Кіріспе
Италиялық жарыс жүргізушісі (1974 жылы туған)
Жарно Трулли (; 13 шілде 1974 жылы туған) – итальяндық жарыс жүргізушісі. Ол 1997 жылдан 2011 жылға дейін «Формула-1» жарыстарында «Минарди», «Прост», «Джордан», «Рено», «Тойота», «Lotus Racing» және «Team Lotus» командалары үшін тұрақты түрде өнер көрсетті. Әлемдік жүргізушілер чемпионатында (WDC) оның ең жақсы нәтижесі 2004 жылғы «Формула-1» маусымында алтыншы орын болды; сонымен қатар ол 2004 жылғы Монако Гран-приінде «Формула-1» мансабындағы жалғыз жеңісін тойлады. «Формула-1» мансабында Трулли біліктіліктегі шеберлігімен танымал болды, ол өзінен күшті машиналары бар қарсыластарына қарағанда жүйелі түрде жақсы старттық позицияға ие болды. Ол сондай-ақ, жылдам жүргізушілерді кейде бүкіл жарыс бойы сәтті ұстап тұруға мүмкіндік берген қорғаныс стилімен де белгілі болды. Баяу машиналарда жоғары старттық позицияға қол жеткізу және жылдам жүргізушілерді ұстап тұру қабілеті жиі жарыс кезінде оның артында көліктердің тізімін қалыптастырды, бұл жанкүйерлер, комментаторлар және журналистер тарапынан «Трулли пойзы» деп аталды. Трулли 2012 жылғы «Формула-1» маусымында қатысуға жоспарланған, бірақ маусым басталғанға дейін карьерасын аяқтады. 2014–2015 жылдары ол өзі құрған «Trulli GP» командасы үшін FIA «Формула-E» чемпионатының алғашқы маусымында өнер көрсетті. Ол жарыс жүргізушісі Энцо Труллидің әкесі.
Карьераның алғашқы кезеңдері мен жасөспірімдер формулалары
Оның ата-анасы автоспорт жанкүйерлері болғандықтан, ұлына 1973 жылы Монцада қаза болған фин Гран-при мотоцикл жарыстарының чемпионы Жарно Саариненнің құрметіне осы атты қойды. Ол жастайынан картпен жарыса бастады; 1991 жылы Картинг әлем чемпионатында, Италия картинг чемпионатында және 1995 жылға дейін түрлі санаттарда бірнеше картинг чемпионаттарында жеңіске жеткен соң, Трулли 1996 жылы Германия Формула-3 чемпионатында жеңімпаз атанды.
Минарди және Прост (1997 1999)
1997 жылы Трулли Формула-1-де Минарди командасымен дебют жасады. 7 жарыстан кейін ол жарақат алған Оливье Панистің орнын толтып, Германияда төртінші орынды алып, тіпті Австрияда көшбасшы болып, қозғалтқышы бұзылғанға дейін екінші орынға таласып тұрды. Ол келесі екі маусымда "Прост" командасында қалды және 1999 жылғы Еуропа Гран-приінде жаңбырлы жағдайда алғашқы құрметті тұғырға көтерілді. Дегенмен, бұл жарыс көптеген жетекші гонщиктердің аяқтамауымен сирек оқиға болды, ал "Прост" командасының нашар өнімділігі оны "Жордан" командасына өтудің нәтижелерін жақсартатынына көндірді.
