Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пруссия мен Австрия, 1745, Екінші Силезия соғысы
Prussia v. Austria, 1745, Second Silesian War
Хоэнфридберг шайқасы немесе Хоэнфридеберг, қазіргі Добромиерж, сондай-ақ Стригау шайқасы деп те аталады, қазіргі Стрего́м, Ұлы Фридрихтің ең бағаланатын жеңістерінің бірі болды. Фридриктің пруссиялық әскері 4 маусым 1745 жылы Екінші Силезия соғысы (Австрия мұрагерлік соғысының бір бөлігі) кезінде Лореннің принці Карл Александр басқаратын австриялық әскерді түбегейлі жеңді.
The Battle of Hohenfriedberg or Hohenfriedeberg, now Dobromierz, also known as the Battle of Striegau, now Strzegom, was one of Frederick the Great's most admired victories. Frederick's Prussian army decisively defeated an Austrian army under Prince Charles Alexander of Lorraine on 4 June 1745 during the Second Silesian War (part of the War of the Austrian Succession).
Өмірбаян
Австрия Мольвиц шайқасында Пруссияға жоғалтқан Силезияны қайтаруға тырысты. Австрияның шамамен 62 500 сарбазы, оның ішінде одақтас саксондық әскерлер Силезияға жорық жасады. Армия қолбасшысы – Лотарингиялық принц Карл Александр, император Мария Терезияның қайын інісі. Саксония герцогы Иоганн Адольф II Вейсенфельс саксондық әскерге басшылық етті. Фридрих өзінің қарсыласына өте төмен баға берді, принц Карл Александр туралы: «кейбір ақымақтық қателер болады» деді. Фридрих Карлдың Силезияға алып таулар арқылы өтетініне үміттенді. Егер ол солай істесе, Фридрих австриялық армияға шабуыл жасап, бір соққымен жеңіске жетеді деп жоспарлаған. Ханс Йоахим фон Зитеннің Зитен гусарлары австриялық армияны ұстап, Фридрикке олардың қозғалысы мен орналасқан жері туралы хабарлап, шабуылға тиімді сәт күтті. Маусымның басында ханзада шекараны өтіп кеткенде, Фридрих шабуылға мүмкіндік тапты. Австриялық армия алып таулардан солтүстік-шығысқа қарай Штригау (қазіргі Штрегом) қаласына беттеді. Олар Штригау маңында лагерь құрды, саксондықтар Пилгримсхайн қаласынан солтүстік-батысқа қарай орналасты, ал австриялықтар батысқа және оңтүстікке қарай Хоэнфридберг ауылына дейін жайылды. Олардың алғы шебі Стригау өзенімен қорғалған, ол солтүстікке, содан кейін батысқа қарай Штригау қаласы арқылы ағып өтеді. Пруссиялық армия қаланың оңтүстігінде лагерь құрды. Пруссиялық барлаушылар австро-саксондық күштерді анықтады. Фридрих бүкіл әскерімен солтүстікке қарай, австриялықтардың тікелей алдынан жүріп, Стригау өзенін қаланың батысындағы көпір арқылы өтіп, бірінші кезекте саксондықтарға шабуыл жасауға шешім қабылдады. Саксондықтар жеңілгеннен кейін Фридрих австриялық шепті шығыстан батысқа қарай қысқысымен жеңіске жетеді деп жоспарлады. Ол түнде жылжуға және саксондықтарды жайлы жағдайда ұстап, оларды толығымен таңқалдыруға шешім қабылдады. Фридриктің генералдарының бірі, Петер Людвиг де Мулен шеруді басқарды. Таңқалдыру үшін Фридрих әскерлеріне лагерьдегі отты жанып тұрғызып, шатырларын тігіп қоюға бұйрық берді және марш кезінде сөйлесуге немесе темекі шегуге тыйым салды.
Austria sought to regain Silesia, which had been lost to Prussia in the Battle of Mollwitz. An Austrian army of about 62,500, including allied Saxon troops, marched to Silesia. The commander was Prince Charles Alexander of Lorraine, brother in law of Empress Maria Theresa. Johann Adolf II, Duke of Saxe Weissenfels commanded the Saxons. Frederick had a very low opinion of his counterpart, saying of Prince Charles Alexander that "there will be some stupid mistakes." In fact, Frederick was counting on Charles entering Silesia by crossing the Giant Mountains. If he did, Frederick intended to attack the Austrian army and crush it in one decisive blow. Hans Joachim von Zieten's Zieten Hussars shadowed the Austrian army, keeping Frederick informed of their movements and position as he awaited the right moment to strike. When the Prince finally did cross in early June, Frederick saw his opportunity to attack. The Austrian army marched some northeast from the Giant Mountains to Striegau (now Strzegom). They encamped near Striegau, with the Saxons just northwest of the town at Pilgrimshain and the Austrians spreading out west and south to the village of Hohenfriedberg. Their front was covered by the Striegau River, which ran north and then west through Striegau town. The Prussian army was camped south of the town. Prussian scouts located the Austro Saxon forces. Frederick decided to march north with his whole force, right in front of the Austrians, cross the Striegau by a bridge just west of town, and attack the Saxons first. With the Saxons routed, Frederick would then roll up the Austrian line from east to west. He also decided to march by night, concealing his movement, and thus surprise the Saxons. One of Frederick's generals, Peter Ludwig de Moulin led the march. To achieve surprise, Frederick ordered his troops to leave their campfires burning and tents pitched, and forbade them to talk or smoke during the march.
