Кіріспе

Канадалық саясаткер Мартин К. Вейх (6 қаңтар 1921 жыл - 2 қыркүйек 2011 жыл) - Канададағы неонацистік саяси тұлға.

Өмірбаян

1921 жылы 6 қаңтарда Лебуста (Германия) дүниеге келген. Вайше өзін нацист деп мойындаған, бірақ ол Гитлер жастарына немесе нацистік партияға мүше болған емес. Жасөспірім шағында Вайше NSKK (Ұлттық-социалистік мотор корпусы) қатарына қосылды. Вайше Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистік Германия үшін ұшқыш және әскер ретінде соғысқан. Кейін Нидерландыдағы канадалық тұтқын лагерінде тұтқынға алынды. Соғыстан кейін Канадаға келген ол 1950-ші жылдардан бастап арзан бағада үйлер сатып алып, оларды жөндеп, содан соң пайдаға сату арқылы күнкөріс жасады. 1965 жылы Сарния қаласында Вайше 74 пәтерден және үлкен пентхаустан тұратын "Хурон Вью Тауэрс" салдырды, ол сол кезде Сарниядағы ең ірі пәтер үйі болды. 1980 жылы Вайше құрылыс жұмыстарын тоқтатып, Онтарио штатындағы Хайд-паркте орналасқан "Бергхоф" аталған үйіне зейнетке шықты.

Саяси қызмет

1968 жылғы Канададағы федералды сайлауда Вейше Онтарио провинциясының Лондон-Шығыс сайлау округінде «Ұлттық социалист» кандидат ретінде Канаданың Өкілдер палатасына сайлауға түсті. Вейше 89 дауыс жинады, бұл округтегі жалпы дауыс берудің 0,3% құрады. Ол 1978 жылға дейін Уильям Джон Бити басқарған «Канадалық нацистік партияның» жетекші тұлғасы ретінде танылды, ал кейін «Канадалық Ұлттық социалистік партияның» президенті болып танылды, бұл, мүмкін, сол ұйымның өзі болды. Бұл партия нацистік идеологиямен шабыттанды. 1971 жылы ол және Бити Канаданың Әлеуметтік несие партиясының ұлттық съезін бұзды, олар кетпеуге бас тартты. Партияның атқару комитеті олардың қатысуы «партияның мүддесіне қарсы» болғандықтан, партиядан мүшеліктері жойылды. Олар партияны тазалау үшін «штурм жасақтарын» шақыру керектігін айқайлап, партияның қоғамдық істер жөніндегі семинарын және бүкіл съезді бұзды. Оларға дауыс беру құқығы жоқ байқаушы ретінде қалуға рұқсат берілді. Вейше 1974 жылғы федералды сайлауда Тринити округінде Онтарионың бөлінген Әлеуметтік несие қауымдастығы және Батыс гвардиясы қолдаған тәуелсіз кандидат ретінде де қатысты. Ол 64 дауыс жинады, бұл жалпы дауыс санының 0,3% құрады. 1970 жылға дейін кандидаттар өздерінің саяси көзқарастарын қалағандай білдіре алды. Алайда, 1972 жылғы сайлаудан бастап, ресми тіркелген саяси партиялар ұсынбаған кандидаттар өздерін тек «Тәуелсіз» немесе «партиясыз» деп атауға рұқсат етілді. 1980 жылы Вейше бұқаралық ақпарат құралдарында Канаданың Ұлттық социалистік партиясының (тіркелмеген саяси партия) президенті ретінде танылды, ол Сарния қаласында CHOK радиостанциясына шақырылды. Халықтың наразылығына байланысты кездесу жойылды. Кездесу жойылғанына қарамастан, станцияның сыртындағы наразылық кезінде Вейшенің жақтастары мен Расизмге және фашистік зорлық-зомбылыққа қарсы конференцияның мүшелері арасында қақтығыс болды. Сол жылдың соңында Оңтүстік-Батыс Онтариодағы Вейшенің шаруашылығында Александр Маккуиртер басқарған Ку-клукс-кланның кресін өртеу және митингісі өтті. 1993 жылы оның жерінде өткен кресті өртеуге шамамен 40 адам қатысты, олар Кланның киім-кешектерін киген. Бұл Боб Рейдің провинциялық үкіметін Онтарионың Адам құқықтары кодексіне түзетулер енгізуді қарастыруға итермеледі.

Қызыл ит операциясы

1981 жылы Вейше Доминика үкіметін құлатуға бағытталған сәтсіз ақ нәсілшілдердің «Қызыл Ит» операциясын қаржылай қолдағандардың бірі ретінде танылды. Дон Эндрюс Вейшені «Доминикаға бизнес мақсатымен келген, ақшасы мен көптеген жылжымайтын мүлігі бар ұлттық-социалист, яғни нацист» деп сипаттады. Вейше операция жетекшісі Майкл Пердьюдің оған осы схемаға инвестиция салу туралы ұсыныс жасағанын мойындады, бірақ ешқандай қатысы болмағанын айтып: «Мен оның төңкерісіне қызығушылық танытпадым. Пердью бәрінде өтірік айтады. Пердью – кейбір адамдарға зиян келтіру үшін жұмыс істеген тыңшы», – деді. Вейше өзінің байлығын құрылысшы ретінде жинады және 2000 жылы Now Magazine журналы оны оңшыл көшбасшы Пол Фроммның ірі қаржылық демеушісі деп хабарлады. Оның Лондон қаласына жақын жердегі мүлігінде Адольф Гитлердің Альпідегі резиденциясын еске түсіретін бөлме болды. Вейшенің үйінің артындағы егістікке кесілген үлкен, кері бұрылған свастика Google Earth іске қосылған кезде Лондонда халықаралық назар аударды. Вейше 2011 жылдың 2 қыркүйегінде 90 жасында бүйрек жетіспеушілігінен қайтыс болды.