Жаңа Зеландия партиясы: Экономикалық либерализм мен саяси өзгерістер
New Zealand Party
Жаңа Зеландия партиясы (1983-1993) Боб Джонс құрған, еркін нарық реформаларын жақтады. Сайлауда жеңіліске ұшырады, бірақ үкіметтің құлауына әсер еткен болуы мүмкін.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Зеландия партиясы 1983 жылдан 1993 жылға дейін Жаңа Зеландияда саяси партия ретінде қызмет етті. Миллионер-кәсіпкер Боб Джонс құрған бұл партия экономикалық либерализацияны жақтады – ол еркін нарық реформаларын алға ұсынған алғашқы саяси партия болды. Партия парламентте бірде-бір орын жеңіп алмады, бірақ 1984 жылғы сайлауда Роберт Малдунның Ұлттық үкіметінің жеңілісіне ықпал еткендігі айтылады, дауыстарды бөліп, нәтижесінде үкіметке қарсы күштердің жеңісіне көмектесті.
The New Zealand Party operated as a political party in New Zealand from 1983 to 1993. Established by millionaire property tycoon Bob Jones, the party promoted economic liberalisation—it was the first political party to promote free market reforms. It failed to win any seats in Parliament, but it purportedly played a role in causing the defeat of Robert Muldoon's National government in the 1984 election by splitting the vote (as a spoiler).
Қор
1983 жылы Жаңа Зеландия партиясы құрылған кезде премьер-министр Роберт Малдун болды. Малдун әлеуметтік консерватор болғанмен, сонымен қатар экономикаға мемлекеттік араласудың қажеттілігіне берілген адам еді. Ол Жаңа Зеландияның тек үкіметтің қатысуы арқылы ғана гүлдене алатынын айтты. Өзінің экономикалық теорияларына сәйкес, Малдун «Үлкен ойлау» (Think Big) бағдарламасын енгізді, ол ірі мемлекеттік құрылыс жобаларын қаржыландыру үшін шетелден үлкен сомада қарыз алуды көздеді. Кейіннен Жаңа Зеландия экономикасы төмендеп, дефициті артқанда, Малдун жалақы мен бағаны реттеуді енгізді. Өзін-өзі жасаған миллионер және жазушы Боб Джонс осы саясатқа күшті қарсылық көрсетіп, оны Кеңес блогында жақында көрген жағдаймен салыстырды. Газеттерде жарияланған бірнеше мақаласында Джонс үкіметті сынап, Ұлттық партияның жеке бас бостандығы және еркін кәсіпкерлік принциптеріне қиянат жасағанын мәлімдеді. Мысалы, Джонс бірыңғай салық салуды жақтады, ал сол кездегі ең жоғары салық ставкасы 66% құрады. Джонс бұрын Ұлттық партияның белсенді қолдаушысы және Малдунның жеке досы болғандықтан, үкіметке жасаған шабуылдары екі байланыстың да аяқталуын білдірді. Джонстың пікірлері көп назар аударды. Бастапқыда ол мұны ойламаса да, көптеген адамдар оны жаңа саяси партия құруға ынталандырды. Джонс өзінің жаңа партияның Ұлттық партияның дауысын бөліп, үкіметті құлатуға мүмкіндік беретініне сенді. Джонс сайлауда жеңіліс Ұлттық партияны «Малдуншылдықтан» тазартуға көмектеседі деп үміттенгендей көрінді. Осы мәселе бойынша оған хабарласқан адамдармен бірге Джонс жаңа ұйымның негізін қалауға кірісті. Партияның атауы мен ұраны таңдалды және оның негізгі саясаты айқындалды. Малдун Джонстың жоспарлары туралы естігенде, бастапқыда оларды әдеміссіздік деп есептеді, бұл қауесеттер Джонстың жарнамалық трюгі екенін айтты. Бұл пікірлер Джонс пен оның жақтастарын белсенділікке шақырды және жаңа партияны 21 тамызда ресми түрде іске қосу туралы шешім қабылданды. Партияның манифестімен бірге өткен бұл шара БАҚ-та кеңінен жарияланды және Жаңа Зеландия партиясы көпшілік арасында танымал болды. Құрылғаннан кейін көп ұзамай, кейбір сауалнамалар партияның дауыс берушілердің шамамен 20% дауысын алғанын көрсетті.
