Кіріспе

Ауырсынуды уақытша тоқтатуға арналған дәрілер Гюнтер Грасс романы. Жергілікті анестетик (ЖА) – бұл сананы жоғалтпай, дененің белгілі бір бөлігінде барлық сезімді (оның ішінде ауырсынуды) жоятын дәрі. Бұл жалпы анестезиядан өзгеше, ол бүкіл денедегі сезімді жойып, сананың жоғалуына себеп болады. Егер ЖА нақтылы жүйке жолдарына (жергілікті анестезиялық жүйке блокадасы) қолданылса, бұлшықет функциясының жоғалуы, яғни паралич тудыруы мүмкін.

Созылмалы ауырсыну

Созылмалы ауырсыну – күрделі және көбінесе ауыр жағдай, оны ауырсыну медицинасы саласындағы маман диагностикалап, емдеуі керек. Жергілікті анестетиктер (ЖА) созылмалы ауырсынуды жеңілдету үшін қайта-қайта немесе ұзақ мерзімге қолданылуы мүмкін, әдетте опиоидтар, қабынуға қарсы емес препараттар (ҚЭҚП) және құрысуға қарсы дәрілермен бірге. Осы процедураны орындау оңай болғанымен, созылмалы ауырсыну жағдайында жергілікті анестезияны қайталап қолдану ұсынылмайды, себебі ұзақ мерзімді пайдасы туралы дәлелдер жоқ.

Диагностикалық сынақтар

Ірі инелер енгізілгенге дейін жергілікті анестезия қолданғанда, сүйек миын аспирациялау, белдік пункция (спинальді пункция) және кисталар немесе басқа құрылымдарды аспирациялау сияқты диагностикалық тесттердің ауыртпалығы азаяды. Төменгі альвеолярлық жүйке блокадасының жанама әсерлеріне кернеу сезімі, жұдырықтарды қысу және зар жылау кіреді. Жұмсақ тіндерге жасалған анестезия пульпалық анестезиядан ұзаққа созылады және көбінесе тамақтану, ішу және сөйлеу қиындықтарымен байланысты. Жергілікті анестезиялық ерітіндіні енгізу кезінде жергілікті қан тамырларына кездейсоқ зақымдану қаупі бар. Бұл гематома деп аталады және ауырсынуға, тризмусқа, ісінуге және/немесе аймақтың түсінің өзгеруіне әкелуі мүмкін. Зақымдалған қан тамырларын қоршап тұрған тіндердің тығыздығы гематома үшін маңызды фактор болып табылады. Бұл қаупі артқы жоғарғы альвеолярлық жүйке блокадасында немесе птеригомандибулярлық блокадада ең жоғары. Бауыр ауруы бар пациенттерге жергілікті анестезия жасау маңызды салдарларға әкелуі мүмкін. Пациентке төнетін қауіпті бағалау үшін аурудың толық бағалануын жүргізу қажет, себебі бауыр функциясының айқын бұзылуы жағдайында амидті жергілікті анестетиктердің жартылай өмір сүру мерзімі күрт ұлғаюы мүмкін, бұл дозадан асып кету қаупін арттырады. Жүкті әйелдерге жергілікті анестетиктер мен тамырларды тарылтатын препараттар қолданылуы мүмкін, бірақ жүкті әйелге кез келген дәріні қолданғанда ерекше сақтық таныту өте маңызды. Лидокаин қауіпсіз қолданылуы мүмкін, бірақ бупивакаин мен мепивакаин қолданудан аулақ болу керек. Жүкті әйелге жергілікті анестезияның кез келген түрін қолданғаннан бұрын акушер-гинекологпен кеңесу өте маңызды.

Сезімталдық реакциялары

Пациенттер эмоциялық жағдайға түсіп, қорқынышқа немесе үрейге ұшырағанда, бұл вазовагальды құлауға алып келуі мүмкін. Бұл – әрекет жасау кезіндегі ауырсынуды күту салдарынан парасимпатикалық жүйке жүйесінің белсенділеніп, ортосимпатикалық жүйке жүйесінің тежелуі. Соның нәтижесінде бұлшықеттердегі артериялар кеңейеді, бұл қан айналымының төмендеуіне, миға қанның уақытша жетіспеуіне әкелуі мүмкін. Көрінетін белгілеріне тынышсыздық, беттен қанның ағаруы, тершеңдік және есінен тану мүмкіндігі жатады. Ауыр жағдайларда эпилепсияға ұқсас клоникалық құрылыстар пайда болуы мүмкін. Ми функцияларының күрт төмендеуі тіпті жоғары концентрацияда орын алып, комаға, тыныс тоқтауына және өлімге әкелуі мүмкін. Мұндай тіндік концентрация үлкен дозаны тамырға инъекциялаудан кейін плазмадағы өте жоғары деңгейге байланысты болуы мүмкін. Тағы бір мүмкіндік – омыртқа-ми сұйықтығы арқылы орталық жүйке жүйесіне тікелей әсер ету, яғни омыртқалық анестезия кезінде дозадан асып кету немесе эпидуральдық анестезия кезінде кездейсоқ түрде subarachnoid кеңістігіне инъекция жасау.

