Кіріспе
Анестезия және процедуралық седация үшін қолданылатын бензодиазепин. Мидазолам 1974 жылы патенттелген және 1982 жылы медициналық қолдануға енгізілді. Бұл препарат Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының қажетті дәрілер тізіміне кіреді. Мидазолам жалпы қолданылатын препарат ретінде қол жетімді. Көптеген елдерде бұл препарат бақылаудағы зат саналады. Мидазоламның артықшылығы – балаларда оны жедел ұстамалар, соның ішінде эпистатус кезінде бет ішіне немесе мұрынға беруге болады. Мидазолам эпистатусқа немесе тамырға енгізу мүмкін болмаған жағдайларда тиімді, сонымен қатар суда жақсы еритін, тез әсер ететін және пропиленгликольтен туындамайтын метаболикалық ацидозға себеп болмайтын (суда еритіндігіне байланысты қажеттілік туындамайды) қасиеттері бар, бұл басқа бензодиазепиндерде кездеседі. Кемшіліктеріне ем алған адамдардың 50% астамында мидазоламның жартылай ыдырау мерзімі қысқа болғандықтан қайталап ұстамалар пайда болуы, сондай-ақ эпистатусқа төзімді 14-18% пациентте емнің тиімсіздігі жатады. Антиконвульсантты әсерге төзімділік тез дамиды, сондықтан антиконвульсантты емдік эффектті сақтау үшін дозаны бірнеше есе арттыру қажет болуы мүмкін. Ұзақ қолдануда төзімділік және тахифилаксия дамуы мүмкін, ал жартылай ыдырау мерзімі бірнеше күнге дейін ұзартуы мүмкін. Жедел жағдайда ауыз қуысынан және мұрыннан берілетін мидазолам, тікелей ішекке берілетін диазепамға қарағанда оңай және тиімдірек болуы мүмкін.
Midazolam was patented in 1974 and came into medical use in 1982. It is on the World Health Organization's List of Essential Medicines. Midazolam is available as a generic medication. In many countries, it is a controlled substance. A benefit of midazolam is that in children it can be given in the cheek or in the nose for acute seizures, including status epilepticus. Midazolam is effective for status epilepticus or when intravenous access cannot be obtained, and has advantages of being water soluble, having a rapid onset of action and not causing metabolic acidosis from the propylene glycol vehicle (which is not required due to its solubility in water), which occurs with other benzodiazepines. Drawbacks include a high degree of breakthrough seizures—due to the short half life of midazolam—in over 50% of people treated, as well as treatment failure in 14–18% of people with refractory status epilepticus. Tolerance develops rapidly to the anticonvulsant effect, and the dose may need to be increased by several times to maintain anticonvulsant therapeutic effects. With prolonged use, tolerance and tachyphylaxis can occur and the elimination half life may increase, up to days. Buccal and intranasal midazolam may be both easier to administer and more effective than rectally administered diazepam in the emergency control of seizures.
Процедуралық седация
Интравеноздық мидазолам процедуралық седация үшін (көбінесе фентанил сияқты опиоидпен бірге), операция алдындағы седация үшін, жалпы анестезияны индукциялау үшін және жансақталған күтім бөлімшелерінде (ЖКБ) өкпе желдетуіне қолданылатын науқастарды седациялау үшін көрсетіледі. Мидазолам эндоскопиялық процедуралар туралы есте сақтау қабілетін нашарлатуда диазепамнан жоғары, бірақ пропофолдың қалпына келу уақыты тез және есте сақтау қабілетін нашарлату әсері жақсырақ. Оның қысқа жартылай жойылу мерзімі, суда ерігіштігі және үздіксіз инфузияға қолайлылығы себепті, бұл интенсивті күтім бөлімшесінде (ЖКБ) ең көп қолданылатын бензодиазепин. Дегенмен, ұзақ мерзімді седация үшін лоразепам әрекет ету ұзақтығына байланысты артықшылыққа ие, ал пропофол ЖКБ-да седация үшін қолданылғанда мидазоламнан артықшылықтарға ие, мысалы, детоксикация уақыты қысқа және трахеялық экстубация ертерек жасалады. Мидазолам кейде жаңа туған нәрестелерге арналған интенсивті терапия бөлімшелерінде қолданылады. Қолданғанда, жаңа туған нәрестелерде қосымша сақтық қажет; тахифилаксия қаупіне байланысты мидазоламды 72 сағаттан астам қолдануға болмайды, сондай-ақ бензодиазепинге тәуелділіктің дамуы және неврологиялық асқынулар мүмкіндігі де бар. Жүрек-қан тамырларының қызметінің төмендеуі мен неврологиялық асқынулар қаупі жоғары болғандықтан, болюс инъекцияларынан аулақ болу керек. Мидазолам кейде механикалық желдетуге жатқан жаңа туған нәрестелерге де қолданылады, бірақ осы жағдайға морфин қауіпсіздігі жақсырақ болғандықтан, оған басымдық беріледі. Мидазоламды қолдану арқылы жасалатын седация балалардың тіс емдерінде алаңдаушылықты басуға және мінез-құлқына басшылық етуге көмектеседі.
