Кіріспе
Гитара солосы – классикалық, электрлік немесе акустикалық гитарада ойнауға арналған, алдын ала жазылған (немесе импровизацияланған) мелодиялық бөлім, аспаптық үлеш немесе толық музыкалық шығарма. 20-шы және 21-ші ғасырлардағы дәстүрлі және танымал музыкада, мысалы, блюз, свинг, джаз, джаз-фьюжн, рок және хеви-металда, гитара сололарында көбінесе виртуоздық техникалар мен импровизацияның түрлі деңгейлері қолданылады. Классикалық гитарадағы гитара сололары, әдетте, ноталармен жазылады және камералық музыка мен концерттер сияқты классикалық музыка формаларында да қолданылады. Гитара сололары жалғыз гитарамен орындалатын туындылардан бастап, бірнеше аспаптың немесе үлкен ансамбльдің сүйемелдеуімен орындалатын композицияларға дейін жетеді. Гитара солосына сүйемелдеуші музыканттар джаз квартеті немесе рок-тобы сияқты кішкентай ансамбльден оркестр немесе биг-бэнд сияқты үлкен ансамбльге дейін болуы мүмкін. Жеке акустикалық гитарада орындалатын музыка халық және классикалық музыкада, аспаптың батыс музыкасында алғаш рет пайда болғаннан бері кездеседі, ал акустикалық гитараны ансамбльде жеке дауыс ретінде пайдалану барокко концерттерінен бастау алады.
A guitar solo is a melodic passage, instrumental section, or entire piece of music, pre written (or improvised) to be played on a classical, electric, or acoustic guitar. In 20th and 21st century traditional music and popular music such as blues, swing, jazz, jazz fusion, rock and heavy metal, guitar solos often contain virtuoso techniques and varying degrees of improvisation. Guitar solos on classical guitar, which are typically written in musical notation, are also used in classical music forms such as chamber music and concertos. Guitar solos range from unaccompanied works for a single guitar to compositions with accompaniment from a few other instruments or a large ensemble. The accompaniment musicians for a guitar solo can range from a small ensemble such as a jazz quartet or a rock band, to a large ensemble such as an orchestra or big band. Unaccompanied acoustic guitar music is found in folk and classical music dating as far back as the instrument's first use in western music, the use of an acoustic guitar as a solo voice within an ensemble dates back at least to the Baroque concerto.
Классикалық гитара
Классикалық гитара — металл ішекті акустикалық гитараларда қолданылатын металл ішектерге қарағанда, әдетте нейлоннан жасалған алты ішегі бар акустикалық ағаш гитара. Классикалық гитарада әрбір ішекті жеке-жеке тырнақтармен немесе саусақ ұштарымен тартып ойнайды. Классикалық гитарадағы жеке орындау концерті әдетте рецитал деп аталады; ол әртүрлі шығармаларды қамтуы мүмкін, мысалы, Джон Дауленд (Ирландия, 1563 ж.т.), Луис де Нарваэс (Испания, шамамен 1500 ж.т.) сияқты композиторлардың бастапқыда лют немесе виуэла үшін жазған шығармалары, сондай-ақ Доменико Скарлаттидің (Италия, 1685 ж.т.) клавесинге жазған музыкасы, Сильвиус Леопольд Вайстың (Германия, 1687 ж.т.) барокко лютасы, Роберт де Визенің (Франция, шамамен 1650 ж.т.) барокко гитарасы үшін, тіпті Исаак Альбенис (Испания, 1860 ж.т.) және Энрике Гранадос (Испания, 1867 ж.т.) фортепианоға жазған испандық музыкасы да кіруі мүмкін. Иоганн Себастьян Бах (Германия, 1685 ж.т.) гитара үшін арнайы шығарма жазбаған, бірақ оның музыкасы жиі орындалады, өйткені оның барокко лютасы үшін жазған шығармалары аспапқа өте ыңғайлы. Гитара үшін бастапқыда жазылған музыканың ең алғашқы ықпалды композиторлары классикалық кезеңнен шыққан. Олардың қатарында Фернандо Сор (Испания, 1778 ж.т.) және Мауро Джулиани (Италия, 1781 ж.т.) бар. Олардың музыкасына Вена классицизмінің әсері болғанын атап өтуге болады. 19 ғасырда Иоганн Каспар Мерц (Словакия, Австрия, 1806 ж.т.) сияқты гитара композиторларына фортепианоға жазылған музыка әсер етті. Франсиско Таррега (1852 ж.т.) гитараға арналған ерекше музыка жазды, фламенконың маврлық ықпалының стильдік элементтерін өзінің романтикалық миниатюраларына енгізді. Бұл 19 ғасырдың соңындағы Еуропалық музыкалық ұлтшылдыққа бағытталған үрдістің бір бөлігі болды. Альбенис пен Гранадос осы қозғалысқа үлес қосты, өйткені олар сол кезеңде шығарма жазды. Кейбір классикалық гитарашылар оркестрдің сүйемелдеуімен орындалатын сололық шығармалар – концерттер орындайды. Көп аспапты оркестрлерге арналған концерттерге қарағанда классикалық гитараға арналған концерттер аз жазылған. Назар аударуға лайық шығармалардың қатарында Хоакин Родригоның «Concierto de Aranjuez» және «Fantasía para un gentilhombre» шығармалары бар. 2000 жылдардан бері классикалық гитара классикалық музыкада жиірек пайда болып келеді, өйткені заманауи композиторлар гитараға арналған концерттер жазады.