Шайқас
Фредериктің жоспары көп ұзамай қиындықтарға тап болды. Пруссия әскерлерінің барлығына белгіленген жолда жеткілікті орын болмады. Стригау өзеніндегі көпірде тез арада тығырыл пайда болды, сондықтан одан тек шектеулі күштер ғана өте алды. Пруссиялықтардың алғашқы мақсаты – саксондық шептің алдындағы екі төбе болатын. Саксон әскері бұл екі төбені күні бұрын шағын күшпен басып алған еді. Пруссиялық алғы шеп осы күшпен кездесті, нәтижесінде болған қақтығыс саксондарды ескертіп, Фридриктің күткен толыққанды тосынсырғылықты жойды. Де Моулен төбелерді айналып өтіп, саксондар шабуылға дайындалуға үлкермес бұрын, саксон лагеріне тікелей шабуыл жасауға шешім қабылдады. Пруссиялық шабуыл шамамен сағат 7:00-де басталды. Саксондық атты әскері майданға шықты, бірақ пруссиялық атты әскерлер оларды тез шабуылдап, жеңіске жетті. Пруссиялық жаяу әскері саксон лагеріне шабуыл жасап, саксондық жаяу әскерінің бір бөлігін, сондай-ақ бірнеше австриялық әскерлерді жеңді. Шығыс жел, саксондардың бетіне түтін мен шаңды соғып, пруссиялықтар үшін қосымша артықшылық берді. Таңертеңгі жарықта аустро-саксон әскерінің сол жағы толығымен талқандалды. Осы кезде австриялықтар шайқас басталғанын білді. Олар өзен арқылы жақсы қорғалған оңтүстікке қарайғы лагерьлерінен алға жылжыды. Стригау өзенін солтүстікке қарай әлі кесіп өте алмаған пруссиялықтар батысқа бұрылып, өзен арқылы өте алатын жерлерді іздеді, жеткілікті өткелдер тауып мақсатына жетті. Грабен қалашығындағы көпірдің құлауы атты әскердің командирі Ханс Йоахим фон Зитенді оңтүстікке қарай өткел іздеуге мәжбүр етті, арқылы атты әскер мен жабдықты тасымалдауға болатын жерді табуға мәжбүр болды. Австриялық атты әскер алғашқы болып шайқасқа кірісті, бірақ пруссиялық атты әскердің шабуылынан ыдырап, қашқанға мәжбүр болды. Австриялық жаяу әскері Хоэнфридбергтен солтүстікке қарай шығысқа қарап екі қатарға орналасты. Пруссиялықтар саны жағынан артық болғанымен, австриялықтар қарсылық көрсетуді жалғастырды, жақын арада көптеген оқтар атысты. Осы сәтте пруссиялық Байройт драгун әскері, шамамен 1500 сарбаздан тұратын үлкен бөлім, шайқасқа қосылды. Күшті жел түтін мен шаңды таратып, австриялық қатардағы осал жерді ашты. Драгун әскері сапқа тұрып, солтүстікке қарай бірінші австриялық қатардың оң жақ қанатына шабуыл жасады. Олар сол қатарды толығымен бұзып, оңтүстікке бұрылып екінші австриялық қатарды жойды. Австриялықтар, бұрыннан-ақ саны аз болғандықтан, саксондық одақтастарынан қол үзген, атты әскердің қорғауысыз қалған және енді бұл шабуылдан жеңілгендіктен, жаппай қолдарын беруге бастарды. Байройт драгун әскері бірнеше мың австриялық жаяу әскерін жеңіп, тек 94 сарбазын жоғалтты. Драгун әскері жиырма батальонды басып алды, 2500 тұтқынға алды, 67 ту мен штандарт, сондай-ақ төрт зеңбірекке қол жеткізді. Бұл атты әскердің ұлы майдан жеңістерінің бірі ретінде тарихта қалды. Шайқас аустро-саксон әскерінің толық жеңілісімен аяқталды. Австрия және Саксония 9000-ға жуық қаза тапқан және жараланғандарды, шамамен 5000 тұтқынды, оның ішінде төрт генерал мен 66 зеңбіректі жоғалтты. Пруссиялықтар шамамен 5000 сарбазын жоғалтты.
