Дональд Берн: Американдық шахмат шеберінің өмірі мен қызметі
Donald Byrne
Дональд Берн (1930-1976) – американдық шахмат шебері, халықаралық гроссмейстер. Шахмат олимпиадаларында АҚШ құрамасынан өнер көрсеткен, ағылшын тілі сабақтарын оқытқан.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық шахматшы (1930–1976)
American chess player (1930–1976)
Дональд Бёрн (12 маусым 1930 – 8 сәуір 1976) – американдық университет профессоры және шахматшы. Ол халықаралық шебер атағын алды және бірнеше рет шахмат олимпиадаларында АҚШ құрама командасы сапында өнер көрсетті.
Donald Byrne (June 12, 1930 – April 8, 1976) was an American university professor and chess player. He held the title International Master, and competed for his country in the Chess Olympiad on several occasions.
Өмірбаян
Нью-Йорк қаласында туған Бэрн ағылшын тілінің профессоры болды. Ол 1961 жылдан өмірінің соңына дейін Пенсильвания штаты университетінде сабақ берді, оған сабақ оқуға және университеттік шахмат командасын жаттықтыруға шақырылған еді. Пенсильвания штатындағы жұмысына дейін ол Индиана штатындағы Вальпараисо университетінде профессор болып жұмыс істеген. Ол Бруклиндегі шахмат жаттықтырушысы және шебері Джон У. Коллинз басқаратын шахмат клубында бақ сынасты. Коллинз өзінің шәкірттері туралы «Менің жеті шахмат дарыным» атты кітабында жазды, онда Бэрн ағайындылары Дональд пен Роберт (төменде көбірек қараңыз) және жас Бобби Фишер туралы айтылады. Бэрн Филадельфияда қан қызыл жегінің салдарынан қайтыс болды. 2003 жылы ол АҚШ Шахмат Даңқы залына енгізілді.
Born in New York City, Byrne was a professor of English. He taught at Pennsylvania State University from 1961 until his death, having been invited there to teach and to coach the varsity chess team. Before his time at Penn State, he was a professor at Valparaiso University in Indiana. He was a competitor in the chess club run by Brooklyn chess coach and master John W. Collins. Collins wrote about his students in the book My Seven Chess Prodigies, which features both Byrne brothers, Donald and Robert (see more below), and the young Bobby Fischer. Byrne died in Philadelphia of complications arising from Lupus. He was inducted into the U. S. Chess Hall of Fame in 2003.
Шахматтық мансабы
Бёрн 1953 жылы Милвокиде өткен АҚШ ашық шахмат чемпионатында жеңіске жетті және сол кезде Самуэль Решевскийден кейін АҚШ-та екінші ең жоғары рейтингке ие болды, оған қарсы Бёрннің жеңісті рекордтары бар еді. 1962 жылы FIDE (Дүниежүзілік шахмат федерациясы) оған Халықаралық шебер атағын берді және 1962 мен 1972 жылдар аралығында бес АҚШ шахмат олимпиада командасында ойнады немесе капитандық етті. 1972 жылы ол Пенсильвания мемлекеттік университетінің командасын (команданың қалған бөлігі түлектерден құралған) Филадельфиядағы АҚШ әуесқойлар командасының чемпионатында жеңіске бастады. Жеңімпаз Пенсильвания штатының командасы Бёрн, Дэн Хейсман, Стив Векслер, Билл Бикхэм және Джим Йоахим (қосалқы) кірді. Бёрннің ағасы, гроссмейстер Роберт Бёрн де сол кездегі жетекші ойыншылардың бірі болды. Бёрн американдық шахматтың көрнекті өкілі болды және темір перденің екі жағындағы ойыншылармен жақсы қарым-қатынаста болды. 1966 жылы Кубаның Гавана қаласында өткен шахмат олимпиадасында Бүкіләлемдік Құдай шіркеуінің мүшесі Бобби Фишер сенбі күндері жарысқа қатыспауды қалаған, турнир ұйымдастырушылары бұл туралы білгенмен, оның алғашқы ойынын кеңестік ойыншыға қарсы сенбі күні тағайындады, бұл АҚШ және Кеңес командалары мен турнир ұйымдастырушыларының наразылығына және ыстық пікір алмасуға әкелді. Бёрннің дипломатиялық және коммуникациялық дағдылары, сондай-ақ барлық ойыншылардың оның адалдығына деген құрметі ойынды қайта кестелеуге жеткілікті болды, нәтижесінде барлық тараптар абыройын сақтап қалды. Турнир бұдан әрі ешқандай оқиғасыз аяқталды. Кубаның президенті Фидель Кастро Бёрнге ризашылығын білдіру үшін қолмен жасалған шахмат жиынтығын сыйға берді. Бёрн командаластарының өтінішімен бірнеше рет команда капитаны болды, себебі оның адамдармен қарым-қатынас жасау қабілеті және жомарт, көмекші мінезі болды. Ол ойыншылардың барлығына ойынды талдауға көмектесті, және темпераментті Фишерді «демалып, ойын ойнауға» көндіруге жиі жететін, оның турнирлерге қатысуын стресс бұзуы мүмкін екенін Фишерге айтатын. 