Тарих
Ренессанс кезеңінің төрт тартылдырылған гитараға шығарма жазған композиторларына Алонсо Мударра, Мигель де Фуэнлана, Адриан Ле Рой және Гийом де Морлай кіреді. Барокко гитарасының композиторларына Гаспар Санц, Роберт де Визе және Франческо Корбетта кіреді. Шамамен 1780 жылдан 1850 жылға дейін гитарада Филиппо Грагнани (1767–1820), Антуан де Лхойер (1768–1852), Фердинандо Карулли (1770–1841), Франческо Молино (1774–1847), Фернандо Сор (1778–1839), Мауро Джулиани (1781–1829), Николо Паганини (1782–1840), Дионисио Агуадо (1784–1849), Луиджи Легнани (1790–1877), Матео Каркасси (1792–1853), Наполеон Косте (1805–1883) және Иоганн Каспар Мерц (1806–1856) сияқты композиторлар мен орындаушылар болды. Гитара солисі Андрес Сеговия 1920 жылдары гастрольдермен және алғашқы фонограф жазбаларымен гитараны танымал етті. Қазіргі заманғы репертуарды орындаумен танымал классикалық гитараның жеке орындаушыларына Казухито Ямашита, Агустин Барриос, Пол Галбрейт және Джон Уильямс кіреді.
Блюз, R&B және рок-н-ролл
"Гитара соло" термині көбінесе блюз және рок музыкасында орындалатын электрогитара сололарына қатысты. Гитара солосын аспаптық интерлюдия ретінде пайдалануды блюз музыканттары Лонни Джонсон, Джон Ли Хукер, Мэдди Уотерс, Т. Боун Уокер және Чарли Кристиан сияқты джаз ойнаушылары дамытты. 1940 жылы Эрнест Таббтың "Walking the Floor over You" атты классикалық хенки-тонк әнінде стандартты электр гитарасының солосы бар алғашқы "хит" жазбасы болды, бірақ одан бұрынғы хиттерде электрлі лап-стиль гитаралар қолданылған. Хаулин’ Вулф, Мэдди Уотерс, Уилли Диксон және Джимми Рид Чикагода электр гитарасын, кейде слайд-гитарын, гармониканы және бас пен барабанның ырғақ бөлімін пайдаланатын стильде орындады. 1950 жылдардың соңында Чикагоның Батыс жағында Magic Sam, Buddy Guy және Otis Rush бастамасымен жаңа блюз стилі пайда болды. "West Side Sound" ырғақты гитара, бас гитара және барабаннан күшті ырғақты қолдау алды, ал Гай, Фредди Кинг, Magic Slim және Лютер Эллисон оны жетілдіргендей, күшейткіш электрлік жетекші гитара басым болды. Джон Ли Хукер сияқты басқа блюз әртістерінің ықпалы Чикаго стилімен тікелей байланысты емес. Джон Ли Хукердің блюзі көбірек "жеке", ол Хукердің терең, қатыгез дауысына негізделген, оны жалғыз электр гитара сүйемелдеді. Бұл және басқа блюз гитаристері, сондай-ақ кантри мен блюграсстан алынған жылдам таңдау техникалары 1963 жылы Лонни Мактың алғашқы маңызды жазбаларымен басталган көптеген виртуоздық блюз-рок фьюжн солистерінің пайда болуына әсер етті. Джими Хендрикс – психоделикалық гитарашы, және ол өзінің музыкасында дисторшн мен аудио кері байланысты қолдануда алғашқылардың бірі болды. Осы және басқа да әртістер арқылы блюз музыкасы рок музыкасының дамуына ықпал етті. 1960-1970 жылдары тағы бір маңызды блюз-рок гитара солисі Эрик Клэптон болды. 1970 жылдардың басында Техас рок-блюз стилі пайда болды, ол гитараларды соло және ырғақ рөлдерінде қолданды (мысалы, Стиви Рэй Вон).
