Кіріспе
Буддистік ғибадатхана – Қытайдың Хэнань провинциясындағы буддистік ғибадатхана. Дәстүр бойынша, бұл Қытайдағы ең алғашқы буддистік ғибадатхана, ол 68 жылы Шығыс Хань әулетінің императоры Миннің қолдауымен құрылған. Қасиетті орын ежелгі Шығыс Хань астанасының қабырғаларынан тыс, Хэнань провинциясындағы Луоянның шығысында орналасқан. Луоян теміржол стансасынан 56-шы автобуспен шамамен 40 минуттық сапарда. Қытайдағы көптеген басқа ғибадатханалармен салыстырғанда кішкентай болғанымен, көптеген сенушілер оны «қытай буддизмінің алғашқы ошағы» деп есептейді. Оңтүстік жағында Маңжан тауы мен Лукоче өзені жатыр. Ғибадатхананың негізгі құрылыстары, үлкен кешен, Мин (1368–1644) және Цин (1644–1912) әулеттері кезінде қайта жаңартылған. Олар 1950 жылдары және 1973 жылдың наурыз айында Мәдени революциядан кейін қайта жөнделді. Онда аулалары мен күтіммен жасалған бақтары бар көптеген залдар бар. Қытай және ағылшын тілдеріндегі ақпараттық тақталар залдарда орналасқан буддалық құдайлар туралы толық мәлімет береді. Маңызды мүсіндерге Шакьямуни Будда, Майтрея (Қытайдағы күліп тұрған Будда), Амитабха, Нефрит Будда, Гуанинь сияқты Бодхисаттвалар, сондай-ақ архаттар және Үндістандық монахтарды Қытайға жеткізген екі ақ аттың тас мүсіндері және кіреберістегі екі мифологиялық арыстан кіреді. Үндістаннан келген екі монах осы ғибадатханада орналастырылды. Бұл ғибадатхана «Ақ ат ғибадатханасы» (白馬寺) деп аталды, онда «ақ» – «ақ», «ат» – «ат» және «ғибадатхана, храм, монастырь» деген мағынаны білдіреді. Айта кетейік, император құрмет көрсету мақсатымен ғибадатхана атына арнайы жұрнақ қосуды бұйырды. Бұл таңба бұрын үкімет министрліктерін белгілеу үшін қолданылған. Кейінірек, барлық ғибадатханалар, тіпті мешіттер де өздерінің атына осы жұрнақты қоса бастады, ал үкіметтік министрліктердің атынан алынып тасталды. Осының салдарынан ғибадатхананың аты кейде «Ақ ат министрлігі» деп аударылады, бұл сол заманғы аудармаға сәйкес келеді. «Ақ ат ғибадатханасы» – қазіргі заманғы, сөзбе-сөз аудармасы. Дегенмен, бұл халықтық этимология болуы мүмкін, себебі басқа ерте ғибадатханалар да әртүрлі орталықтарда осы атпен белгілі болған. Оңтүстік астанасында буддизмді кеңінен таратушы монах Жидун (немесе Чих Тун) (314–366) шығыс Цзинь әулетінің астанасы Цзянкангтағы (бұрынғы Цзянъе) Байма си (Пай ма) монастырында Фэнхуэймен пікір алмасқандығы жазылған (317–420). Сондай-ақ, 365 жыл шамасында Даоан мен оның шәкірттері Сяняндағы Байма сиде болған. Атаудың шығу тегін анықтауды одан әрі қиындататыны, «Ақ ат Циан» және «Ди» тайпалары «Ақ ат аңғарында» өмір сүрген. Бүгінгі күні де сол жерде өзін «Ақ ат Ди» тайпасының мүшесі санайтындар бар. Бұл атаудың бастауы ақ аттардағы жазуларды алып жүрген адамдардан емес, ерте кезеңде буддизмге ықпал еткен осы тайпалардан шыққан болуы мүмкін, бірақ бұл дәлелденбеген.
