Кіріспе

Чай ағашының жапырақтарынан алынған эфир майы, Melaleuca alternifolia. Чай ағашы майы, сондай-ақ мелалеука майы деп те аталады, жаңа, камфоралы иісі бар және ашық сарыдан түссүзге дейін болатын эфир майы. Ол Австралияның Квинсленд штатының оңтүстік-шығысы мен Жаңа Оңтүстік Уэльстің солтүстік-шығыс жағалауында өсетін Melaleuca alternifolia түлкіағашының жапырақтарынан алынады. Майдың құрамында көптеген химиялық қосылыстар бар, және ол ауаға ұшыраса, тотығады. Чай ағашы майын коммерциялық тұрғыда пайдалану 1920 жылдары басталды, оның бастамашысы – кәсіпкер Артур Пенфолд. Дәстүрлі медицинада, әдетте тері ауруларын емдеу үшін төмен концентрациядағы жергілікті препарат ретінде қолданылады, бірақ клиникалық тиімділігін растайтын деректер аз. Чай ағашы майы АҚШ-та патенттелген өнім де, мақұлданған дәрі де емес. Оны ауызға алғанда улы, және балалар үшін қауіпті. Зерттеулердің жеткіліксіз сапасы салдарынан осы талаптарды қолдайтын жеткілікті дәлелдер жоқ. Еуропалық дәрі-дәрмек агенттігінің дәрілік өсімдіктер жөніндегі комитетінің (CHMP) мәлімдемесіне сәйкес, дәстүрлі қолданыс бойынша, чай ағашы майы «кішкентай, беткей жараларға, жәндік шаққан жерлерге және кішкентай іріңділерге» ем бола алады, сондай-ақ денешілдердің аяғының шағын жағдайында қышынуды азайтуға көмектеседі. CHMP-нің пікірінше, чай ағашы майы 12 жасқа дейінгі балаларға қолданылмауы керек. Балаларда бас құрттарын емдеу үшін ұсынылмайды, себебі оның тиімділігі мен қауіпсіздігі анықталмаған, және ол терінің тітіркенуіне немесе аллергиялық реакцияларға әкелуі мүмкін. Чай ағашы майының демодекс кенесінен туындаған инфекцияны емдеуде тиімді екенін көрсететін нақты дәлелдер жоқ.

Уыттылық

Шәй ағашы майы ауызға түскен кезде өте улы. Ол ұйқышылдық, бағдаудың шатысуы, көріністер, кома, дененің тепесін жоғалту, әлсіздік, құсу, іш кешіру, лоқсығу, қан жасушаларының қалыптан ауытқуы және күшті бөртпелерге себеп болуы мүмкін. Оны балалар мен үй жануарларынан алыс ұстау керек. Шәй ағашы майын теріге жағу аллергиялық реакцияны тудыруы мүмкін. Қолайсыз әсерлерге терінің тітіркенуі, аллергиялық контактты дерматит, жүйелік контактты дерматит, сызықтық иммуноглобулин А ауруы, көп түрлі эритема сияқты реакциялар және жүйелік гиперсезімталдық реакциялары жатады. Аллергиялық реакциялар майдың жарық пен ауаға ұшырауынан пайда болатын түрлі тотығу өнімдеріне байланысты болуы мүмкін. Сондықтан, тотыққан шәй ағашы майын пайдалануға болмайды. Австралияда шәй ағашы майы, көбінесе балаларда улануға себеп болатын көптеген эфир майларының бірі болып табылады. 2014 жылдан 2018 жылға дейін Жаңа Оңтүстік Уэльсте 749 жағдай тіркелді, бұл эфир майларынан уланудың барлық жағдайларының 17% құрайды.

Гормоналды әсерлері

Чай ағашы майы ерлер мен жасы келмеген балаларда емізу бездерінің қалыптан тыс үлғаюына себеп болуы мүмкін. 2018 жылы Ұлттық қоршаған орта денсаулығы институты жүргізген зерттеуде оның құрамындағы төрт химиялық зат (эвкалиптол, 4-терпинеол, дипентен және альфа-терпинеол) эндокриндік жүйені бұзатыны анықталды, бұл майдың қоршаған ортаға тигізетін әсеріне қатысты алаңдаушылық тудырады.

Жануарларда

Иттер мен мысықтарда жоғары дозаларды сыртқа қолданғаннан кейін өлім немесе уыттылықтың өтпелі белгілері (екі-үш күнге созылатын), мысалы, әлсіздік, осалдық, координацияның бұзылуы және бұлшық еттердің дірілі, байқалған. Ауызға қабылдау арқылы уыттылықты тексеру үшін егешқұйрықтың орташа өлімшік дозасы (LD50) 1,9–2,4 мл/кг құрайды. Чай ағашы майының құрамында әртүрлі фитохимиялық заттар бар, олардың ішінде терпинен-4-ол басты компонент болып табылады. Чай ағашы майының коммерциялық өндірісі 1920 жылдары австралиялық химик Артур Пенфолд бірнеше жергілікті өндірілген майлардың бизнес әлеуетін зерттеген кезде басталды; ол чай ағашы майының антисептикалық қасиеттері бар екенін хабарлады. Чай ағашы майы алғаш рет Австралиядағы Melaleuca alternifolia-дан алынған, және бұл түр коммерциялық маңызын сақтап келеді. 1970 және 1980 жылдары коммерциялық шаруашылықтар M. alternifolia-дан чай ағашы майын көп көлемде өндіре бастады. Осы шаруашылықтардың көпшілігі Жаңа Оңтүстік Уэльсте орналасқан. Melaleuca linariifolia және Melaleuca dissitiflora-дан су бумен айну арқылы да ұқсас майлар өндірілуі мүмкін. Чай ағашы майының қолжетімділігі және патенттелмегендігі, егер тиімділігі дәлелденсе, кедейлерге пропорционалды түрде әсер ететін, мысалы, қышыма сияқты ауруларға өте ыңғайлы етеді, бірақ осы қасиеттері корпорациялардың оны дамытуға және растауға деген қызығушылығын азайтады.