Қатты
1950 жылдардың соңында Дуэйн Эдди мен Линк Рэйдің танымал жазбаларында көрсетілгендей, рок-гитараның алғашқы сололары салыстырмалы түрде қарапайым аспаптық мелодиялар болды. 1960 жылдардың басында аспаптық серф музыкасы рок-гитара мелодияларының дыбыстық күрделілігін арттырды. 1963 жылы Лонни Мактың "Memphis" және "Wham!" хиттерімен (кейін The Ventures, Stevie Ray Vaughan және басқалар орындады) электр гитараның драмалық, техникалық жағынан жетілген солосы көш бастады және 1960 жылдардың ортасында блюз-рок пен психоделикалық рок пайда болғанда, рок музыкасының ерекше бөлігіне айналды. Кейін гитара сололары хэви-метал жанрының ерекше белгісіне айналды, онда көптеген әндерде соло болады. Метал сололары көбінесе гитаристтердің шеберлігін көрсетеді, әсіресе метал стильдерінде, таразылар мен арпеджиоларды жылдам ойнау үшін шредер гитарасы техникасы қолданылады. 1960 жылдардан бері электр гитаристтері көбінесе гитараның тембрін өзгертіп, реверб, дисторшн, дилей және хорус сияқты электронды гитара эффекттерін қосып, дыбысты толықтырып, гармониялық өңдеулер қосады. Сололарда вах-вах педалі және ток-бокс сияқты эффекттер де қолданылады. Рок-топтарда көбінесе "жетекші" және "ритм" деп аталатын екі гитарист болады, жетекші гитарист соло мен аспаптық мелодияны орындайды, ал ритм гитарист аккордтармен немесе рифтермен сүйемелдейді. Кейде екі гитарист жетекші рөлді бөліседі. Рок музыкасының көп бөлігі дәстүрлі формадағы әндерге негізделген. Негізгі формальды элементтері – өлеңдер, хорлар және бридждер. Гитара солосы әдетте негізгі рок әнінің ең маңызды аспаптық бөлімі болып табылады. Басқа рокқа байланысты жанрларда, мысалы, поп және би музыкасында синтезатор көбінесе осы рөлді атқарады. Классикалық өлең-хор формасында ол екінші хор мен үшінші өлеңнің арасында орналасады. Гитара сололары кейде әннің аутросы ретінде қолданылады, мысалы, Кристофер Кростың "Ride Like the Wind", Radiohead-тің "Paranoid Android", Lynyrd Skynyrd-тің "Free Bird", The Stooges-тің "I Wanna Be Your Dog", Pink Floyd-тың "Comfortably Numb", Guns N' Roses-тың "November Rain", Metallica-ның "Fade to Black", Led Zeppelin-нің "Black Dog", Journey-дің "Who's Crying Now", The Cult-тың "Love Removal Machine", The Beatles-тің "While My Guitar Gently Weeps", .38 Special-дің "Hold On Loosely", The Rolling Stones-тың "Sway", Pearl Jam-нің "Alive", Red Hot Chili Peppers-тің "Dani California", Cream-нің "White Room", AC/DC-нің "Let There Be Rock", Outlaws-тың "Green Grass and High Tides", The Alan Parsons Project-інің "Eye in the Sky" және Eagles-тың "Hotel California". Сололар әннің кіріспесінде де болуы мүмкін, мысалы, Джимми Хендрикстің "Voodoo Child (Slight Return)", Led Zeppelin-нің "Since I've Been Loving You", Metallica-ның "One", Deep Purple-дің "Lazy", Queen-нің "I Want It All", Чак Берридің "Johnny B. Goode", Steely Dan-нің "Don't Take Me Alive", Scorpions-тың "Sails of Charon" және Pink Floyd-тың "Wish You Were Here". Сирек жағдайларда гитара солосы екіншісімен салыстырғанда бірінші хордан кейін келуі мүмкін, мысалы, Avenged Sevenfold-тың "Beast and the Harlot", Oasis-тің "The Importance of Being Idle" және Red Hot Chili Peppers-тің "Black