White Horse Temple is a Buddhist temple in Luoyang, Henan that, according to tradition, is the first Buddhist temple in China, having been first established in 68 AD under the patronage of Emperor Ming in the Eastern Han dynasty. The site is just outside the walls of the ancient Eastern Han capital, some east of Luoyang in Henan Province. It is approximately 40 minutes by bus No. 56 from Luoyang railway station. The temple, although small in comparison to many others in China, is considered by most believers as "the cradle of Chinese Buddhism". The geographical landmarks to the south are Manghan mountain and Lucoche River. The main temple buildings, a large complex, were reconstructed during the Ming (1368 to 1644) and Qing (1644 to 1912) dynasties. They were refurbished in the 1950s, and again in March 1973 after the Cultural Revolution. It has numerous halls divided by courtyards and manicured gardens, covering an area of about The display plaques in Chinese and English give ample descriptions of the Buddhist deities installed in the halls. Significant statues include Śākyamuni Buddha, Maitreya (the laughing Buddha in China), Amitābha, the Jade Buddha, Bodhisattvas such as Guanyin, and arhats and stone statues of the two white horses which brought the Indian monks to China and two mythical lions at the entrance.]] On arrival of the two monks from India, they were housed in the temple. This temple was called the "White Horse Temple" (t=白馬寺), where means "white", means "horse", and means "shrine, temple, monastery". Notably, the emperor ordered the suffix lang=zh to be used in the temple's name, as a display of respect. This character had been used to denote the ministries of the government. In later periods, all temples, even mosques, came to use this character in their name and it was dropped from the names of government ministries. As a result, the temple's name is sometimes translated as White Horse Ministry, a translation true to the time. White Horse Temple is the modern, literal reading. However, this may be a folk etymology as there were other early temples in different centres with the same name. The monk Zhidun (or Chih Tun) (314–366), who was a famous propagator of Buddhism in the southern capital is recorded as having discussions with Fenghui at the Baima si (Pai ma) monastery in Jiankang (previously Jianye), the capital of the Eastern Jin (317 420). There was also a Baima si at Xiangyang where Daoan and his disciples stayed c. 365. To further complicate the search for the origin of the name, there were peoples known as the 'White Horse Qiang' and 'Di' who lived in the 'White Horse Valley' on the upper reaches of the Min River, which flows south from the Min Mountains near the town of Zhangla ([Chang la]: 32.50° N, 103.40° E) and there are still people calling themselves the 'White Horse Di' living there. It is possible, but unprovable, that the name Baima derived from some of these peoples, who may have been influenced by Buddhism at an early period, rather than from literal white horse(s) carrying scriptures.
Ерте тарих
258 жылы Куча патшалығының монахы По Йен бұл храмда буддалық алты мәтінді қытай тіліне аударды, оның ішінде маңызды Шеңберсіз Өмір Сутрасы да болды. 266-308 жылдары шамамен қызмет еткен белгілі Үнді-Скифтік буддалық аудармашы Дхармаракша 266 жылы Луоянға келді және 289-290 жылдары Ақ Ат ғибадатханасында тұрды. Сонымен қатар, Будданың туған жеріне бару ниетімен 16 жыл Үндістанға қажылыққа барған (630-635 жж.) Тан әулетінің танымал монахы Сюаньцзян осы храмнан қажылығын бастады. Отанына оралғаннан кейін Сюаньцзян өмірінің соңына дейін Ақ Ат ғибадатханасының аббаты болып қалды. Ол бұл жерде тұрған кезінде ғибадатханадағы оқу және басқа да діни міндеттерін атқарумен қатар, Үндістаннан әкелген көптеген буддалық кітаптарды аударды, санскриттен қытай тіліне шеберлікпен аударды.
Қазіргі тарих
Қытай Халық Республикасы тұсында, 1952 және 1973 жылдар аралығында Мәдени революциядан кейін ғибадатхана көптеген қайта жаңартуларды бастан өткерді. Зор буддист болған Сианук премьер-министр Чжоу Энлайға Ақ Жылқы ғибадатханасына сапар жасау ниетін білдірді. Бұл әкімшілікті қатты алаңдатты, себебі ғибадатхананың көп бөлігі Мәдени революция кезінде қиратылған және мүліктері жоғалып кеткен.
