Кіріспе

Жүрек қақпақшасы тарылуымен жүрек ауруы

Митральді стеноз – жүректің митральді қақпақшасының ашылуының тарылуымен сипатталатын жүрек қақпақшасы ауруы. Ол көбінесе ревматикалық қақпақшалық жүрек ауруынан туындайды. Қалыпты жағдайда митральді қақпақшаның диастола кезіндегі ауданы шамамен 5 см² болады. Егер аудан 2 см²-ден төмен болса, онда митральді стеноз пайда болады. Жүктілік кезінде митральді стенозды ерте диагностикалау өте маңызды, себебі жүрек дене шынықтыру мен жүктілік сияқты жағдайлардағы жүрек шығысының артуын көтере алмайды. Атриальді фибрилляция – сол жақ жүрекшесінің ұлғаюының жиі кездесетін салдары, ол инсульт сияқты жүйелік тромбоэмболиялық асқынуларға алып келуі мүмкін.

Себеп

Митральды тамырықша тарылуының барлық дерлік жағдайлары ревматикалық қызбадан туындаған жүрек ауруы және оның салдары ретіндегі ревматикалық жүрек ауруына байланысты болады. Митральды тамырықша тарылуының сирек кездесетін себептері – митральды жапырақшалардың кальцификациясы және туа біткен жүрек ауруының бір түрі. Бұл жүктілік кезеңіндегі ең көп кездесетін жүрек клапаны ауруы. Басқа себептердің ішінде инфекциялық эндокардит бар, онда вегетациялар тарылу қаупін арттыруы мүмкін. Сонымен қатар, митральді сақинаның кальцификациясы, эндомиокардтық фиброэластоз, қатерлі карциноидты синдром, жүйелік қызыл жегі, Уиппл ауруы, Фабри ауруы және ревматоидты артрит сияқты сирек кездесетін себептер де бар. Сондай-ақ, Хурлер ауруы, Хантер ауруы және амилоидоз да осы аурудың себептері болуы мүмкін.

Патофизиология

Митральды клапан тесігінің қалыпты ауданы шамамен 4-6 см² құрайды. Қалыпты жүрек физиологиясында митральды клапан сол қарынша диастоласы кезінде ашылады, сол атриумнан сол қарыншаға қан ағынына мүмкіндік береді. Қалыпты митральды клапан (жапырақша) диастола кезінде сол атриумнан сол қарыншаға қан ағынын кедергілемейді, ал сол атриум мен сол қарыншадағы қысымдар қарыншалық диастола кезінде тең болады. Нәтижесінде сол қарынша ерте қарыншалық диастола кезінде қанмен толады, ал сол қарыншалық диастола кезінде сол атриумның жирылуы ("атриумдық соққы") арқылы тек аз мөлшерде қосымша қан келеді. Митральды клапанның ауданы 2 см²-ден төмен болса, клапан қанның сол қарыншаға ағылуына кедергі келтіреді, бұл митральды клапан арқылы қысым градиентін тудырады. Бұл градиент жүрек соғуының жиілігінің немесе жүрек шығысының артуымен күшейе алады. Митральды клапан арқылы градиент ұлғайған сайын, сол қарыншаны қанмен толтыруға қажетті уақыт көбейеді. Әрине, сол қарыншаны қанмен толтыру үшін атриумдық соққы қажет болады. Жүрек соғуының жиілігі артқанда, қарыншаның диастолалық күйде болатын және қанмен толатын уақыты (диастолалық толтыру кезеңі деп аталады) азаяды. Жүрек соғуы белгілі бір шектен асып кеткенде, диастолалық толтыру кезеңі қарыншаны қанмен толтыруға жеткіліксіз болады және сол атриумда қысым көтеріліп, өкпе қанайналымының бұзылуына (өкпе тікелігі) әкеледі. Митральды клапанның ауданы 1 см²-ден аз болғанда, сол атриум қысымының артуы байқалады (қанды стеноздық клапан арқылы итеру үшін қажет). Қалыпты сол қарыншаның диастолалық қысымы шамамен 5 мм рт.с. болғандықтан, ауыр митральды стеноз кезінде митральды клапан арқылы 20 мм рт.с. қысым градиенті болса, сол атриум қысымы шамамен 25 мм рт.с. болады. Бұл сол атриум қысымы өкпе тамырларына беріліп, өкпе гипертензиясын тудырады. Бұл деңгейдегі өкпе капиллярлық қысым гидростатикалық және онкотикалық қысым арасындағы тепе-теңдікті бұзады, нәтижесінде тамырлардан сұйықтық шығып, өкпеде сұйықтық жиналады (өкпелік жүрек жеткіліксіздігінен өкпе ісінуі). Сол атриумның тұрақты түрде қысымға ұшырауы оның көлемін ұлғайтады. Сол атриумның көлемі ұлғайғанда, ол атриумдық фибрилляцияға (АФ) бейім болады. Ауыр митральды стенозбен ауыратын адамдарда сол қарыншаның толтырылуы атриумдық соққыға тәуелді болады. Атриумдық фибрилляция салдарынан атриумдық соққының жоғалуы (яғни, қан сол қарыншаға ағып, сол атриумда жиналады) жүрек шығысын күрт төмендетіп, кенеттен жүрек жеткіліксіздігіне әкелуі мүмкін. Митральды стенозбен ауыратын науқастарда гемодинамикалық өзгерістер тізбегі жиі науқастың клиникалық жағдайын нашарлатады. Жүрек шығысының төмендеуі, жүрек соғуының жиілігінің артуымен және диастолалық уақыттың қысқаруымен байланысты, көбінесе жүрек жеткіліксіздігіне әкеледі. Сонымен қатар, АФ пайда болған кезде, жүйелік эмболия қаупі артады. Митральды стеноз әдетте баяу (ондаған жылдар бойы) митральды стеноздың бастапқы белгілерінен NYHA функционалдық II класының белгілеріне, содан кейін атриумдық фибрилляцияның дамуына және NYHA функционалдық III немесе IV класының белгілеріне дейін прогрессірлейді. Егер адамда NYHA III немесе IV класының белгілері пайда болса, аурудың прогрессірлеуі жеделдеп, науқастың жағдайы нашарлайды.

Қатысқан зақымданулар

Өте ауыр өкпе гипертензиясы кезінде функционалдық трикуспидтік жеткіліксіздіктен туындаған пансистоликалық шу сол жақ стернальді шекарада естілуі мүмкін. Бұл шу әдетте тыныс алғанда күшейеді және күшпен шыққанда әлсірейді (Карвалло белгісі). Митраль стенозы (МС) кезінде жүрек шығару көлемі күрт төмендегенде, диастолалық шуылдауды қоса алғанда, әдеттегі аускультациялық белгілер анықталмауы мүмкін (үнді МС), бірақ компенсация жақсарғанда олар қайта пайда болуы мүмкін. Өкпелік жеткіліксіздіктің Грэм Стил шуы – сол жақ стернальді шекарадағы жоғары жиілікті, диастолалық, күшейіп келіп әлсірейтін шуыл. Бұл өкпе клапаны сақинасының кеңеюінен туындайды және митраль клапаны ауруы және ауыр өкпе гипертензиясы бар пациенттерде кездеседі. Бұл шу аорталық жеткіліксіздік (АЖ) тудыратын көбірек таралған шудан ажырату қиын болуы мүмкін, бірақ ол тыныс алғанда қарқындылығы артуы мүмкін және күшті әрі жиі анықталатын P2 шуымен бірге жүреді.