Агитация
Мидазолам, антипсихотикалық препаратпен бірге қолданылғанда, агрессивті немесе бақылаудан шыққан мінез-құлықпен қатар жүретін шизофренияны жедел басқару үшін көрсетіледі.
Өмірінің соңына қарай күтім
Өмірінің соңғы кезеңдерінде мидазолам әдетте төмен дозада тері астына инъекция арқылы соңғы сағаттар мен күндердегі қобалжу, алаңдаушылық немесе тыныштық жоқ болуға көмектесу үшін қолданылады. Өмірдің соңғы апталарында жоғары дозада мидазолам басқа емдерге көнбеген, шыдамсыз азапты басандау қажет болған жағдайда паллиативтік үздіксіз терең седациялық терапияда бірінші таңдау препараты ретінде қарастырылады, бірақ мұндай жағдай сирек кездеседі.
Әкімшілік
Мидазоламды қолдану жолдары: ауыз арқылы, мұрын ішіне, жақ астына, көкейкеш арқылы және бұлшық ішіне. +ДозалауОперация кезінде және кейін қолдану0,15-0,40 мг/кг ІВПремедикация0,07-0,10 мг/кг ІМКөкейкештік седация0,05-0,15 мг/кг ІВ
Қарсы көрсетілімдер
Бензодиазепиндерді қарт адамдарда, жүктілік кезінде, балаларда, алкогольге немесе басқа да есірткіге тәуелді адамдарда немесе бір мезгілде психикалық аурулары бар адамдарда қолданғанда ерекше сақтық қажет. Өте ауыр сырқаттарда қосымша сақтық талап етіледі, себебі мидазолам мен оның белсенді метаболиттері жиналуы мүмкін. Бүйрек немесе бауыр функциясының нашарлауы мидазоламның денеден шығуына кедерілтеу келтіріп, оның әсерін ұзаққа созуы және күшейтуі мүмкін. Қарсы көрсетімдерге гиперсезімталдық, жіті тар бұрышты глаукома, шок, гипотония немесе бас жарақаты жатады. Көпшілігі салыстырмалы қарсы көрсетімдер болып табылады.
Жанама әсерлер
Қарт адамдарда мидазоламның жанама әсерлері жоғарыда тізілген. Бензодиазепиндерді ұзақ мерзімді қолдану есте сақтау қабілетінің ұзаққа созылатын кемістіктерімен байланысты, бензодиазепиндерді тоқтатудан кейін алты ай өткен соң да толық қалпына келу байқалмайды. Жүйелік тамырлардың қарсылығының төмендеуіне байланысты седация, тыныс депрессиясы және гипотензия, сондай-ақ жүрек соғу жиілігінің артуы мүмкін. Мидазолам тыныс депрессиясын тудыруы белгілі. Денсау адамдарда 0,15 мг/кг мидазолам тыныс депрессиясын тудыруы мүмкін, бұл орталық нерв жүйесінің (ОНЖ) әсері деп есептеледі. Мидазоламды фентанилмен бірге қолданғанда гипоксимия немесе апноэ даму ықтималдығы артады. Мидазоламды жалғыз және қалыпты дозада қолданғанда тыныс депрессиясы/тоқтауының жиілігі төмен болғанымен (0,1–0,5%), орталық нерв жүйесіне әсер ететін басқа дәрілермен, әсіресе анальгетикалық опиаттармен бірге қолдану гипотензия, тыныс депрессиясы, тыныс тоқтауы және тіпті терапиялық дозада өлім қаупін арттыруы мүмкін. Мидазолам қолданған 84% пациенттерде кем дегенде бір ОНЖ депрессанты бар дәрілік өзара әрекеттесулер байқалды, олар кейіннен бензодиазепинге қарсы дәрі – флумазенил қабылдауға мұқтаж болды. Сондықтан, дәрілік өзара әрекеттесулерді бақылауға және мидазолам қолданудан болатын жарақаттардың алдын алуға бағытталған шаралар осы препаратты қауіпсіз қолдануға маңызды үлес қосады деп күтілуде. Жаңа туған нәрестелердегі басқа да абстиненциялық синдромдарға жоғары қозу, тремор және асқазан-ішек трактының бұзылуы (диарея немесе құсу) жатады. Мидазолам қолданатын аналарға бала емізу ұсынылмайды.
