Шотоусиц шайқасы: Австрия мұрагерлік соғысының эпизоды

Кіріспе

Австрия мұрагерлік соғысы кезіндегі шайқас

Чотуциц шайқасы немесе Чотуцице шайқасы, кейде Часлав шайқасы деп аталады, 1742 жылдың 17 мамырында Богемияда, қазіргі Чехияда болды. Ол 1740-1742 жылдардағы Бірінші Силезия соғысының бөлігі болды, ал ол Австрия мұрагерлік соғысының бір бөлігі еді. Карл Лотарингиялық басқарған, шамамен 25 000 сарбаздан тұратын императорлық әскер француздық оккупациядағы Прагаға қарсы жорықтап келе жатқанда, шамамен бірдей күшті пруссиялық армияға кездесті, оған Ұлы Фридрих басшылық етті. Екі тараптан да көп шығын болды, шайқас соғыстың жалпы барысына көп әсер етпеді, бірақ пруссиялықтар шайқас алаңын өз бақылауында ұстағандықтан, пруссиялық жеңіс деп есептеледі. Бірінші Силезия соғысы 1742 жылдың маусым айында Бреслау шартымен аяқталды, бұл Австрияға желтоқсан айында Праганы қайта басып алуға мүмкіндік берді. 1744 жылы Екінші Силезия соғысы басталғанда, жаушылық қайтадан жаңғырды.

Өмірбаян

Австрия мұрагерлік соғысы 1740 жылы Карл VI-ның қайтысымен және оның қызы Мария Терезияның таққа отыруымен басталды. Саликалық заң бұрын әйелдерді Габсбург монархиясын мұраға алудан мүшекес еткен; 1713 жылғы Прагматикалық санкция бұл ережені жойып, Мария Терезияға әкесінің орнына отыруға мүмкіндік берді. Австрияның Киелі Рим империясындағы ең беделді күш ретіндегі орны Бавария, Пруссия және Саксонияның өсуімен қауіпке тірелді, олар Санкцияның заңдылығын жоққа шығарды. Француздық қолдаумен олар Силезия, Моравия және Богемияны қамтитын, сол кездегі Еуропадағы маңызды өнеркәсіптік орталық – Богемия Корольдігіне шабуыл жасады. Фридрих II Силезияны басып алды; бұл империядағы ең бай провинция болып, империялық табыстың 10% құрады, бұл Австрия үшін ауыр соққы болды. 1741 жылғы сәуірде Мольвицте жеңіске жеткен Фридрих Силезиядағы билігін нығайтты, ал қарашада француз-бавариялық әскерлері Праганы басып алды. Бавария королі Карл Богемия королі атанды, ал 1742 жылғы 12 ақпанда ол 1437 жылдан бері алғашқы Габсбург емес император атанды. Алайда, 1742 жылғы ақпан айының соңында австриялықтардың сирек кездесетін қысқы шабуылы ретінде фон Khevenhüller Баварияның көп бөлігін, оның ішінде Мюнхенді және Богемияның көп бөлігін басып алды. Австриялықтар сонымен қатар коммуникация желілерін бұзу үшін жалдамалы әскерлерді немесе пандурларды пайдаланып, партизандық соғыс жүргізді. Олар пруссиялық әскерлерге және олардың рухына елеулі зиян келтірді, бір офицер «Бұл ұрылар мен қарақшылар нағыз батыл сарбаздар сияқты соғыста өздерін көрсетпейді» деп жазды. Жауап ретінде Фридрих наурыз айында Моравияға кірді; ол Венаға қауіп төндіріп, ауылды қиратуға мүмкіндік берген Жидлоховицеде бекінді. Богемияның қалған бөлігінен гарнизонды алып тастау арқылы австриялықтар сақтықпен, тартымдылықсыз және қорғанысқа бағытталған генерал ретінде танымал болған Лотарингиялық Карлдың басшылығымен Праганы қайтарып алу үшін 28 000 сарбаздан тұратын әскерді жинады. Фридрих шабуылға шығып, Солтүстік-Шығыс Богемияға жылжыды. 16 мамырға қарай оның Кутна-Горада 10 000 жаяу әскері болды, ал Ангальт-Дессаулық Леопольдтың 18 000 әскері бір күндік сапарда артта қалды. Карл алыс екендігі есінде болған, бірақ 16 мамыр күні түстен кейін оның кавалериясы Леопольдтың артқы сапына соқтығысты. Австрияның негізгі күштерімен байланыста екенін түсінген Леопольд Фридрихпен арақашықтықты қысқарту үшін жылдамдатылған жорылды. 17 мамыр күні таңғы сағат 2-де оның шаршаған әскерлері Кутна-Горадан үш сағаттық сапарда орналасқан Чотусице деген кішкентай ауылда тоқтады.