Renault (2002-2004)
Дженсон Баттонмен бірге ол көбінесе британдық әріптесінен озып шықты, бірақ жарыстарда көбінесе одан төмен болды. Баттонның сол маусымдағы өркендеген қарқынына қарамастан, 2003 жылы Трулли Renault командасында қалды және жаңадан дайындалған тестілеуші Фернандо Алонсомен бірге жарысатын болды. 2003 жылғы Renault машинасы күшті болды және Алонсоның шеберлігімен Венгрияда жеңіске жетті. Трулли осындай нәтижелерге қол жеткізуге тырысты, бірақ Германиядағы жарыста подиумға көтерілді, ол Прост командасынан кеткеннен бергі алғашқы жетістігі болды. Алонсоның 2003 жылғы F1 маусымында одан басым болғанын ескере отырып, Трулли келесі жылы айқын жақсарды. Маусымның бірінші жартысында ол екі Renault жүргізушісінен де жақсы өнер көрсетіп, тұрақты түрде ұпайлар жинады және подиумға шықты. Өте жақсы өнер көрсеткені үшін, италияндық 2005 жылы командада қалуға ниеттенді, бірақ команда басшысы Бриаторемен арақатынасы нашарлады. Франциядағы жарыста Ferrari командасының Рубенс Баррикеллосының подиумға көтерілуіне себеп болған соңғы бұрыштағы қателік команданы ашуландырды, содан кейін француз өндірушісімен байланысы үзілді. Франция Гран-присінен кейін ол ешқандай ұпай жинамады және жарыстарда үнемі қарқысы төмен болды. Кейіннен ол команданың Алонсоға көбірек көңіл бөлгенін айыптады, бірақ 2004 жылғы маусымның нашарлау себептері толыққанды анықталған жоқ. Маусым аяқталуға үш жарыс қалғанда ол қызметтен босатылды және 1997 жылғы әлем чемпионы Жак Вильнёвпен ауыстырылды, тіпті сол кезде ол әріптесінен чемпионатта озып кеткен болатын. Трулли 2005 жылы Toyota командасы үшін жарысуға келісім берген еді, Renault командасынан ерте кеткені оған 2004 жылғы маусымның соңғы екі жарысында Рикардо Зонтаның орнын басып, жаңа орынға отыруға мүмкіндік берді.
2004-2005 жылдар
2005 жылы маусымның басындағы жүлделі орындар Труллидің жылдамдығын көрсетті, ал Индианаполисте ол Toyota үшін бірінші Формула-1 құрамасын жеңіп алды. Дегенмен, ол, оның командаласы және көптеген пилоттар Michelin шиналарын пайдаланғандықтан жарысқа қатыспады, себебі бұл шиналар жарыс үшін қауіпті болды. Жыл бойының көп бөлігінде ол көп жалақы алатын командаласы Ральф Шумахерден жоғары нәтижелер көрсетті, бірақ маусым соңында көрсеткіштері төмендеп, чемпионатта жетінші орынға түсіп, неміс пилотынан екі ұпайға қалып қойды.
2006 жыл
2006 жылғы F1 маусымында Трулли маусымды өте нашар бастады. Бірінші айналымда Дэвид Коултард оны жарыстан шығарды. Ол командаласы Ральф Шумахерден көбінесе қалып қоятын сияқты, бірақ ақырында трассада 4-ші орыннан 6-шы орынға шығып, маусымның алғашқы ұпайларын еншіге алды. Интерлагостағы маусымның соңғы жарысында ол өте жақсы өнер көрсетті, бірақ алғашқы 10 айналымда машинасының ілінісі бұзылды, осы тағдыр командаласына да оқиға болды. Ол жалпы есепте 12-ші орынды иеленді.
2007 жыл
Трулли 2007 жылғы F1 маусымында Малайзиядағы жарыста алғашқы ұпайларын жинады, 8-орыннан кейін 7-орынға табан тіреп, жеңіске жетті. Бахрейнде де бірнеше ұпай жинады, бірақ старт кезінде қозғалмай қалды және механикалық бұзылуға байланысты алғашқы кезеңдерде жарыстан шығып қалды. Монакода да сәттілік келмеді, ол 15-орында аяқтады, командаласы Шумахерден аздап озып түсті, бұл оның маусымдағы ең нашар нәтижесі болған 14-орыннан кейін болды. Трулли "Индианаполисте" 6-орын алып, ұпай жинады. Бірнеше ұпайсыз жарыстан кейін, Трулли бұл нәтижені «ұлы» деп атады. Ол жарысқа жақсы дайындалды, бірақ алғашқы айналымда Хейки Ковалайненнің Renault машинасымен соқтығысып, зақымданды және жарыстан шықты. Трулли оқиғаға өзінің кінәлі екенін мойындады. Маусымның екінші жартысы көңіл көншітпеді, Труллидің жалғыз ұпайы маусымның соңғы жарысында Бразилияда алынды. Трулли чемпионатты 13-орында аяқтады, бар болғаны 8 ұпай жинады. Маусымнан кейін Труллидің шарты қауіпсіз емес екендігі және 2008 жылы оны Toyota командасында Хейки Ковалайненнің алмастыруы мүмкін деген хабарлар тарады. Алайда, бұл ақпарат расталмады, себебі Ковалайнен McLaren командасымен келісім шарт жасасты.