Қарттар
Қарт адамдарда ерекше сақ болу қажет, өйткені олар бензодиазепиндердің фармакологиялық әсеріне артық сезімтал, оларды метаболизмдеуі баяулайды және ұйқышылдық, амнезия (әсіресе антероградты амнезия), атаксия, «күйік» (hangover) әсері, шатасу және құлау сияқты жағымсыз әсерлерге бейім. Бензодиазепин препараттарын ұзақ мерзім бойы қолданып жүрген және мидазолам алған пациенттерде бензодиазепиндерге төзімділік туындағандықтан мидазоламның терапиялық әсері төмендеуі мүмкін. Мидазоламды ұзақ уақыт инфузиялау төзімділіктің дамуына әкеледі; егер мидазолам бірнеше күн немесе одан да ұзақ қолданылса, препаратты тоқтату синдромы пайда болуы мүмкін. Сондықтан, тоқтату синдромын болдырмау үшін ұзақ инфузияны бірте-бірте тоқтату қажет, кейде хлоразепат дипотассий сияқты ұзақ әрекет ететін пероральді бензодиазепинмен дозаны азайтуды жалғастыру қажет. Интенсивті терапия бөлімінде седация кезінде мидазоламға төзімділік белгілері пайда болғанда, опиоидты немесе пропофолды қосу ұсынылады. Тоқтату симптомдарының ішінде: тітіркену, рефлекстердің бұзылуы, тремор, клонус, гипертония, делирий және ұстамалар, жүрек айну, құсу, диарея, тахикардия, гипертензия және тахипнея болуы мүмкін. Маңызды тәуелділігі бар пациенттерде препаратты күрт тоқтату status epilepticus сияқты тоқтату симптомдарын тудыруы мүмкін.
Өзара әрекеттесулер
Протеаза ингибиторлары, нефазодон, сертралин, грейпфрут, флуоксетин, эритромицин, дилтиазем, кларитромицин мидазолам метаболизмін тежейді, оның әсерін ұзартады. Жоңғал шөбі, рифапентин, рифампин, рифабутин, фенитоин мидазолам метаболизмін күшейтеді, оның әсерін азайтады. Тыныштандыратын антидепрессанттар, фенобарбитал, фенитоин және карбамазепин сияқты құрысуға қарсы дәрілер, тыныштандыратын антигистаминдер, опиоидтар, антипсихотиктер және алкоголь мидазоламның тыныштандыратын әсерін күшейтеді. Жоңғал шөбі мидазоламның қан деңгейін төмендетеді. Грейпфрут шырыны ішектегі 3A4 ферментінің деңгейін төмендетеді, нәтижесінде метаболизм азайып, плазмадағы концентрация жоғарылайды.
Фармакология
Мидазолам - ересектерде қысқа әрекетті бензодиазепин, оның жартылай шығарылу кезеңі 1,5–2,5 сағатты құрайды. Қарттарда, сондай-ақ кішкентай балалар мен жасөспірімдерде жартылай шығарылу кезеңі ұзақ болады. Мидазолам альфа-гидроксимидазолам деген белсенді метаболитіне айналады. Жасқа байланысты кемшіліктер, бүйрек және бауырдың жағдайы мидазоламның фармакокинетикалық факторларына, сондай-ақ оның белсенді метаболитіне әсер етеді. Дегенмен, мидазоламның белсенді метаболитінің үлесі шамалы және мидазоламның биологиялық активтілігінің барлық 10% құрайды. Мидазолам ауыз жолымен нашар сіңіріледі, дәрінің тек 50% ғана қан ағымына жетеді. HLM-де мидазоламның жартылай ыдырау кезеңі (t1/2) 3,3 минутты құрайды.