Summer". Хард-рок пен хэви-металда гитара сололарын пайдалану 1980 жылдары ерекше көзге түсті, ол кезде жылдам "шред" сололары кең таралған; топтың виртуоз жетекші гитарисі әншіге қарағанда жақсы танылуы мүмкін (бірақ кейбір жағдайларда бір артист екі рөлді де атқарды). Осы кезеңде музыканттар кеңірек гармоникалық техникаларды қолдана бастады. Кейін, техникалық жағынан жетілген гитаристтер тек гитаралық құралымдардан тұратын альбомдар шығара бастады. Популярлы музыкадағы гитара сололары 1990 жылдардың ортасында сәннен шықты, ну-метал мен гранж танымалдылығының артуымен бірге. Nu metal бұрынғы метал субжанрларынан айтарлықтай ерекшеленді және гитара сололарын мүлдем тастады, тек кейде сирек кездесетін лид-толтырулар болды, ал гранж сололарды толығымен тастамады және оларды уақыт-уақыт қосты. Гитара сололары көптеген поп және танымал рок музыка стилдерінде де аз көріне бастады; олар қысқа төрт тактты ауысуға дейін қысқартылды немесе толығымен алынып тасталды, бұл 1960-шы, 1970-ші, 1980-ші және 1990-шы жылдардың басындағы классикалық рок музыкасындағы сололарды кең пайдаланудан үлкен айырмашылық. Классикалық рок музыкасын жаңарту музыкасында соло көптеп қолданылады, сондай-ақ 2018 жылға дейін әлі де белсенді болып табылатын классикалық рок-топтарында да. Кейде әнде екі бөлімді гитара солосы болады, онда ритм және жетекші гитара соло орындайды (мысалы, Metallica-ның "Master of Puppets"), немесе Twisted Sister-дің "30", Iron Maiden-нің "Hallowed Be Thy Name", "The Trooper", Megadeth-тің "Holy Wars The Punishment Due" немесе Deep Purple-дің "Highway Star" сияқты екі гитара бірлесіп ойнайтын сололар болады. Кейбір рок-топтар Wishbone Ash және Lovebites сияқты өзіндік дыбысының бөлігі ретінде үйлесімді екі жетекші гитара сололарын қолданады. Бұл алғаш рет Allman Brothers Band тобының At Fillmore East альбомында танымал болды.
Бас гитара сололары
Бас гитара арнайы күшейткіш арқылы орындалады, бұл аспаптың дыбысын күшейтеді және тембрді басқару мүмкіндігін береді. Бас гитара 1950-ші жылдардағы танымал музыкада қолданыла бастады. Бас гитараның сололары танымал музыкада жиі кездеспесе де, кейбір топтар әндеріне, әсіресе хэви-метал, фанк және прогрессив-рок топтарына бас сололарын қосады. Кейбір жанрлар, мысалы джаз топтары немесе джаз-фьюжн тобы, көптеген әндерінде бас гитара сололарын пайдаланады. Бас сололары панк музыкасының кейбір стилінде де жиі кездеседі. Рок контекстінде бас гитараның сололары рок гитарасының сололарымен ұқсас құрылымдалады және орындалады, көбінесе өлең немесе хор бөлімдерінен музыкалық сүйемелдеумен. Рок немесе поп-топтардың студиялық альбомдарында бас гитара сололары сирек кездессе, прогрессив-рок, фьюжн әсері бар рок және хэви-металдың кейбір түрлері студиялық альбомдарда да, тікелей орындалуларда да бас сололарын қосуға бейім. Музыканттар бас сололарын түрлі техникалармен орындайды, мысалы, саусақпен тартып немесе медиатормен. 