The War of the Austrian Succession was sparked by the death of Charles VI in 1740 and the succession of his daughter Maria Theresa. Salic law previously excluded women from inheriting the Habsburg monarchy; the 1713 Pragmatic Sanction set this aside, allowing Maria Theresa to succeed her father. Austria's position as the most powerful element in the Holy Roman Empire was threatened by the growth of Bavaria, Prussia and Saxony, who disputed the validity of the Sanction. With French support, they invaded the Crown of Bohemia, then the most important industrial area in Europe, comprising Silesia, Moravia and Bohemia. Frederick II occupied Silesia; the richest individual province in the Empire, responsible for 10% of total Imperial income, this was a serious blow to Austria. Victory at Mollwitz in April 1741 consolidated Frederick's hold on Silesia, while a French Bavarian force captured Prague in November. Charles of Bavaria was crowned King of Bohemia, and on 12 February 1742, he became the first non Habsburg Emperor since 1437. However, in a rare example of an Austrian winter offensive, by the end of February 1742, von Khevenhüller occupied much of Bavaria, including Munich, and most of Bohemia. The Austrians also employed guerilla warfare, using irregular troops or Pandurs to attack lines of communication. They inflicted considerable damage on Prussian troops and morale, one officer writing 'these thieves and robbers never show themselves in battle, like proper brave soldiers.' In response, Frederick moved into Moravia in March; he established himself at Židlochovice, which allowed him to threaten Vienna, and devastate the countryside. By stripping garrisons from the rest of Bohemia, the Austrians assembled a field army of 28,000 to retake Prague, under Charles of Lorraine, who had a reputation as a cautious, timid and defensively minded general. Frederick took the offensive, and moved into North East Bohemia; by 16 May, he had 10,000 infantry at Kutná Hora, with 18,000 men under Leopold of Anhalt Dessau a day's march behind. Charles was thought to be some distance away, but in the afternoon of 16 May, his cavalry ran into Leopold's rearguard. Recognising he was in contact with the Austrian main force, Leopold accelerated his march to close the gap with Frederick. At 2:00 am on 17 May, his exhausted troops stopped at the small village of Chotusice, three hours march from Kutná Hora.

