Кіріспе

BSA негізін қалаушы және кәсіпкер (1858–1929)

Уильям Диксон Бойс (16 маусым 1858 – 11 маусым 1929) – американдық газетші, кәсіпкер, журнал баспагері және саяхатшы. Ол Американың скауттары (BSA) және Американың жалғыз скауттары (LSA) ұйымдарын құрған адам. Пенсильвания штатының Аллегейни округінде дүниеге келген. Мектеп мұғалімі және көмір шахтасында жұмыс істегеннен кейін Бойс Огайодағы Вустер академиясына түсті. Одан кейін ол Орта Батыс және Канадаға көшті. Зейін тапсырғыш кәсіпкер болғандықтан, Бойс бірнеше газеттерді сәтті іске қосты, мысалы, Виннипег (Манитоба) қаласындағы "The Commercial" және Лиcбон (Солтүстік Дакота) қаласындағы "Lisbon Clipper". Бірінші әйелі Мэри Джейн Бикоммен бірге ол кәсіпкерлік амбицияларын іске асыру үшін Чикагоға көшті. Ол жерде "Mutual Newspaper Publishing Company" және ауылдық аудиторияға арналған және мыңдаған газет таратушылар арқылы таралған апталық "Saturday Blade" газетін құрды. Газет сатуды ынталандыру үшін газет сатушыларды жұмысқа тарту арқылы Бойс атымен аталатын баспа компаниясы 1894 жылға қарай аптасына 500 000 дана таралымды сақтады. Бойс жұмысшылардың құқықтарын қатты қолдады, бұл оның бизнесінің еңбек одақтарын қолдауымен және газет сатушыларының әл-ауқаты туралы алаңдауымен көрінді. 20 ғасырдың басында Бойс көп миллионерге айналып, азаматтық істерге қызығушылығын арттыру үшін, саяхаттауға және экспедицияларға қатысуға көбірек уақыт бөлгендіктен бизнесінен бір қадам шегінді. 1909 жылы ол екі айлық Еуропа сапарына және фотограф Джордж Р. Лоуренс пен карикатурист Джон Т. Маккачонмен Африкаға үлкен фотоэкспедицияға аттанды. Келесі екі онжылдық ішінде Бойс Оңтүстік Америкаға, Еуропаға және Солтүстік Африкаға экспедициялар ұйымдастырды, онда ол жаңадан ашылған Түтанхамон патшасының қабіріне барды. Бойс 1909 жылы Африкаға жасаған алғашқы экспедициясы кезінде Лондоннан өтіп бара жатып скауттар туралы білген. Біраз қияли әңгімелерге сәйкес, Бойс Лондонның тығыз тұманында адасып қалған, бірақ оны бағытына жас бала басшылық еткен, ол өзінің скаут ретіндегі міндетін орындап жатқанын айтқан. Кейін Бойс скауттар туралы жарияланған материалдарды оқып, АҚШ-қа оралғаннан кейін B.S.A. құрды. Бастапқыда Бойс скауттар бағдарламасын өзін-өзі сендіруге, азаматтыққа, тапқырлыққа, патриотизмге, мойынсұнушылыққа, көңілділікке, батылдыққа және сыпайылыққа үйретуге баса назар аударды, мақсаты – "адам жасау" болды. Бойстар үш балаға ие болды: Уильям Диксон, Мэри және Джон. Оның мектепті бітіргені немесе шығарылғаны белгісіз. Ол Чикагода мұғалім, ағаш кесуші, хатшы және сатушы болып жұмыс істеді, содан кейін тез арада ынандырғыш және ақылды сатушы ретінде танылып, бизнеске тез үйренді. Олардың бір ұлы және екі қызы болды: Бенджамин Стивенс (1884–1928), Хэппи (1886–1976) және Сидни (1889–1950). Бойс жеке қызығушылықтарының ішінде аң аулау, яхталау, Odd Fellows, Freemasonry, Shriners, гольф, елдік клубтар және Чикаго Гусарлары – тәуелсіз атты әскерлік ұйым болды. 1903 жылы Бойс Иллинойс штатының Оттава қаласында төрт қабатты үй сатып алды, ол оның отбасылық және әлеуметтік өмірінің орталығы болды. Содан кейін ол Чикагоға және оның әлеуметтік өміріне аз қызығушылық танытты, ол тек іскерлік сапармен ғана баратын. Бойс пен Мэри бір-бірінен бөлек өмір сүріп, ақырында ажырасып кетті, бұл туралы Чикаго Трибьюнның бірінші бетіне жарияланды, өйткені ол сол кезде үлкен танымалдылыққа ие болған. 