-та қар аз, тіпті 1842 жылғы Вурль атласында "Дент-Нуаре" (Қара тіс) деп аталған. Шындығында, ескі карталарда осы екі шың орналасқан аймақта тек "Weisszahnhorn" (неміс тілінен – Ақ тіс шыңы) деген атау ғана көрсетілген, ал французша атауы (Dent Blanche) тек 1820 жылы қолданыла бастады. Картографтар көбінесе таулы, шалғай аймақтардан алыс болғандықтан және Dent d'Hérens кейде Dent Blanche-тің артында жасырынып, көрінбейтін болғандықтан, соңғысы осы атауды алды. Val d'Hérens-тің төменгі бөлігіндегі тұрғындар қазіргі Dent d'Hérens-ті Dent Blanche деп атаса, ал жоғарғы бөлігіндегілер тауды Dent de Rong немесе Dent d'Erins деп атады, бұл жағдай жалпы шатасуға себеп болды. Қазіргі атаулар 1862 жылы Дюфур картасы толыққаннан бері ресми түрде қабылданды.

География

Дент-Бланш шыңы географиялық маңызды орын, себебі ол үш қыраттың түйіскен жері болып табылады. Олармен бөлінген үш аңғар – Валь-д’Эрен, Валь-д’Аннивьер және Маттерталь. Эволен, Зинал және Зермат ауылдары таудан шамамен бірдей қашықтықта орналасқан. Дент-Бланш төрт мұздықтан жоғары көтерілетін төрт тік бетке ие: солтүстік-шығыс беті (солтүстік беті деп те аталады) Гранд-Корнье мұздығынан (Зинал мұздығының бөлігі) жоғары көтеріледі, оңтүстік-шығыс беті Шёнбиль мұздығынан (Змутт мұздығының бөлігі) жоғары көтеріледі, оңтүстік-батыс беті Манзеттес мұздығынан (Ферпекль мұздығының бөлігі) жоғары көтеріледі, ал Дент-Бланштің солтүстік-батыс беті осы аттас мұздықтан жоғары көтеріледі. Төрт қырат шамамен төрт тарапты қамтиды. Батыс қыраты Arête de Ferpècle деп, ал шығыс қыраты Arête des Quatre Ânes деп аталады. Col de la Dent Blanche (3531 м) солтүстік қыраттың етегінде орналасқан, сол жерде Bivouac de la Dent Blanche орналасқан. Dent Blanche Hut оңтүстік қыраттың етегінде орналасқан, ол әдеттегі бағыт ретінде қолданылады. Бағыттың қиындық деңгейі AD (III+). Дент-Бланш төңірегіндегі аймақта көптеген 4000 метрлік шыңдар бар. Обер-Габелхорн (батыс), Дент-д’Эренс және Маттерхорн (оңтүстік) – ең жақын жоғары шыңдар.

Тау-кен жорықтарының тарихы

Бірінші көтеріліс оңтүстік жота (Вандфлюеграт) арқылы жасалды, ол шыңға дейінгі ең оңай және нақты бағыт саналады. 1862 жылдың 12 шілдесінде Т. С. Кеннеди, бағындырылмаған Матерхорнның шығыс бетіне жасаған әрекеттен кейін, жетекшілер Питер Таугвальдер мен оның ұлымен бірге шыңға жуды. Бірақ, шағын оқиғадан соң Питер Таугвальдер одан әрі көтерілуден бас тартты. Кеннеди, соңында, қолайсыз ауа-райына қарамастан, 1862 жылдың 18 шілдесінде У. Вигрэм, Дж. Кроз және Дж. Конигпен бірге шыңға жетті. Шығыс жотадағы бағыт 1882 жылдың 11 тамызында Джон Стаффорд Андерсон мен Г. П. Бейкер, сондай-ақ Вале кантонындағы Сент-Никлаустан Алоис Поллингер және Ульрих Альмер жетекшілерімен ашылды. Олар Маунтет үйінен бастап, солтүстік беткейін қарап тұрған қауіпті жотада 12 сағаттық қиын көтерілістен кейін шыңға жетті. Альмер шыңда: "Біз төрт есекпіз" деді, содан кейін бұл жотаға Arête des Quatre Ânes немесе Viereselsgrat (Төрт есектің жотасы) деген ат берілді. Дороти Пилли Ричардс бұл көтерілу туралы альпинизмдік естеліктерінде "Climbing Days" (1935) деп жазды. Солтүстік беткейге алғашқы көтерілуді К. Шнайдер мен Ф. Сингер 1932 жылдың 26 және 27 тамызында жасады. Олар беткейдің төменгі бөлігіндегі сол жақтан шыңға көтерілді. Тек 1966 жылдың 12 шілдесінде Мишель мен Иветта Ваухер солтүстік бетке тікелей көтерілді. Солтүстік жотаның алғашқы қысқы көтерілуін 1963 жылдың 2 наурызында П. Креттаз мен Ж. Гаудин аяқтады. Солтүстік беткейге қысқы жалғыз көтерілуді алғаш рет 1968 жылы К. Бурнисен жасады.