Тарих
Мидазолам – қазіргі уақытта медициналық қолданыстағы шамамен 35 бензодиазепиннің бірі. Суда ерігіштігінің арқасында, ол басқа ұқсас препараттарға қарағанда тромбофлебит тудыру ықтималдығы төмен екені анықталды. Мидазоламның құрысуға қарсы қасиеттері 1970-жылдардың соңында зерттелді, бірақ 1990-жылдарға дейін ғана құрысулық эпилептикалық статусты тиімді емдеу ретінде танылды. 2010 жылғы мәліметтер бойынша, ол анестезиялық медицинада ең көп қолданылатын бензодиазепин болып табылады. Жедел медицинада мидазолам лоразепам және диазепам сияқты басқа бензодиазепиндерге қарағанда көбірек танымал болды, себебі ол әсер ету ұзақтығы жағынан қысқа, күштірек және инъекция жасалған жерде аз ауыру сезімі тудырады. Мидазоламның суда ерігіштігіне байланысты ветеринарияда да жиі қолданылады. 2018 жылы ЦРУ "Медицина" жобасы аясында терроризм күдіктілеріне мидазоламды "ақиқат сарысуы" ретінде қолдануды қарастырғаны белгілі болды.
Құны
Мидазолам жалпы қолданылатын дәрілік препарат ретінде қолжетімді. Roche компаниясы Dormicum таңбасымен мидазоламды ақ түсті, овалды, 7,5 мг таблеткалар түрінде 10 таблеткадан тұратын екі немесе үш блистерлі қаптамасы бар қораптарда, сондай-ақ көк түсті, овалды, 15 мг таблеткалар түрінде 10 таблеткадан тұратын екі (Dormonid 3x) блистерлі қаптамасы бар қораптарда сатады. Таблеткалардың бір жағында "Roche" деген жазу, екінші жағында таблетканың дозасы басылған. Dormicum сондай-ақ 1, 3 және 10 мл ампулаларда 5 мг/мл концентрацияда қолжетімді. Novell Pharmaceutical Laboratories компаниясы оны Miloz таңбасымен 3 және 5 мл ампулаларда ұсынады. Мидазолам – суға ерігіштігі бар жалғыз бензодиазепин. Roxane Laboratories тағы бір өндіруші; оның өнімі – ауызға қабылдауға арналған ерітінді, мидазолам HCl сиропы, 2 мг/мл мөлдір, қызылдан қызғылт-қызыл түсті, шие дәмімен. Инъекциялық ерітінді pH 2,9–3,7 деңгейінде буферленген кезде ерігіш болады. Мидазолам сұйық түрінде де қолжетімді, оны интратекальді, интраназальді немесе ауыз арқылы қолдануға болады. Ұлыбританияда мидазолам 3-ші тізімге/С класына жататын бақыланатын препарат болып табылады. АҚШ-та мидазолам (DEA нөмірі 2884) Бақыланатын заттар туралы заңның IV тізіміне кіреді, ол нашақорлық әсері аз зат ретінде қарастырылады.
Рұқсат беру
2011 жылы Еуропалық дәрілік заттар агенттігі (EMA) Buccolam тауарлық атауымен сатылатын мидазоламның букалды (жаққа жағылатын) формасына сатуға рұқсат берді. Buccolam бастапқыда үш айдан 18 жасқа дейінгі адамдардағы ұзаққа созылған, жедел, конвульсивті ұстамаларды емдеу үшін мақұлданған. Бұл педиатриялық қолданысқа арналған сатуға рұқсат берудің алғашқы жағдайы болды.
Өлім жазасына кесу кезінде қолдану
Құрама Штаттардың кейбір юрисдикцияларында бұл препарат басқа препараттармен бірге өлім жазасын орындау үшін инъекция арқылы қолданыла бастады. Ол пентобарбиталды алмастыру үшін енгізілді, себебі оның өндірушісі бұл препаратты өлім жазасына қолдануға тыйым салды. Мидазолам седативтік әсер етеді, бірақ сотталған адамды толық естен шығара алмайды, содан кейін векуроний бромиді және калий хлориді енгізіледі, бұл тұтқынның тыныс алуын және жүрегін тоқтатады. Сотталған адам есінен танымай, тек седацияланғандықтан, векуроний бромиді мен калий хлоридін енгізу өлім жазасын алушы адамға қатты ауырсыну мен үрей тудыруы мүмкін. Мидазолам Флорида және Оклахома түрмелерінде векуроний бромиді мен калий хлоридімен бірге үш препараттан тұратын қоспаның бір бөлігі ретінде қолданылған. Мидазолам гидроморфонмен бірге Огайо және Аризона штаттарында екі препараттан