1908 жылдың қыркүйегінде Кэмпбелл округінің (Оңтүстік Дакота) сотында ажырасу рәсімі аяқталды, оның әйелінің мүліктік өтемақысы шамамен 1 миллион долларға жетті. Ажырасу рәсімі аяқталғаннан кейін Бойс Вирджиния Доркас Лиге шабыт берді, ол Оук Парк (Иллинойс) қаласынан шыққан 23 жасқа кіші вокалист, Вирджиния мен Джон Адамс Лидің үлкен баласы, бұрынғы Миссури штатының лейтенант-губернаторы. Вирджинияның ата-анасы да, Бойстың ұлы Бен де бұл қарым-қатынасқа қарсы болды. 1910 жылдың мамыр айында жоспарланған неке туралы хабарланғаннан кейін, ашуланған Бен Блэкстоун қонақ үйінің алдында әкесімен ұрысып, Бойс бетіне жарақат алды. Бен тәртіпсіздік жасағаны үшін тұтқындалып, 5 доллар айыппұл төледі. Екі күннен кейін Бойс пен Вирджиния үйленіп, Еуропаға ұзақ мерей тойына кетті. Дерлік бірден отбасы мүшелері мен газеттерде некедегі проблемалар туралы әңгімелер тарады. 1911 жылдың 9 сәуірінде Бойс пен Вирджиния Вирджиния деп атаған қызы дүниеге келді. Бірнеше айдан кейін, 1911 жылдың желтоқсанында Бойс сәби қызын асырап, оқытуға келісім берді. 1912 жылдың наурыз айында Бойстың әйелі ажырасу туралы өтініш бергеннен кейін, ол қызымен және оның ата-анасымен бірге Санта-Барбараға (Калифорния) көшіп барды. Бойс ажырасуға қарсылық білдірмеді және 100 000 доллар төлеуге келісті. Көп жылдардан кейін үлкені Вирджиния Нью-Йорк банкірі Ричард Робертске үйленіп, Бойстың қызымен Гринвичке (Коннектикут штаты) көшіп келді. Кіші Вирджиния Робертс тегін алды. Ол сегіз жасқа толғанға дейін өзінің туған әкесі Бойспен кездеспеді. Бен 1912 жылдың 11 маусымында Небраска штатының Омаха қаласы...

Кәсіпкерлік кәсіпорындар

Бойс саяхат еткен сайын, ол барған жерде газет шығаруды бастайтын. Оның коммерциялық баспа саласына алғашқы қадамы қалалық анықтамалық құрастыру болды. Ол сондай-ақ Колумбуста (Огайо штаты) және Филадельфияның бір бөлігі Кенсингтонда (Пенсильвания штаты) газет баспасымен қысқа уақыт жұмыс істеді. Содан кейін ол Чикагоға баратын пойызға мініп, "Western" журналының хатшысы және сатушысы болып жұмыс істеді. Тағы да тынышсыздыққа толы болған ол Сент-Польге (Миннесота штаты) көшіп барды, қысқа уақыт жарнама сатумен айналысты, содан кейін бір ай бойы Солтүстік Дакота штатының Фарго және Гранд-Форкс қалаларында болды. Канаданың солтүстігінде, Виннипегте (Манитоба штаты) ол жергілікті тұрғын Джеймс В. Стинмен бірлесіп 1881 жылы 70 жыл бойы жарық көрген "The Commercial" газетін құрды. 1882 жылы "The Commercial" газетіндегі үлесін серіктесіне сатқаннан кейін Фаргоға оралды, онда ол тілші болды. 1882 жылдың желтоқсанында Бойс Солтүстік Дакота штатының Лисбон қаласына көшіп, "Дакота Клипер" газетін сатып алды. 1884 жылдың желтоқсанынан бастап Бойс Луизиана штатының Нью-Орлеанс қаласында алты ай бойы өткен Дүниежүзілік өнеркәсіптік және мақтаның жүз жылдық мерекесінде "Корреспонденция бюросында" тілшілер мен жаңалықтарды басқарды. Көрме аяқталғаннан кейін Солтүстік Дакотаға оралды, бірақ 1886 жылдың басында Чикагоға қайта келді. Ол Солтүстік Дакотаға жиі барып, баспа бизнесімен айналысып, елік және үйрек аулауға демалысқа шығарды. 1887 жылы ол ауылдық аудиторияға арналған, мыңдаған газет сатушылар арқылы таратылған, суреттері бар апталық "Saturday Blade" газетін құрды – сол кездегі жаңашылдық. 