2008 жыл
2008 жылғы F1 маусымында Трулли Toyota үлкен прогресс жасауға үміттенді. Осы маусымда оның командаласы Тимо Глок болды. Трулли маусымды жақсы бастады, бірнеше мәрте ұпай жинады, ең жақсы нәтижесі Малайзияда төртінші орынды иеленуі болды. Чемпионаттың алғашқы кезеңдерінде Труллидің квалификациядағы көрсеткіштері де өте жақсы болды. Бірақ, Түркия мен Монакода көңілі толмаған нәтижелерге ие болып, ұпай ала алмады. Дегенмен, Монреальде 6-шы орын алып, жағдайды түзетуге қол жеткізді. Францияда ол подиумға көтеріліп, 3-ші орынды алды, соңғы айналымдарда Хейки Ковалайнен мен Роберт Кубицаның шабуылына тойтарыс берді. Маусымды аяқтаған жарысқа ол поул позициясын алған Фелипе Массамен қатар алдыңғы қатардан старт алды, бұл жарыс Масса мен Льюис Хэмилтон арасындағы 2008 жылғы әлем чемпионатының тағдырын шешетін еді. Жарыс барысында Трулли ауа райының күрт өзгеруіне байланысты бірнеше рет қиын жағдайға түсті, бірақ ақырында 8-ші орынды иеленді. Оның командаласы Глок титулдың шешілуіне маңызды үлес қосты, өйткені жарыстың соңғы бұрышында Хэмилтон одан өтіп кетті, бұл ағылшынға Массадан бір ұпай артық алып, чемпиондыққа ие болуға мүмкіндік берді (Масса жарысты оңай жеңіп алған болатын). Трулли 31 ұпай жинап, жүргізушілер чемпионатында 8-ші орынды иеленді, бұл оның командаласынан 4 ұпайға көп.
2009 жыл
Трулли 2009 жылғы F1 маусымына сенімді болды. 2009 жылғы маусымның алғашқы жарысында Трулли мен Глоктың «Тойоталары» біліктілік уақыттары «Тойотаның» икемді артқы қанатын ереже бұзуына байланысты есепке алынбағандықтан, пит-лейннен жарысқа қатысты. Трулли пит-лейннен бастағанмен, 25 секундтік айыппұл алудан бұрын әсерлі 3-орында келді, бірақ қауіпсіздік машинасы астында Льюис Хэмилтонды өткені үшін 12-орынға түсті. Осы шешімнен кейін бірнеше күн өткен соң, Хэмилтон жарыс төрешілерін жаңылыстырғаны үшін жарыс нәтижелерінен шеттетілді, өйткені ол Жарно Трулли қауіпсіздік машинасы астында оны өткенін айтты, бірақ шындығында команданың пит-лейннен берген бұйрығы бойынша Хэмилтон оны қасақана өткізіп жіберген. Осылайша Жарно Трулли үшінші орынды қайта иеленді. Бір жарыста Трулли pole position үшін біліктілік алды, бірақ дәстүрден тыс стратегия салдарынан үшінші орында аяқтады. Дегенмен, ол ең жылдам айналымды жасады, мансабындағы жалғыз рет осы жетістікке қол жеткізді. Ол ең жылдам айналым жасағанға дейін ең көп Гран-приге қатысқан рекордты ұстайды. Екінші бұрышта трассадан шығып, Адриан Сутилмен соқтығысқаннан кейін жарыстан шығып қалды, ал Монакода «Тойоталар» старттық тордың соңғы қатарында біліктілік алғандықтан нашар өнер көрсетті. Жақсарулар оған келесі төрт жарыстың үшеуінде ұпай жинауға