Frederick's plan soon encountered difficulties. There was not enough space for all of the Prussian troops on the designated route. A bottleneck soon developed at the bridge over the Striegau, so only limited forces were able to make it over. The first Prussian objective was two hills in front of the Saxon lines. The Saxon army had occupied these two hills the previous day with a small force. The Prussian vanguard encountered this force; the resulting clash alerted the Saxons and prevented the complete surprise Frederick hoped for. De Moulin decided to bypass the hills and strike right at the Saxon camp before the Saxons could deploy. The Prussian attack began at about 7:00 AM. Some Saxon cavalry got out on the field, but the Prussian cavalry soon charged and routed them. The Prussian infantry then stormed the Saxon camp, defeating the few Saxon infantry that managed to deploy, and also a few Austrian troops. The easterly wind, blowing smoke and dust into the Saxons' faces, was also advantageous for the Prussians. The entire left (Saxon) half of the Austro Saxon army was destroyed in the hours of the dawn's light. By then the Austrians were alerted to the battle. From their camps further to the south and more protected by the river, Austrian troops moved to the front. The Prussians who had still not crossed the Striegau to the north wheeled to the west and advanced through river crossings wherever they could find them, finding enough fords to accomplish this. A bridge collapse at the small town of Graben forced the cavalry commander, Hans Joachim von Zieten, to find a ford further south through which to funnel cavalry and pack mules carrying supplies. The Austrian cavalry were the first Austrian troops to get into action, but they were broken and driven off by the charge of the Prussian cavalry. The Austrian infantry formed two lines of battle facing east, from Hohenfriedberg north. Though the Prussians now had the advantage of numbers, the Austrians resisted stubbornly, with many volleys exchanged at close range. At this point the Prussian Bayreuth Dragoons, an oversize unit numbering around 1,500 men, entered the battle. A strong gust of wind blew away the powder smoke and the dust and revealed an opening in the Austrian lines through which to charge the vulnerable Austrian infantry. The dragoons deployed into line, and attacked north against the right flank of the first Austrian line. They drove all the way along that line, routing it completely, then turned south to destroy the second Austrian line. The Austrians, already outnumbered, abandoned by their Saxon allies, without cavalry protection, and now broken by this attack, began to surrender en masse. The Bayreuth Dragoons defeated several thousand Austrian infantry and only suffered 94 casualties. The Dragoons overran twenty battalions, took 2,500 prisoners, capturing 67 flags and standards as well as four cannons in what is considered and celebrated as one of the great cavalry battlefield triumphs. The battle ended with the complete defeat of the Austro Saxon army. The Austrians and Saxons lost almost 9,000 killed and wounded, about 5,000 prisoners, including four generals, and 66 guns. The Prussians lost around 5,000.
Салдары
Хоэнфридберг Фридрих үшін үлкен жеңіске айналды және көп ұзамай замандастары оны "Ұлы Фридрих" деп атады. Байройт драгундарының шабуылы кейінгі пруссиялық және неміс офицерлері үшін агрессивтіктің үлгісі ретінде зерттелді. Фридрих армиясына сіңірген агрессивтіктің рухы және офицерлеріне берілген кең автономия, "Миссиялық тактика" дәстүрімен салыстырылды. Фридрих қуанышпен: "Бленхаймнан бері мұндай шешуші жеңіліс болған емес", - деп жазды. Лотарингиялық Карл, дәл Хотусиц шайқасында болғандай, тағы да жеңілді, бұл прустардың сан жағынан тең жауды жеңе алатынын көрсетті. Екінші Силезия соғысы, Пруссия қатысқан Австрия мұрагерлік соғысының соңғы кезеңі, Соор шайқасында австриялықтарға қарсы қиындыққа тап болғанына қарамастан, аяққа жақындады, оған Лотарингиялық Карл басшылық етті. 1745 жылдың 25 желтоқсанында Дрезденде бейбітшілік шартына қол қойылды, осыдан кейін саксондықтарға қарсы Кессельсдорф шайқасындағы тағы бір пруссиялық жеңіс болды. "Der Hohenfriedberger" – Фридрихтің өзі жеңіс құрметіне жазған марш.
Hohenfriedberg was a great victory for Frederick, and soon, he was being called "Frederick the Great" by his contemporaries. The charge of the Bayreuth Dragoons was studied by later Prussian and German officers as a model for aggressiveness, and the entire spirit of aggressiveness that Frederick had instilled in his army and the large amount of autonomy given to his officers were likened to the tradition of Mission type tactics. A delighted Fredrick wrote that "there has not been so decisive a defeat since Blenheim". Charles of Lorraine was defeated again just as at the Battle of Chotusitz, which showed that the Prussians could crush a numerically equal enemy. The Second Silesian War, which was the last part of the War of the Austrian Succession in which Prussia took part, was almost at an end despite a close call at the Battle of Soor against the Austrians, who were again led by Charles of Lorraine, the peace at Dresden was signed on 25 December 1745, soon after yet another Prussian victory at the Battle of Kesselsdorf against the Saxons. The Der Hohenfriedberger was a march composed in honor of the victory, allegedly by Frederick himself.