тұратын протокол бойынша қолданылған. Мидазоламды өлім жазасын орындауда қолдану мәселесі күмәнділенгеннен кейін, 2014 жылы сотталған Клейтон Локетт өлім жазасын орындау кезінде есін жинап, сөйлей бастады. Оклахома штаты оны 100 мг мидазоламды қолдана отырып, сынақтан өтпеген үш препараттан тұратын қоспамен өлім жазасына кесуге тырысқан кезде бұл орын алды. Түрме қызметкерлері оны ауруханаға апаруды талқылаған, бірақ жазалау басталғаннан кейін 40 минут өткен соң жүрек тоқтауынан қайтыс болды. Дәрігер Локетттің тамыры жарылғанын мәлімдеді. Оның өліміне бір немесе бірнеше препараттың әсері тигені немесе процедурада қателік болғаны әлі анықталған жоқ, сондай-ақ жазалау тоқтатылғанға дейін оның денесіне қанша векуроний бромиді мен калий хлориді енгізілгені де белгісіз. Жаңалықтарда хабарланғандай, 2016 жылдың 8 желтоқсанында Алабама штатында Рональд Берт Смиттің өлім жазасын орындау мидазолам енгізілгеннен кейін көп ұзамай қиындықтарға тап болды, бұл препараттың тиімділігі туралы сұрақтарды қайта тудырды. 2017 жылдың 26 шілдесінде Рональд Филлипс үш препараттан тұратын қоспамен, соның ішінде мидазоламмен өлім жазасын алды, Жоғарғы Сот тоқтату туралы өтінішті қабылдамағаннан кейін. Бұрын Огайо штатында Деннис МакГайр соңғы рет өлім жазасын алған. Гэри Оттенің адвокаттары Огайо штатындағы өлім жазасына қарсы шағымданып, мидазолам оны басқа препараттар енгізілген кезде ауыр қыналыстан қорғамауы мүмкін екенін айтты. Ол 2017 жылдың 13 қыркүйегінде 14 минут ішінде ешқандай оқиғасыз қайтыс болды. 2017 жылдың 24 сәуірінде Арканзас штаты 52 жастағы Джек Гарольд Джонс пен 46 жастағы Марсель Уильямсқа екі рет өлім жазасын орындады. Арканзас штаты 2017 жылдың 30 сәуірінде мидазолам қоры таусылғанға дейін сегіз адамды өлім жазасына кесуге тырысты. Олардың екеуіне өлім жазасын орындау мерзімі тоқтатылды, ал тағы біреуі, 51 жастағы Леделл Т. Ли 2017 жылдың 20 сәуірінде өлім жазасын алды. 2021 жылдың 28 қазанында Оклахома штаты 60 жастағы Джон Марион Грант тұтқынына үш препараттан тұратын қоспаның бір бөлігі ретінде мидазоламды қолданып өлім жазасын орындады, АҚШ Жоғарғы Соты Оклахомадағы өлім жазасын күту туралы шешімді жойғаннан кейін бірнеше сағат өткен соң. Бұл 2015 жылдан бері штатта орындалған алғашқы жаза болды. Жазалауды көрген куәгерлердің айтуынша, алғашқы препарат, мидазолам сағат 16:09-да енгізілген кезде Грант шамамен жиырма рет құрылып, құсып кетті. Грант тыныс алуын жалғастырды, ал жазалау тобының бір мүшесі оның бетінен құсық қалдықтарын сүрді. Сағат 16:15-те Грант есінен танып қалған, ал 16:21-де қайтыс болды.
Құқықтық даулар
Глоссип пен Гросс ісінде Оклахома штатындағы үш сотталғанның адвокаттары мидазолам операция кезінде қажетті есінен айыру деңгейіне жете алмайтынын, демек, қатты ауыру мен азаптану ықтималды екенін мәлімдеді. Олар мидазоламның қатыгез және ерекше жаза екенін, сондай-ақ АҚШ Конституциясының Сегізінші түзетуіне қайшы екенін жеткізді. 2015 жылдың маусым айында АҚШ Жоғарғы Соты олар мидазоламның белгілі, қолжетімді баламалармен салыстырғанда қатыгез және ерекше екенін дәлелдей алмағанын шешті. Невада штаты да мидазоламды өлім жазасын орындау рәсімдерінде пайдаланады. 2018 жылдың шілдесінде бір өндіруші мемлекеттік шенеуніктерді дәрі-дәрмекті алдау арқылы алуда айыптады. Бұл оқиға дәрі-дәрмек компаниясының өлім жазасын тоқтатуға алғашқы рет, болғаны уақытша болса да, сәтті әрекет еткен жағдайы болды. 2017 жылы Аризона штатында басқа дәрі-дәрмек өндірушісі жасаған өлім жазасын тоқтатуға жасалған бұрынғы тырысыс сәтті болмады.