Кіріспе

Фиджи Республикасының ұлттық заң шығару органы – Фиджи Республикасының Парламенті. Бұл Фиджи Республикасының бір палаталы заң шығару органы болып табылады. Ол бүкіл ел бойынша бір көпмандатты округте ашық тізім пропорционалдық өкілдік жүйесі бойынша әр 4 жыл сайын сайланатын 55 депутаттан тұрады.

Құру

Фиджи парламенті 1970 жылдың 10 қазанында Фиджи Ұлыбританиядан тәуелсіздік алған кезде құрылды. Парламент бұрынғы колониялық заң шығару органы – Заң шығару кеңесін алмастырды, ол колониялық дәуір бойы әртүрлі нысандарда болған. Тәуелсіздік алғанда қабылданған 1970 жылғы Конституциядағы «ата-бабалық ереже» ескі Заң шығару кеңесінің атауын Өкілдер палатасы деп өзгертіп, 1972 жылғы тәуелсіздіктен кейінгі алғашқы сайлауларға дейін қызметін жалғастыруын қарастырды.

Тоқтатулар

Тәуелсіздік алғаннан бері Парламенттік үкімшілік үш рет үзілді. Бірінші үзіліс 1987 жылдан 1992 жылға дейін созылды, себебі 1987 жылы лейтенант-полковник Ситивени Рабука бастаған екі төңкеріс болды. Екінші үзіліс 2000 жылы Джордж Спейттің жасаған төңкеріс әрекетінен туындады, ол парламенттік жүйені жұмыс істемейтін қалпына келтіріп, Парламентті таратуға әкеп соқты. 2001 жылы өткен жалпы сайлау демократиялық жүйені қайта орнатты. 2006 жылы Фрэнк Байнарамама басшылығымен Фиджи Республикасының әскери күштері үкіметті тағы да құлатты. Келесі сайлаулар 2014 жылдың қыркүйек айына дейін өткізілмеді.

Құрамы

Парламент құрамы жылдар бойы өзгеріп келді. 1972 жылдан 1987 жылға дейін 52 өкіл және 22 сенатор болды. 1992 жылы Парламент 70 өкілге және 34 сенаторға дейін кеңейтілді, ал 1999 жылы бұл көрсеткіштер 71 өкілге және 32 сенаторға түзілді. Олардың 25-і жалпы сайлау құқығымен сайланды. Қалған 46 мандат Фиджи этностық қауымдастықтарына бөлінді және коммуналдық сайлау тізімі бойынша сайланды: 23 фиджилік, 19 индофиджилік, 1 ротуман және 3 "жалпы сайлаушы" (еуропалықтар, қытайлар және басқа азшылықтар). Парламенттің жоғарғы палатасы – Сенат 32 мүшеден тұрды, олар президенттің Ұлы басшылар кеңесінің (14), премьер-министрдің (9), оппозиция жетекшісінің (8) және Ротуман аралдары кеңесінің (1) ұсынысы бойынша ресми түрде тағайындалды. Сенат Өкілдер палатасынан кем күшті болды; Сенат заң шығару бастамасын көтере алмады, бірақ оны қабылдамауға немесе өзгертуге құқылы болды. Сенаттың қаржылық заңдарға қатысты өкілеттігі шектеулі болды: ол оларды толығымен ветолеуге құқылы болды, бірақ өзгерте алмады. Өкілдер палатасы Сенаттың ветосын Сенат қабылдамағаннан кейін парламенттік сессияда заң жобасын екінші рет қабылдау арқылы, ең кемі алты ай өткен соң күштен шығара алатын. Конституцияға енгізілген түзетулерге қатысты ерекшеліктер болды: Сенаттың ветосы абсолютті болды. Өкілдер палатасы заң жобасын қабылдағаннан кейін Сенат оны мақұлдау, түзету немесе қабылдамау үшін 21 күніне (шашырап кеткен заң жобасы үшін 7 күніне) ие болды; егер осы мерзім ішінде Сенат ешқандай әрекет етпесе, заң жобасы қабылданған деп есептелді. Парламент ғимаратында бір ғана отырыс залы болғандықтан, Сенат пен Өкілдер палатасы оны әртүрлі уақытта пайдаланды.

Бір палаталы жүйе

2013 жылғы Конституция әскери қолдау тапқан уақытша үкімет тарапынан қабылданып, Сенатты және Өкілдер палатасын таратып, 50 мүшеден тұратын бір палаталы Парламент құрды. Конституцияның 54-бабының 2-тармағы Фиджи сайлау комиссиясын жалпы сайлауға кемінде бір жыл бұрын парламент құрамын қарауға міндеттейді және қажет болған жағдайда мүшелердің жалпы санын ұлғайтуға немесе азайтуға құқық береді. Комиссия қарау барысында парламент мүшелері мен халық арасындағы қатынастың осы Конституция бойынша өткен алғашқы жалпы сайлау күніндегідей сақталуын қамтамасыз етеді. Бұдан бөлек, комиссия тексеру жүргізер алдында ең соңғы халық санауы, сайлаушылар тізілімі және басқа да ресми ақпаратты қарастыруға тиіс. Осыған сәйкес, 2014 жылы Парламентте 50 орын, 2018 жылы 51 орын, ал 2022 жылы 55 орын сайлауға ұсынылды.

Құрылымы

Фиджи Парламенті 55 мүшеден (спикер қоса) тұрады және оны премьер-министр басқарады, ол үкіметтегі ең ірі партияның жетекшісі болып табылады. Қазіргі Парламент 2022 жылғы сайлауда сайланды, онда Халық Альянсы, Ұлттық Федерациялық Партия (НФП) және Социал-демократиялық Либералдық Партия (СОДЕЛПА) коалициясы 29 орынға ие болды. Фрэнк Баинимарама басқаратын FijiFirst партиясы 26 орынға ие және жалғыз оппозициялық партия болып табылады. Қазіргі премьер-министр – Ситивени Рабука.