мүмкіндік берді, бірақ одан кейінгі төрт кезеңде ол Топ-10-ға кіре алмады. Бір жарыста ол 12-орынды алды, ал командаласы Глок екінші орында болды. Трулли содан кейін басқа жарыста күресті – бұл «Тойотаның» соңғы туған жері болды – біліктілікте және екінші орында аяқтады. Бразилияда нөсер жаңбыр жағдайында төртінші орынға ие болды, бірақ Испаниядағыдай жарыстың бірінші айналымында Адриан Сутилмен соқтығысты, бұл оқиға Труллиді ашуландырып, ол апатқа Сутилді кінәлады. Оның Сутилге (ол да жарыстан шықты) ашуын көрсетуі оған 10 000 доллар айыппұл салды. Трулли маусымның соңғы жарысы Абу-Дабиде жетінші орынды алып, «Тойота F1» командасының соңғы жарысында соңғы ұпайларын жинады.
2010 жыл
2009 жылдың 14 желтоқсанында Трулли жаңа құрылған Lotus командасының жүргізушілерінің бірі ретінде расталды, бұрынғы McLaren жүргізушісі Хейкки Ковалайненге қосылды. Ол алғашқы төрт жарыстың тек біреуін ғана аяқтады, Ковалайненге қарағанда көліктің сенімділігі нашар болды, соның салдарынан ол "барлық нәрсе тек менің көлігімде болады, менің көлігімде ғана" деп мәлімдеді. Lotus T127 машинасының таныстырылымында Трулли Autosport тілшісіне АҚШ F1 және Sauber командалары оған ұсыныс жасағанын айтты. 2009 жылдың соңында Труллиден Солтүстік Америкада Toyota үшін NASCAR машинасының сынақтан өтуі сұралды. Машинаны Michael Waltrip Racing командасы дайындады.
2011 жыл
Трулли 2011 жылғы F1 маусымында Lotus үшін жүргізуді жалғастырды, Lotus Racing командасы Team Lotus деп қайта аталды. Ол тағы да Хейки Ковалайненмен бірге жарысты. Трулли Австралияда 13-ші орын алды, ал Малайзияда қысымдағы (клач) проблемадан жарыстан шықты. Трулли келесі алты жарысты аяқтады, Монакодағы үздік нәтижесін – 13-ші орынды қайталады. Ұлыбританияда май ағуынан жарыстан шықты. Ал, ол Карун Чандхокпен ауыстырылды. Венгрияда ол су ағуынан жарыстан шықты, ал оның командаласы Ковалайнен де бірнеше айналымнан кейін осыған ұқсас проблемадан жарыстан шықты. Ол 2012 жылғы F1 маусымында Труллидің командада қалатыны жарияланды. Сингапурда қораптың (передача) бұзылуынан кейін, Трулли Жапонияда 19-шы, Кореяда 17-ші және Үндістанда қайтадан 19-шы орын алды.
Катерхам (2012)
2012 жылғы маусым басталар алдында Team Lotus командасы Caterham F1 деп қайта аталды. Трулли маусымға дайындық тестілеулерінің біріне қатысты, бірақ 2012 жылдың 17 ақпанында оның орнына Виталий Петров келгені жарияланды. Содан кейін Трулли Caterham командасының Формула-1 командасына айналуына көмектескені үшін «шын жүректен мақтан тұтынатынын» айтты. Осының салдарынан 2012 жылғы маусымды итальяндық пилотсыз бастауға тура келді, бұл 1969 жылғы F1 маусымынан бері алғашқы рет болды.