1960-шы жылдары The Who тобының бассисі Джон Энтвистл "My Generation" әнінде медиатормен бас үзілісін орындады, бірақ ол саусақтарын қолдануды жоспарлаған еді – ол медиаторды жеткілікті деңгейде жылдам түсіре алмады. Көптеген адамдар бұл рок музыкасындағы алғашқы бас сололарының бірі және ең танымал сололардың бірі деп санайды. Led Zeppelin тобының Джон Пол Джонс "Good Times Bad Times" әнінде, олардың алғашқы альбомының бірінші әнінде, екі бас солосын әсерлі динамикалық жолмен қолданды – көпір ретінде (топ рефрендерден кейін үнсіз қалғанда) келесі тармаққа (бірінші рефрендерден кейін) және гитара солосымен аяқталатын кодаға (үшінші рефрендерден кейін). Queen тобының бассисі Джон Дикон кейде бас сололарын ойнады, әсіресе "Under Pressure" және "Liar" әндерінде. 1970-ші жылдары Aerosmith тобының бассисі Том Гамильтон "Sweet Emotion" әнінде бас кіріспесін орындады. Thrash metal тобы Metallica-ның 1983 жылғы дебюттік альбомы Kill 'Em All-да бассист Клифф Бертонның "(Anesthesia) Pulling Teeth" солосы бар, оны кейбіреулер оның ең үздік туындысы деп санайды. Fleetwood Mac тобының Джон МакВие 1977 жылғы Rumours альбомының "The Chain" әнінде ерекше бас солосын орындады. Manowar тобының бассисі Джоуи ДеМаио "Sting of the Bumblebee" және "William's Tale" сияқты өте жылдам бас сололары үшін арнайы пикколо басын пайдаланады. Green Day тобының бассисі Майк Дирнт 1992 жылғы Kerplunk! альбомындағы "No One Knows" әнінде және 2012 жылғы ¡Dos! альбомындағы "Makeout Party" әнінде бас сололарын орындады. U2 тобы "Gloria" әнінде бас солосын қамтиды, онда Адам Клейтон түрлі техникаларды пайдаланады. Rancid тобының бассисі Мэт Фрименнің ""Maxwell Murder" әнінде гитараға ұқсас, өте жылдам бас солосы бар. Blink 182 тобының "Voyeur" әнінде Dude Ranch студиялық альбомында және The Mark, Tom and Travis Show (The Enema Strikes Back! ) тікелей альбомында бас солосы бар, онда олар "бас солоға дайындалуы керек". Geezer Butler (Black Sabbath), Алекс Вебстер (Cannibal Corpse), Клифф Бертон (Metallica), джаз-фьюжн бассисі Жако Пасториус (Weather Report) және Лес Клейпул (Primus, Blind Illusion) сияқты хэви-метал бассистері бас сололарында қоңырау сияқты гармоникаларды және жылдам тарту техникаларын қолданды. Rush тобының Гедди Ли көптеген сололарды орындады, әсіресе "YYZ" әнінде. Сондай-ақ, Van Halen концерттік видеоларының екеуінде де Майкл Энтони соло кезінде ерекше маневрлер мен әрекеттерді орындайды. Фанк бассистері, мысалы Ларри Грэм, бас сололары үшін шлепке салу және тарту техникаларын қолдана бастады, бұл төменгі саптардың перкуссиялық бас бармағын шлепке салу әдісін жоғары саптардың агрессивті саусақтарымен, көбінесе ырғақты кезектестіре отырып біріктірді. Шалқалау және тарту техникасы ырғақтық эффектіні арттыру үшін қалыпты ноталарға көптеген өшірілген (немесе "жылан" дыбыстарын) енгізеді. Шалқалау және тарту сололары 1980-ші жылдардағы поп және R&B музыкасында танымал болды, және оларды 2000-шы жылдардағы кейбір фанк және латын топтары әлі де қолданады. Басс эффекттері, мысалы фуз бас немесе вах вах педальдері, бас сололарын ойнағанда, хард-рок және хэви-метал бассистері үшін дыбысты күшейтеді. Атап айту керек, Metallica тобының Клифф Бертон бұрмалауды да, вау-вауды да қолданды. Бас гитарасының сололары бас аспаптарының төменгі диапазонынан басқа аспаптардың сололарына қарағанда әлдеқайда жеңіл сүйемелдеуге ие. Бас гитарасының солосы да аспаппен бірге немесе тек барабанмен бірге орындалуы мүмкін.