Үндістан мен Қытай арасындағы мәдени ынтымақтастық
1993 жылы Үндістанның премьер-министрі П. В. Нарасимха Рао ғибадатхананы бақылаған кезде, Қытай мен Үндістан арасындағы ежелгі мәдени байланыстар үшін ғибадатхананың символдық маңызы айқын болды. Он жыл өткен соң, 2003 жылы премьер-министр Атал Бихари Ваджпаи да ғибадатханаға келді. 2005 жылдың 11 сәуірінде Үндістан мен Қытай арасындағы буддалық мәдени байланыстарды күшейту мақсатында өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойылды. Меморандумда Үндістанның Ақ ат ғибадатханасының батыс жағында, кешеннің Халықаралық бағында Үндістан стилінде будда ғибадатханасын салу көзделген. Осы келісімге сәйкес Үндістан архитектуралық жобаны, құрылыс материалдарын, Будданың мүсінін, ландшафтты жобалауды және құрылыс кезінде архитекторлер мен сарапшылардың техникалық кеңестерін беруге міндеттенді. Қытай билігі 2008 жылы Санчи ступасының нақты көшірмесі болатын буддалық ғибадатхананы салу үшін жер учаскесін бөлді. Оның Қытайдағы алғашқы ғибадатхана аумағында орналасуы Үндістанның буддалық қасиеттерінен шабыттанды. Жаңа ғибадатхананың архитектуралық ерекшеліктері Санчи ступасын, соның ішінде Санчидің шығыс қақпасын жақсырақ бейнелейді. Будданың мүсіні Үндістаннан әкелініп, Үнді буддалық дәстүріне сәйкес жаңа ғибадатханада орнатылды. Бұл ғибадатхана Қытай үкіметі берген жерге салынды. Ғибадатхана екі қабаттан тұрады, екі қабатта да дөңгелек қабырғалар бар. Оның дөңгелек қабырғалары жатака ертегілерінен және Будданың өмірінен алынған суреттермен безендірілген. Ғибадатхана жобаға таңдалған үндістандық жобалау сарапшыларымен тығыз байланыста салынды, архитекторлар Акшая Джайн мен Кшитидж Джайн кеңесшілер ретінде жұмыс істеу үшін бірнеше рет құрылыс алаңына барды. Будданың мүсіні Сарнатта сақталған 5 ғасырлық Будда мүсінінің үлгісі бойынша жасалды және ғибадатхананың орталық залында орнатылды. 2010 жылдың 27 мамырында Үндістан президенті Пратибха Патил бұл ғибадатхананы ашты. Жаңа ғибадатханада Санчи мен Сарнаттағы ең қастерлі буддалық ғибадатханалардың ерекшеліктері бар. Ғибадатхананың негізін қалаушылардың мүсіндері «Алты негізін қалаушылар залында» орналасқан. Негізін қалаушылардың есімдері мұрагерлік ретімен көрсетілген: Бодхидхарма, ежелгі Үндістаннан шыққан алғашқы негізін қалаушы, ол буддалық философияны уағыздаған 28-ші ұрпақ патриархы; екіншісі – Хуэйкэ; үшінші негізін қалаушы – Сэнцань; төртіншісі – Даосюань, бесінші негізін қалаушы – Хунжэнь; алтыншысы – Хуйнэн. Хуйнэннен кейін буддизмнің бес мектебі мен жеті ордені құрылды. «Жаде Будда залында» Сақьямуни Будданың мүсіні тұр. Биік мүсін 1988 жылы Бірмаға қоныс аударған қытайлық адам сыйға берген. Бұл әдемі ойылған және бағалы мүсіннің маңдайына асыл тас орнатылған. 