Жүрек- қан тамыр жүйесі

Жүрекке зиянды әсер препаратты тамырға дұрыс егуден туындауы мүмкін. Дұрыс қолданылған жағдайда да, пациенттің болжамсыз анатомиялық ерекшеліктеріне байланысты, препаратты егу орнынан организмге таралу сөзсіз болады. Анестетиктердің қоспасының зияндылығы күшейе түседі. Сондықтан, осындай пациенттерге амидтерді балама ретінде қолдануға болады. Аллергиялық емес реакциялар көрінісі жағынан аллергияға ұқсауы мүмкін. Кейбір жағдайларда аллергияны анықтау үшін тері сынамасы және аллергенмен сынау қажет болуы мүмкін. Сонымен қатар, жергілікті анестетиктерге консервант ретінде жиі қосылатын парабен туындыларына аллергия жағдайлары да кездеседі.

Метемоглобинемия

Метемоглобинемия – гемоглобиндегі темірдің өзгеруіне байланысты процесс, ол оның оттекті тасымалдау қабілетін төмендетеді, нәтижесінде цианоз және гипоксия белгілері пайда болады. Бензокаин, лидокаин және прилокаин сияқты анилин тобының химиялық заттарына, әсіресе бензокаинге ұшырау осы әсерді тудыруы мүмкін. Дегенмен, қазіргі уақыттағы дәлелдер әлі де шектеулі. Көптеген жағдайлар туралы есептер Intralipid-тің ең көп қолданылғанын көрсетсе де, Liposyn және Medialipid сияқты басқа эмульсиялардың да тиімділігі дәлелденген. Жануарларға жасалған зерттеулердің жеткілікті саны бар. Бір жарияланған жағдайда бупропион мен ламотригинді артық дозада қолданған кезде туындаған жүрек тоқтауын липид эмульсиясының көмегімен сәтті емдеу туралы хабарланған. "Қолмен жасалған" липидтік құтқару жиынтығының құрылымы сипатталған. Липидтік құтқару механизмі толыққанды түсіндірілмегенімен, қан ағынына қосылған липидтер "шөгінді" рөлінде әрекет етіп, липофильді токсиндерді зардап шеккен тіндерден шығарып алуға мүмкіндік береді. Бұл теория кломипраминнің токсикалық әсеріне қарсы липидтік құтқаруды зерттеген екі зерттеумен және моксидектин токсикозымен ауырған күшіктерді емдеу үшін ветеринарияда липидтік құтқаруды қолдану туралы клиникалық есеппен сәйкес келеді.

Әрекет ету механизмі

Барлық ЛА – мембрананы тұрақтандыратын дәрілер; олар қоздырғыш мембраналардың (ноцицепторлар сияқты) деполяризациясы мен реполяризациясының жылдамдығын қайтымды түрде төмендетеді. Көптеген басқа да дәрілер мембрананы тұрақтандыру қасиеттеріне ие болғанымен, олардың барлығы ЛА ретінде қолданылмайды (мысалы, пропранолол, ЛА қасиеттері болса да). ЛА дәрілері негізінен нейрондық жасуша мембранасындағы натрийге тән иондық каналдар арқылы, әсіресе вольтажға байланысты натрий каналдары арқылы натрий иондарының ағынын тежеу арқылы әрекет етеді. Натрий иондарының ағыны тоқтатылса, әрекет потенциалы туындамайды және сигналдардың жүргізілуі тежеледі. Рецепторлық орын натрий каналының цитоплазмалық (ішкі) бөлігінде орналасқан деп есептеледі. Жергілікті анестетиктер белсенді күйдегі натрий каналдарына оңайрақ байланысады, сондықтан тез қоздырылатын нейрондарда нейрондық блокада тезірек басталады. Бұл күйге байланысты блокада деп аталады. ЛА – әлсіз негіздер және әдетте оларды суда ерітіндей етіп, гидрохлорид тұзы түрінде қолданады. pH мәні протонды негіздің pKa-сына тең болғанда, молекуланың протонды (иондалған) және протонсыз (бейтарап) түрлері эквимолярлық мөлшерде болады, бірақ жасуша мембраналары арқылы тек протонсыз негіз ғана оңай диффузия жасайды. Жасуша ішіне енгеннен кейін, жергілікті анестетик тепе-теңдік күйге енеді, нәтижесінде протонды (иондалған) түрі пайда болады, ол жасушадан оңай шыға алмайды. Бұл «иондық тұтқындау» деп аталады. Протонды түрінде молекула иондық каналдың ішкі жағындағы, цитоплазмалық шетке жақын ЛА байланысу орнына байланысады. Көптеген ЛА мембрананың ішкі бетінде әрекет етеді – дәрінің жасушалық мембранадан өтуі қажет, бұл бейтарап түрінде ең жақсы жүзеге асырылады. Мұны тұрақты иондалған ЛА RAC 421 II мысалы көрсетеді, ол жасушалық мембранадан диффузия жасай алмайды, бірақ жүйке талшығының цитозолына инъекцияланса, NaKАТФаза блоктауын және анестетикалық әсерін тудырады. Жарадағы қабынуға байланысты ацидоз ЛА-ның әсерін ішінара төмендетеді. Бұл ішінара анестетиктердің көп бөлігі иондалғандықтан және осылайша цитоплазмалық бетіндегі натрий каналындағы әсер ету орнына жету үшін жасушалық мембранадан өте алмайды.