At the time of the New Zealand Party's foundation in 1983, the Prime Minister was Robert Muldoon. Muldoon was a social conservative but also a strong believer in the need for state intervention in the economy, claiming that only with government involvement could New Zealand be prosperous. In accordance with his economic theories, Muldoon introduced the so called "Think Big" program, which saw massive overseas borrowing to finance large government construction projects. Later, as New Zealand's economy declined and its deficit increased, Muldoon introduced wage and price controls. Bob Jones, a self made millionaire and author, strongly opposed these policies, comparing them to what he had recently observed in the Soviet bloc. In a number of newspaper opinion pieces, Jones spoke out against the government, claiming that the National Party had betrayed its principles of individual liberty and free enterprise. For example, Jones advocated a flat tax, while the top rate at the time was 66%. Since Jones had previously been a strong supporter of the National Party and a personal friend of Muldoon, his attacks on the government marked an end to both associations. Jones attracted considerable attention with his comments. Although he had not originally considered it, a number of people encouraged him to start a new political party. Jones himself believed that a new party could conceivably split the National Party's vote, bringing the government down. Jones appears to have hoped that losing an election would help to purge the National Party of "Muldoonism". Along with some of the people who had contacted him about the matter, Jones began to lay the foundations for a new organization. The party's name and motto were chosen, and its primary policies were set out. When Muldoon heard of Jones's plans, he initially dismissed them as a hoax, saying that the rumours were a publicity stunt by Jones. The comments galvanized Jones and his supporters into action, and it was decided to officially launch the new party on 21 August. The launch, which coincided with the release of the party's manifesto, was well covered by the media, and the New Zealand Party gained considerable public recognition. Not long after it was founded, some polls showed the party with nearly 20% of the vote.
Алғашқы жылдары
Жаңа Зеландия партиясының қалыптаған саясаты елдегі көптеген басқа партиялардың саясатынан едәуір өзгеше болды. Бәлкім, оның ең танымал көзқарастары экономикалық мәселелерге, әсіресе экономиканы либерализациялауға және laissez faire принциптерін қабылдауға қатысты. Алайда, партия бірқатар маңызды ұсыныстарды да жасады. Мысалы, партияның әскери шығындарды күрт қысқартуды және Жаңа Зеландияның Австралия мен АҚШ-пен (әсіресе ANZUS альянсы) қорғаныс байланыстарын үзуді ұсынған дәстүрден тыс қорғаныс саясаты. Джонс өзі Жаңа Зеландияның қарулы күштерін толығымен таратуды жақтады, бірақ бұл Жаңа Зеландия партиясының ресми саясаты ретінде қабылдану үшін тым радикалды болып саналды. Жаңа Зеландия партиясы көп қолдауға ие болғанымен, сонымен қатар көп сынға да ұшырады. Малдун партияны "байлардың партиясы" деп атады, Джонстың жеке байлығына және партия қолдауының көп бөлігі қоғамның ең бай топтарынан түскеніне назар салды. Партияны солшыл топтар да сынады, олар партияның еркін нарық экономикасын қолдауына қарсы болды. Мулдун мен солшыл топтар екеуі де Жаңа Зеландия партиясының қарапайым жаңа зеландиялықтармен байланысы жоқ екенін мәлімдеді. Бұған қоса, партия "Боб Джонстың партиясы" деген пікірден құтылуға күш салды, бірақ толыққанды саяси қозғалыс емес. Джонстың өзі кейде тікелей және "саяси тұрғыдан дұрыс емес" стильі үшін сынға ұшырады, бірақ басқалары оны жаңарушылық деп санады. Жаңа Зеландия партиясының басқа да көрнекті өкілдері: Жани Пирс (вице-президент), Жозефин Гриерсон (экономикалық саясат маманы), Майкл Батчелор (қорғаныс өкілі) және Гордон Драйден. Көзқарастары партия мүшелерінің пікірлерімен жиі келіспейтін Драйден өте харизматикалық болды және партия ішінде көп ізбасар жинады. 1984 жылдың мамыр айында Джонспен болған үлкен даудан кейін ол партиядан кетіп қалды.
The policies established by the New Zealand Party differed substantially from those of most of the country's other parties. Perhaps its most well known views related to economic matters, particularly the liberalization of the economy and the adoption of laissez faire principles. The party also, however, put forward a number of other significant proposals. One example was the party's unorthodox defence policy, which advocated a large reduction in military expenditure and the abandonment of New Zealand's defence links with Australia and the United States (particularly the ANZUS alliance). Jones himself favoured the total abolition of New Zealand's armed forces, but that was considered too radical to be adopted as New Zealand Party policy. While the New Zealand Party attracted considerable support, it also attracted a considerable amount of criticism. Muldoon labeled the party "greedies", pointing to Jones's personal wealth and to the fact that much of the party's support came from the richer sections of society. The party was also attacked by left wing groups, which objected to its support of free market economics. Both Muldoon and left wing groups claimed that the New Zealand Party was out of touch with ordinary New Zealanders. In addition, the party also struggled to shake off the perception that it was "the Bob Jones Party" and not a full fledged political movement. Jones himself was sometimes criticised for his blunt and "politically incorrect" style, but others found it refreshing. Other prominent figures within the New Zealand Party included Janie Pearce (the deputy leader), Josephine Grierson (an economic policy specialist), Michael Batchelor (spokesman for defence) and Gordon Dryden. Dryden, whose views often clashed with those of other party members, was highly charismatic, and gained a substantial following within the party. In May 1984, he left the party after a major disagreement with Jones.