FIA Formula E чемпионаты
2014–15 маусымда Трулли 2014 жылдың 18 маусымында жарияланғандай, Drayson Racing Technologies және Super Nova Racing серіктестігімен өзінің жеке командасы Trulli GP үшін FIA Formula E чемпионатында қатысты. 2015–16 маусымының алғашқы екі жарысында жаңа қуат жүйесі тексеруден өтпегендіктен, команда чемпионаттан бас тартты.
Еңбек жолы
Маусым Сериясы Команда Жарыстар Жеңістер Поулдар Жеңілдір. Айналымдар Пьедестал Ұпайлар Позиция 1993 Итальяндық Формула 3 Чемпионаты MC Motorsport 6 0 0 0 0 0 NC 1994 Британдық Формула 3 Чемпионаты RC Motorsport 1 0 0 0 0 0 NC 1995 Неміс Формула 3 Чемпионаты KMS 12 2 1 1 3 95 4-орын Макао Гран-при 1 0 0 0 1 N/A 2-орын 1996 Неміс Формула 3 Чемпионаты Opel Team KMS Benetton Formula 15 6 7 1 10 206 1-орын Макао Гран-при 1 0 0 0 1 N/A 3-орын Grand Prix de Monaco F3 1 0 1 0 0 N/A 18-орын Masters of Formula 3 1 0 0 0 0 N/A 18-орын 1997 Формула 1 Minardi Team 7 0 0 0 0 0 15-орын Prost Gauloises Blondes 7 0 0 0 0 3 1998 Формула 1 Gauloises Prost Peugeot 16 0 0 0 0 1 15-орын 1999 Формула 1 Gauloises Prost Peugeot 16 0 0 0 1 7 11-орын 2000 Формула 1 Benson & Hedges Jordan 17 0 0 0 0 6 10-орын 2001 Формула 1 Benson & Hedges Jordan Honda 17 0 0 0 0 12 9-орын 2002 Формула 1 Mild Seven Renault F1 Team 17 0 0 0 0 9 8-орын 2003 Формула 1 Mild Seven Renault F1 Team 16 0 0 0 1 33 8-орын 2004 Формула 1 Mild Seven Renault F1 Team 15 1 2 0 2 46 6-орын Panasonic Toyota Racing 2 0 0 0 0 0 2005 Формула 1 Panasonic Toyota Racing 19 0 1 0 3 43 7-орын 2006 Формула 1 Panasonic Toyota Racing 18 0 0 0 0 15 12-орын 2007 Формула 1 Panasonic Toyota Racing 17 0 0 0 0 8 13-орын 2008 Формула 1 Panasonic Toyota Racing 18 0 0 0 1 31 9-орын 2009 Формула 1 Panasonic Toyota Racing 17 0 1 1 3 32.5 8-орын 2010 Формула 1 Lotus Racing 19 0 0 0 0 0 21-орын 2011 Формула 1 Team Lotus 18 0 0 0 0 0 21-орын 2012 Формула 1 Caterham F1 Team Маусымдық сынақ жүргізушісі 2014–15 Формула E Trulli GP 11 0 1 0 0 15 20-орын 2015–16 Формула E Trulli GP 1 0 0 0 0 0 NC
Жеке өмір
Трулли Барбараға үйленген және олардың екі ұлы бар: Труллидің әкесінің құрметіне аталған Энцо Трулли (2005 ж.т.), және Марко (2006 ж.т.), сондай-ақ қызы Вероника (2014 ж.т.). Ол Италияның Абруццо аймағында жүзімдік шаруашылығының иегері және өзінің шарабын өндіреді. Оның "Trulli Kart" деп аталатын өзінің карттарының желісі де бар; Труллидің өзі де картингде әлем чемпионы болған. Оның ұлы Энцо да автоспортта мансап қууды жоспарлап отыр, ол 2021 жылы F4 БАӘ-де бір орындық жарыстарға қатысудан бұрын WSK картинг сериясында өнер көрсетті, ал қазір 2022 жылы FIA Formula 3 чемпионатында бақ сынап жатыр.