Вазирни-Акиноси техникасы

Вазирани-Акиноси әдісі жабық ауызбен мандибулярлық жүйке блокадасы деп те аталады. Ол көбінесе төменгі жақ сүйегінің ашылуы шектеулі немесе тризм – шайнау бұлшық еттерінің спазмы бар науқастарда қолданылады. Бұл әдісте төменгі альвеолярлық, инцизивтік, ментальді, тілдік және милогиоидты жүйкелер анестезияланады. Тіс инелері екі ұзындықта болады: қысқа және ұзын. Вазирани-Акиноси жергілікті анестезия техникасы болғандықтан, ол жұмсақ тіндердің айтарлықтай қалыңдығын тесіп өтуді қажет етеді, сондықтан ұзын ине қолданылады. Ине төменгі альвеолярлық, тілдік және милогиоидты жүйкелер орналасқан жамбас бауырының медиалды жиегін жабатын жұмсақ тіндерге енгізіледі. Иненің бейілінің орналасуы өте маңызды, өйткені ол жақ сүйегінің сүйегінен алыс және орта сызыққа қарай бағытталған болуы керек.

Тарих

Перуде ежелгі инкалар кока өсімдігінің жапырақтарын оның стимуляциялық қасиеттерімен қатар жергілікті анестетик ретінде қолданған деп саналады. Ол құлдарға төлемақы ретінде де пайдаланылған, және испандықтар кока жапырақтарын шайнаудың әсерін түсінгенде оны өз мүдделеріне пайдаланған кезде инка мәдениетінің кейіннен құлауына ықпал еткен деп есептеледі. Кокаин алғаш рет жергілікті анестезия үшін қолданылғаннан кейін, шеткі нервтерде блокадалар сипатталды. 20 ғасырдың басында иық тобының анестезиясы тері астына инъекция жасау арқылы жасалды. Плексус анестезиясы мен перифериялық нервтерді блокадалаудың ең тиімді және аз жарақаттандыратын тәсілін табу күні бүгінге дейін жалғасуда. Соңғы онжылдықтарда катетерлер мен автоматты сорғыларды қолдана отырып, үздіксіз аймақтық анестезия ауырсынды емдеу әдісі ретінде дамыды. Интравендік аймақтық анестезияны алғаш рет 1908 жылы Август Биер сипаттаған. Бұл техника әлі де қолданылуда және прилокаин сияқты жүйелік уыттылығы төмен дәрілер қолданылғанда өте қауіпсіз. Омыртқа анестезиясы алғаш рет 1885 жылы қолданылған, бірақ 1899 жылға дейін клиникалық тәжірибеге енгізілмеген, онда Август Биер өзін клиникалық экспериментке ұшыратты, онда анестезияның әсерін, сондай-ақ пунктурадан кейінгі бас ауруының әдеттегі жанама әсерін байқады. Бірнеше жыл ішінде омыртқа анестезиясы хирургиялық анестезия үшін кеңінен қолданыла бастады және қауіпсіз және тиімді техника ретінде қабылданып алынды. Бүгінде атравматикалық (кеспейтін ұшы бар) канюлялар мен заманауи дәрілер қолданылса да, техника ондаған жылдар бойында көп өзгермеген. Эпидуралды анестезияны сақылдырық арқылы жасау 20 ғасырдың басында белгілі болған, бірақ 1921 жылға дейін, Фидель Пажес өзінің "Anestesia Metamérica" мақаласын жариялағанға дейін, белдік инъекция арқылы жақсы анықталған техника әзірленбеді. Бұл техниканы 1930-1940 жылдары Ахилле Марио Доглиотти танымал етті. Жұқа, икемді катетерлердің пайда болуымен үздіксіз инфузия және қайталанатын инъекциялар мүмкін болды, бұл эпидуралды анестезияны әлі де өте табысты техникаға айналдырды. Хирургияда көптеген қолданыстарынан басқа, эпидуралды анестезия босандыру кезіндегі ауырсынды емдеу үшін де өте танымал.