1984 жылғы сайлау
Мулдун күтпеген жерден сайлауды жариялағанда, Жаңа Зеландия партиясы дайындыққа бір ай ғана уақыт алып, толыққанды алаңдап қалды. Қоғамдық пікір сауалдары партияның күшіне қатысты әртүрлі баға берді. Бір сауалда 20%-ға дейін дауыс алатыны болжалды, ал енді бірінде 2-3% ғана көрсетілді. Партия, мүмкін, дұрыс емес шешім қабылдап, нақты бір округтерге назар аудармай, күшін бүкіл ел бойынша тең бөліп жіберді. Сайлау күні Жаңа Зеландия партиясы бірде-бір орын жеңе алмады. Жаңа Зеландияда көпшілік дауыс беру жүйесі қолданылып, үшінші партиялардың Парламентте өкілдік алуын қиындатты. Партия бірнеше округте екінші орынды, ал одан да көп округте үшінші орынды иеленді. Бірақ дауыстары бір жерге шоғырланбағандықтан, Парламентке өте алмады. Барлығында 12,2% дауыс жинап, үшінші орынға табан тіреді. Әлеуметтік несие партиясы, дауыстың 7,6%-ын ғана алғанмен, 1950 жылдардан бері назар аударғандықтан екі орын жеңіп алды. Орын алудағы сәтсіздік Жаңа Зеландия партиясына үлкен көңіл көшірді, бірақ үкіметтің жеңілісіне себеп болғанына көңіл көтерілді. Оппозициялық Лейбористік партия Мулдунды және Ұлттық партияны жеңіске жеткізді, көптеген сарапшылар Жаңа Зеландия партиясының сайлаушыларды Ұлттық партиядан бұрғанда маңызды рөл атқарғанын айтады. Билікке келгеннен кейін Лейбористік партия (қаржы министрі Роджер Дугластың ықпалымен) Жаңа Зеландия партиясының көптеген экономикалық саясатын қабылдады, бұл дәстүрлі лейбористердің жақтастарының наразылығын тудырды. Дуглас тіпті біркелкі салық енгізуді қалаған, бірақ Лейбористік премьер-министр Дэвид Лэнг оған кедергі келтірді. Сайлаудан кейін Ұлттық партия Мулдунды көшбасшылықтан шеттетіп, еркін нарықтық экономиканы қабылдауға бейімделді.
When Muldoon unexpectedly called an early election, the New Zealand Party was caught by surprise and had only a month to prepare its campaign. Opinion polls gave a mixed view of the party's strength. Some gave it up to 20% of the vote, but others gave it only around 2–3%. Perhaps unwisely, the party did not decide to focus on specific seats, but instead spread its efforts equally across the country. On election day, the New Zealand Party failed to win any seats. New Zealand then used the plurality voting system, which made it hard for third parties to gain representation in Parliament. The party gained second place in several electorates, and gained third place in many more. However, its votes were dispersed, rather than concentrated in any one area, so it was unable to enter Parliament. In total, the New Zealand Party gained 12.2% of the vote, putting it in third place. The Social Credit Party, although winning only 7.6% of the vote, won two seats, probably as the result of having specifically focused its attention on them since the 1950s. While its failure to win seats was a major disappointment to the New Zealand Party, it took comfort in the fact that it likely caused the defeat of the government. The opposition Labour Party soundly defeated Muldoon and the National Party, and many commentators believe that the New Zealand Party played a major role in drawing voters away from National. Once in power, the Labour Party (prompted by Finance Minister Roger Douglas) actually adopted many of the New Zealand Party's economic policies, much to the resentment of traditional Labour supporters. Douglas even wanted a flat tax, but was stymied by the Labour Prime Minister David Lange. Shortly after the election, the National Party dropped Muldoon as leader and eventually came to embrace free market economics as well.