Шайқас

Фредерик оған жеткенше ұстап тұруға бұйрық берілген Леопольд Шотусицеден оңтүстікке қарай орналасты, жаяу әскерін оңтүстік-шығысқа қаратып, екі жағында ат әскерін орналастырды. Сол жаққа Валдоу, оң жаққа 70 жастағы тәжірибелі әскербасы фон Будденброк басшылық етті, Леопольд Фредериктің жаяу әскері келген кезде орналасуы үшін орын қалдырды. Карл Лотарингиялық Фредерикке жеткенге дейін шабуыл жасауды үміттене бірақ, сағат 7:00-ге дейін оған дайын болған жоқ; Чаславтан солтүстікке қарай жылжу кезінде оның әскері біршама оңға қарай жылды, бұл Будденброктың ат әскеріне оларды қанаттан орап алуға мүмкіндік берді. Фридрих сағат 8:00-де шайқас алаңына келді; жаяу әскерді ұйымдастыру үшін уақыт беру мақсатында, ол пруссиялық ат әскеріне, далалық артиллерияның қолдауымен шабуыл жасауға бұйрық берді. Олар австриялық ат әскерін кері шегіндірді, бірақ күн ыстық және құрғақ болды, үлкен шаң көтеріліп, оларды тиімді түрде соқыр етті. Сан-сақтандықта, кейбір бөлімдер қате бағытта шабуыл жасады, бұл Карл Йозеф Баттиани мен Лихтенштейнге әскерлерін қайта жинақтауға мүмкіндік берді. Екі жақтың ат әскері де бір-бірінің жүк пойыздарын тонауға кірісіп, бұл жаппай тәртіпсіздік оларды шайқастың көп бөлігінде күшсіз қылды. Австриялық артиллерия Шотусицеге оқ жаудырды, шамамен сағат 9:00-де Даунның жаяу әскері қалаға шабуыл жасап, Леопольдтың әскерін үйден-үйге баяу ығыстырды. Олар осылай істеп, қаланы өртеп жіберді, түтін шаңнан туған жағдайды ушықтырып, басқаруды дерлік мүмкін емес етті. Сағат 10:30-ға қарай Фридриктің жаңадан келген жаяу әскері 24 батальоннан тұратын үлкен шаршы құрып орналасты; солға бұрылып, Шотусицеден тыс жердегі австриялық жаяу әскерге атыс ашты. Кавалерияның жоғалуынан оның қанаттары ашық қалды, Карл тең түсуге келісуді шешті. Ол Часлав арқылы жалпы шегінуге бұйрық берді, ауыр қаруларының бір бөлігін қалдырды; Лихтенштейннің ат әскері пруссиялықтарды тоқтатты, ал түске дейін шайқас тоқтады.

Салдары

Бұл шайқас негізгі стратегиялық жағдайды өзгеріссіз қалдырды; Карл әлі де Прагаға қарсы әрекет ете алды, ал Моравиядағы пруссиялық әскерлердің болуы Венаға қауіп төндіре берді. Габсбургтердің саясаты көбінесе бір уақытта тым көп майданда күресуден сақтану болды; Пруссия ең қауіпті болғанымен, оны жеңу де ең қиын болды. Силезияны қайтару ондаған жылдар бойы Габсбургтер үшін басымдық болып қала берді, бірақ Мария Тереза басқа жердегі жағдайын жақсарту үшін Пруссиямен уақытша бітімге келісуге дайын болды. Бұл Фридрихке қолайлы болды, себебі ол ақша мен әскерден тапшылық көріп, Франция жеке бейбітшілікке дайындалып жатыр деген күдікке де ішінде болды. Маусым айында Бреслау шарты Бірінші Силезия соғысын аяқтады; пруссиялық әскерлер Богемиядан шығып, Австрия желтоқсанда Праганы қайта басып алды. Морис де Сакс сияқты замандастарының көптегені сияқты, Фридрих те жаудың қарулы күшінен гөрі, олардың рухы жау әскерін жоюда тиімдірек екеніне келді. Мольвицте австриялықтар пруссиялық жаяу әскердің тұрақты және тәртіпті шабуылына тап болғанда қашқан, ал Хотусицеде Лотарингиялық Карл тең түсуге келісуге көндірілді. 1744 жылы Екінші Силезия соғысы басталғанда Фридрих өзінің офицерлеріне жаяу әскердің тек екі нәрсе жасауы керектігін айтты: жылдам қатарға тұру және содан кейін қатарын сақтау. Шайқас сонымен қатар пруссиялық атты әскерге, әсіресе атқа мінуде әлі де жұмыс жасау қажет екенін көрсетті; олардың тәртіпсіздігіне себеп болған факторлардың бірі көптеген әскерлердің аттарын бақылауға келмейтін еді, және бұл 1743 жылдан кейін назар аудару қажетті салаға айналды. Будденброктың шабуылын басқарған фон Гесслер генерал-лейтенант қызметіне көтеріліп, Қара Жылан орденін алды; 1745 жылы Хоэнфридбергте ол пруссиялық жеңіске үлкен үлес қосқан атты әскер шабуылын басқарды.