1992 жылы бұл ғибадатханаға көшірілмес бұрын, ол Пилу павильонында сақталған. Ғибадатхана кешеніндегі бірінші үлкен зал «Жаратушы патшалар залы» деп аталады, онда Қытайда күліп тұрған Будда деп белгілі Майтрея мүсіні залының алдында орналасқан басты құдай. Бұл мүсіннің шығыс және батыс жағында әрқайсысы әлемнің төрттен бір бөлігін білдіретін төрт көктегі патша тұр. Шығыс жағында Пипаны ұстап тұрған Чигуа (мемлекеттің қорғаушысы), батыс жағында айдаһар ұстап тұрған Гуанму (көреген), оңтүстік бағытта қолшатыр ұстап тұрған Цзэнчжан (өсуді қорғаушы) және солтүстік бағытта пагода ұстап тұрған Дуовэнь (білімді сақтаушы) орналасқан. Сонымен қатар, Майтрея мүсінінің артында Вэй Туоның (жоғары дәрежелі көктегі генерал және буддалық заңды қорғаушы) мүсіні тұр. 1995 жылы салынған «Чанчжэнь Гэ» залы ежелгі жазбалардың қоймасы болып табылады, онда Лонцзанг Цзин Дацзонг Цзин, Дацзэн Цзонг Цзин, Тибет Цзин және т.б. сияқты буддизмнің оннан астам мәтіндері сақталған. Қойманың ортасында Қытайдың ежелгі Будда мүсіні орнатылған. Бұл Будда мүсінінің жасалуы Шығыс Хань әулетінің дәуіріне дейін жетеді. Мүсін 20 ғасырдың басында жоғалып кеткен. Алайда, ол кейінірек Таиландта табылды және қоладан екі биік мүсінге қайта жасалып, содан кейін алтынмен қапталды. Олардың бірі кітапханада, екіншісі Таиландқа жіберілді. Махавира залында үш басты Будданың мүсіндері орналасқан. Ортадағы мүсін Сақьямуни Будданың бейнесі. Бұл мүсіннің сол жағында Бхайшаджягуру, оң жағында Амитабха тұр. Бұлардың қасында Вэй Туо және Вэй Ли есімді екі көктегі генерал тұр. Залдың қабырғаларын он сегіз архат мүсіндері безендіреді. Барлық мүсіндер Юань династиясы кезінде рамие матасынан жасалған. Қабырғалардың екі жағында да он мың будданың бейнесі ойылған. Залдың артқы есігіне қарап тұрған Жялань мүсіні орнатылған. Қоңыраудың жазуында: «Қоңыраудың үні Будда ғибадатханасында жаңғырылып, тозақтағы әруақтарды қорқытып жібереді» деп жазылған. Монахтардың тұрғын үйлері «Циюнь Та» немесе Циюнь Пагодасы деп аталатын, кіруі шектеулі эксклюзивті пагодада орналасқан. Оған басты ғибадатхананың сол жағындағы күтіммен жасалған бақ пен көпірді кесіп өту арқылы жетеді. Бұл пагода 1115–1234 жылдар аралығындағы Цзинь әулетінің Дадинг билеуінің 15-ші жылында 12 ғасырда салынған. Бұл 13 қабаттан тұратын, биік текше пішіндес кірпіш мұнара. Ол кейінгі кезеңдерде жөнделген.