Құлдырау
Сайлаудан кейін Жаңа Зеландия партиясы маңызды саяси күш ретінде тез нашарлады. Джонс, оның басты мақсаты – Мулдун үкіметін тоқтату болғандықтан, және партияның 1985 жылғы Тимару сайлауындағы нәтижелеріне көңілі толмағандықтан, партияны уақытша тоқтату туралы бір жақты шешім қабылдады. Кейін ол, жаңа әкімшіліктің «Рогерномика» реформаларын жүзеге асыруымен, өзінің партиясының қажеттігі болмай қалғанын айтты. Осы кезеңде партия президенті Малкольм Макдональд сияқты тағы бірнеше көрнекті тұлғалар да партиядан кетті. Көптеген партия мүшелері Джонстың партия мүшелерімен кеңеспей партияны тоқтату шешімін демократияға қарсы деп санады және Джонстың қарсылығына қарамастан, 1985 жылдың шілдесінде жоспарланған жылдық конференция өткізді. Конференцияда делегаттар Матаматадан келген фермер Джон Галвинды партия басшысы етіп сайлады. 1986 жылы, реформаторлық Еңбек партиясының көптеген саяси ұстанымдарын іске асырған, қаржыландыру мәселелерімен және қолдауының төмендеуімен күрескен Жаңа Зеландия партиясы, өзінің күшті еркін кәсіпкерлік және либертариандық философиясын сақтап қалу үшін Ұлттық партиямен «бірігуге» тырысты. Бірігу сол күні Ұлттық партиядағы басшылық төңкерісімен көлеңкеленді. Алайда, «Жаңа Зеландия партиясы» деген ат кейбір адамдар тарапынан бұл оқиғадан кейін де қалдық партия ретінде қолданыла берді. Галвиннің орнына саяхат компаниясының бас директоры Стивен Гринфилд келді, ол Ұлттық партиямен бірігуге қарсы болған партияның қалған мүшелерін басқарды. Гринфилд (сол партияда 2005 жылы) партияның қалған бөлігіне жетекшілік етті, нәтижесінде партияның қолдауы күрт төмендеді. Ақырында партияның қалған мүшелері Әлеуметтік Кредит партиясының және Біріккен Жаңа Зеландия партиясының фрагменттерімен бірігіп, «Жаңа Зеландия коалициясы» деп аталатын орталық саяси күштің құрамына кірді. Кейбір сарапшылар қазіргі ACT Жаңа Зеландия партиясын Жаңа Зеландия партиясының жалғасы деп санайды, ал Боб Джонс ACT-тің қолдаушыларының қатарында. Алайда, бұл пікірге барлығы келіспейді және екі партияның саясатында көптеген маңызды айырмашылықтар бар. Мысалы, ACT-тің сыртқы саясаты және қорғаныс саясаты Жаңа Зеландия партиясының саясатына тікелей қайшы келеді, ACT қорғаныс шығыстарын арттыруды және дәстүрлі одақтарды нығайтуды жақтады. Тіпті 2020 жылы ACT партиясы 1984 жылы Жаңа Зеландия партиясы алған дауыстар санына жете алмады.
After the election, the New Zealand Party quickly deteriorated as a significant political force. Jones, his primary objective of ending the Muldoon government having been accomplished, and disappointed by the Party's electoral performance in the 1985 Timaru by election, unilaterally made a decision to put the Party into recess. He later said that with the "Rogernomics" reforms being undertaken by the new administration, he considered his party to be redundant. A few other prominent figures, most notably Party President Malcolm McDonald, also left the party at this stage. Not surprisingly, many in the Party's ranks considered Jones' move to put the party into recess without reference to Party Members to be undemocratic and, despite Jones' opposition, proceeded to hold the scheduled annual conference in July 1985. At that conference, delegates elected John Galvin, a dairy farmer from Matamata, as Party Leader. In 1986, with its policy platform largely implemented by a reforming Labour Government, beset by funding problems and falling support, the New Zealand Party opted to "merge" into the National Party as an attempt to keep its strong free enterprise and libertarian philosophy alive. The merger was overshadowed by a leadership coup in National that occurred the same day. However, the name "New Zealand Party" continued to be used by some individuals beyond that point as a Rump party. Galvin was replaced as leader with Stephen Greenfield, the Managing Director of a travel company, who led the remaining party members who opposed the merger with National. Greenfield (who stood in ) led the remaining New Zealand Party in the which saw a huge drop in support. Eventually the remaining members of the party ended up as part of a supposedly centrist party known as the New Zealand Coalition after joining together with fragments of Social Credit and the United NZ Party. Some commentators see the modern ACT New Zealand party as being the successor of the New Zealand Party, and Bob Jones is counted among ACT's supporters. Not everyone would agree with the link, however, and there are a number of notable differences in policy between the two. For example, ACT's foreign and defence policies are directly contrary to New Zealand Party policy, with ACT advocating increased defence expenditure and the strengthening of traditional alliances. Even as of 2020, ACT has never won as many votes as the New Zealand Party gained in 1984.
Сайлау нәтижесі
Сайлау кандидаттары Жеңіп алған орындар Дауыс саны Пайыздық үлес 95 0 236,385 12.3 32 0 5,381 0.3 4 0 477 0