1950 жылдардың соңында Бёрн аутоиммундық ауру – қызыл жегіге (lupus) шалдықты. Ол кампуста кең қырлы қоңыр Стетсон шляпасымен танымал болды. Ол шахматтағы тәжірибелері туралы жиі әңгімелеуші еді, көбінесе күлімсіреп, беті қызарып кететін. Бір оқиға 1956 жылы Розенвальд турнирінде Бёрн мен Бобби Фишер арасындағы «Ғасыр ойыны» кезінде болды. Фишер ойынды шешуші түрде жеңіп жатты, және Бёрн басқа ойыншылардан Фишердің керемет ойынына құрмет ретінде жас Фишерге мат қоюға рұқсат берудің жөн боларын сұрады, өйткені шеберлер арасында матчты тоқтату әдеттегі жағдай. Басқа ойыншылар келіскеннен кейін, Бёрн Фишер оған мат қойғанша ойынды жалғастырды. Бёрн «Есте сақтаңыз, Бобби сол кезде әлі Бобби Фишер емес еді» деп қосты, яғни 13 жасар Фишер «тек» шебер болған, ал келесі жылы 14 жасар дарынды ойыншы және АҚШ-тың үздік ойыншысы болатын жоқ. Бёрн туралы тағы екі оқиға интернетте жарияланды: «Фишер және шекаралық күзет» және «Хастлер Бёрнді жеңіп алады». Ойыншы ретінде Бёрн Сицилия қорғанысының Дракон вариациясында Югослав шабуылында a5 позициясын танымал етті. 1. d4-ке қарсы ол көбінесе Груенфельд қорғанысын ойнағанды жөн көретін. Ақ түсті фигуралармен ойнағанда ол Англиялық дебютті ұнатты.
Byrne won the U. S. Open Chess Championship in 1953 in Milwaukee and around that time he achieved the second highest rating in the U. S., behind Samuel Reshevsky, against whom Byrne had a winning record. He was awarded the International Master title by FIDE (the World Chess Federation) in 1962, and played for or captained five U. S. Chess Olympiad teams between 1962 and 1972. In 1972, he led a team representing Pennsylvania State University (the remainder of the team was alumni) to the US Amateur Team Championship in Philadelphia. The winning Penn State team consisted of Byrne, Dan Heisman, Steve Wexler, Bill Bickham, and Jim Joachim (alt.). Byrne's elder brother, Grandmaster Robert Byrne, was also a leading player of that time. Byrne was a great ambassador for American chess, seemingly on good terms with players from both sides of the Iron Curtain. At the 1966 Chess Olympiad in Havana, Cuba, Bobby Fischer, a member of the Worldwide Church of God, would not compete on Saturdays, and the tournament officials knew this, yet they scheduled his first game against a Soviet player on Saturday, leading to accusations and hot tempers by the U. S. and Soviet teams and the tournament officials. Byrne's diplomacy and communication skills and the respect that all the players had for his integrity were enough to get the game rescheduled with everyone saving face. The tournament proceeded without further incident. Host Fidel Castro gave Byrne a hand carved chess set to thank him. Byrne was repeatedly asked by his teammates to be team captain, because of his interpersonal acumen and his generous, helpful nature. He routinely helped all the players analyze their games during adjournments, and he repeatedly succeeded in getting the temperamental Fischer to "relax and play the game", as he would tell Fischer when stress threatened his continued participation in tournaments. In the late 1950s Byrne contracted lupus, an auto immune disease. He was known around campus for his very wide brimmed brown Stetson hat. He would frequently tell stories about his chess exploits, often turning red from laughter. One story occurred in the 1956 Rosenwald tournament during the Game of the Century between Byrne and Bobby Fischer. Fischer was winning the game decisively, and Byrne asked some of the other players if it would be a good "tip of the hat" to Fischer's superb play to let young Fischer play the game to a checkmate instead of Byrne resigning, which would normally happen between masters. When the other players agreed, Byrne played the game out until Fischer checkmated him. Byrne added "You have to remember, Bobby wasn't yet Bobby Fischer at that time", meaning that the then 13 year old Fischer was "only" a master, and not yet the 14 year old wunderkind and top U. S. player he became the following year. Two other Byrne stories posted online: Fischer and the Border Patrol and The Hustler Gets Byrned. As a player, Byrne popularized the a5 line in the Yugoslav Attack in the Dragon Variation of the Sicilian Defence. Against 1. d4, he often preferred to play the Gruenfeld Defense. As White, he preferred using the English Opening.