Following the MOU, a Buddhist shrine that is a close replica of the Sanchi Stupa was completed in 2008. Its presence in the precincts of China's first temple was inspired by Buddhist saints from India. The architectural features of the new temple closely recreate those of Sanchi's Stupa, including Sanchi's east gate. An image of the Buddha was transported from India and consecrated in the new temple, in conformity with the Indian Buddhist tradition. It is worth noticing that this temple was built on land donated by the Chinese government. The shrine is a two storied structure with circular walls on both floors. Its circular walls are embellished with murals of scenes from the Jataka tales and the life of Buddha. The temple was executed in close co ordination with the Indian design experts selected for the project, and Architects Akshaya Jain & Kshitij Jain made several visits to the site in relation with their work as consultants. The Buddha statue was designed following the pattern of the 5th century image of the Buddha kept at Sarnath, and it has been consecrated in the temple's central congressional hall. The president of India, Pratibha Patil, inaugurated this temple on May 27, 2010. The new temple incorporates features from the most revered Indian Buddhist shrines of Sanchi and Sarnath. The founders of the temple whose statues are worshiped in the ‘Hall of Six Founders’ belonged to the sect of Chan. The names of the founders as displayed in the order of their succession: Bodidharma, the first founder who hailed from ancient India where he was the 28th generation patriarch preaching the Buddhist philosophy; the second was Huike; the third founder was Sengcan; the fourth was Daoxn, the fifth founder was Hongren; and the sixth was Huineng. Subsequent to Huineng, five schools of Buddhism and Seven Orders were established. In the "Hall of the Jade Buddha," stands an image of the Sakyamuni Buddha. The tall image made in jade was donated in 1988 by a Chinese man who had settled in Burma. This elegantly sculpted and cherished statue has a precious stone embedded in its forehead. Before it was shifted to this temple in 1992, it had been stored in the Pilu pavilion. The first large hall in the temple complex is known as "The Hall of Heavenly Kings," where a statue of the Maitreya, known in China as the laughing Buddha, is the main deity located in the hall's front. This statue is flanked on the eastern and western sides by four heavenly kings, each representing one fourth of the universe. The eastern side is ruled by Chigua (guardian of the State) carrying a Pipa, the western side is controlled by Guangmu (Sharp seer) with a dragon in his hand, the southern direction is represented by Zengzhang (Growth Protector), carrying an umbrella and the northern direction is represented by Duowen (Knowledge Preserver), carrying a Pagoda. In addition, there is a statue of Wei Tuo (a high ranking heavenly general and defender of Buddhist law) at the rear of the Maitreya statue. The Hall of Changing Ge, built in 1995, is a repository of ancient scriptures, which has more than ten types of Buddhist texts, including the Longzang Jing Dazong Jing, the Dazeng Zong Jing, the Tibet Jing and so forth. An ancient Buddha statue of China is installed at the centre of the repository. The making of this Buddha statue is traced to the Eastern Han dynasty. The statue was misplaced at the early 20th century. However, it was later found in Thailand and was replicated in bronze into two tall statues and then gilded. One of these is deified in the library and the other was sent to Thailand. The Mahavira Hall enshrines the statues of three principal Buddhas. The central image is of the Sakyamuni Buddha. This statue is flanked on the left by Bhaisajyaguru and on the right by Amitabha; these in turn are flanked by two heavenly generals named Wei Tuo and Wei Li. Statues of the Eighteen Arhats adorn the side of the hall. All the statues were made in ramie cloth during the Yuan dynasty. The walls on both sides are adorned with carvings of ten thousand Buddhists. A statue of Jialan is installed facing north of the backdoor. The inscription on the bell reads: "The sound of the Bell resounds in Buddha's temple causing the ghosts in Hell to tremble with fear." The living quarters of the monks are in an exclusive pagoda, with restricted entry, called the "Qiyun Ta," or Qiyun Pagoda. It is approachable after crossing the manicured garden and a bridge to the left of the main temple. This pagoda was built in the 12th century in the fifteenth year of the Dading reign of the Jin dynasty (1115–1234). It is a 13 tiered, ), high cubic shaped brick tower. It has been renovated in subsequent periods.
Пион фестивалі
Пион фестивалі (мудан хуахуи) – маңызды гүл фестивалі, ол жыл сайын 10-25 сәуірде Луоян қаласында өткізіледі және қалаға, сондай-ақ Ақ ат ғибадатханасына көптеген адамдарды тартады. Осы фестивальге байланысты аңыз бойынша, пион гүлі Тан әулетінің патшайымы Удың қыста гүлдеуіне бұйрық беруін орындамаған және оның әміріне бағынбағаны үшін патшайым ашуға ішкен. Соның салдарынан ол пион гүлдерін Сиань қаласынан Луоянға жер аударып жіберді. Осы жер аудару Луоян қаласында Пион фестивалі ретінде тойланады.