1892 жылы "Saturday Blade" газетінің тиражы АҚШ-тағы кез келген апталық газеттен басып өтті. Бойс шетелдегі саяхаттары туралы егжей-тегжейлі есептері "Saturday Blade" газетінде жарияланды және атлас/карталар баспасы "Rand McNally" кітаптарында қайта басылды. Сегіз айдан кейін "Boyce's Weekly" газеті "Saturday Blade" газетімен біріктірілді. Бойс 1914 жылы "Farm Business" және 1922 жылы "Home Folks Magazine" газеттерін де құрды. Сатудың төмендеуі 1925 жылы "Blade" және "Ledger" газеттерін "Chicago Blade & Ledger" айлық басылымына біріктіруге әкелді, ол 1937 жылға дейін жарық көрді. Бойс жас жігіттерге берген кеңесінде бұл шешімі де көрінді: "Жеңілуге болатын көптеген кедергілер бар, бірақ еңбек, табандылық және төзімділік оларды жеңуге көмектеседі. Өзіңе көмектес, сонда басқалар да көмектеседі" және "қай кәсіпті таңдасаң да, оны аяқтағанша бір сәт те бас тартпа". 1891 жылы Бойс өзінің 30 North Dearborn Street мекенжайындағы 12 қабатты кеңсе ғимаратын салуға кірісті, ол "Бойс ғимараты" деп аталды, оның жобасын сәулетші Генри Айвс Кобб жасады. Тіпті 20 жылдан кейін бұл ғимарат Чикагодағы ең қымбат ғимарат (бір куб футына шаққандағы доллар есебімен) деп танылды. 1907 жылы Бойс өзінің бизнес-жұмыстарын 500–510 North Dearborn Street мекенжайындағы тағы бір кеңсе ғимаратына біріктірді. 1912 жылы осы жерде Дэниел Бернхэмнің сәулет фирмасы жобалаған жаңа төрт қабатты кеңсе ғимараты салынды және 1913–14 жылдары қосымша алты қабатпен кеңейтілді. Бұл ғимарат кейін 1996 жылғы 29 ақпанда АҚШ Ішкі істер департаменті мен оның Ұлттық парк қызметімен сақталатын Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді. Әйелдердің жұмыс табуда қиындықтарға тап болып, жұмысшылар көбінесе қысымға ұшыраған кезде Бойс олардың құқықтары маңызды деп санады: оның кәсіпорындарында көптеген әйелдер жұмыс істеді және ол еңбек одақтарын қолдады. Оның газеттерінде "еңбектің асыл тұсы" туралы мақалалар жиі жарияланды. Оның бизнесі 1893 жылғы үрей кезінде жалақы мен жәрдемақы төлеуге мүкіндік берді, осы уақытта көптеген кәсіпорындар жұмысшыларды жұмыстан босатып, жалақыны қысқартып отырды. 1894 жылы Pullman Palace Car Company компаниясының Pullman ереуілі кезінде, ол елдің жартысынан астамындағы 20 компанияға тарады, Бойс Юджин В. Дебсті, Америка теміржол одағының социалистік еңбек көшбасшысын, "үлкен еңбек көшбасшысы" деп атады, ал теміржол жолаушыларын және ұйықтайтын вагондарды ойлап тапқан өнеркәсіпші Джордж Пулманды "барлық қиындықтардың себебін жасаған" адам деп атады (1890 жылдардағы қазіргі еңбек және әлеуметтік/саяси шиеленіс). 1901 жылы Иллинойс штатының Марсель қаласында Бойс қағаз фабрикасы өртеніп кеткенде, ол жұмысшыларға дереу ақы төлеп, оларды фабриканы қайта құру үшін құрылысшы ретінде жұмысқа алды, осылайша олар табыссыз қалмайды. Дегенмен, ол ақшасын да сақтайтын. 1894 жылдың соңында оның екі жұмысшысы құлаған түтін шұңқырынан жарақат алып, сот шешімімен әрқайсысы 2000 доллар жеңіп алғаннан кейін Бойс істі Иллинойс штатының Жоғарғы сотына дейін шағымдады және жеңілді. Ол өзі қалаған нәрсені алуда да табанды болды; 1902 жылы ол Марсель жер және қуат компаниясын өзінің тілмешіліктеріне жеткілікті су қуатын бермегені үшін сотқа берді және 65 300 долларлық сот шешімін жеңіп алды. 1903 жылға қарай Марсель жер және қуат компаниясы тарап кетті және Бойс компанияны сатып алды. Алайда олардың қарым-қатынасы көбінесе Бойс өте жоғары талаптарымен және Беннің ақшаны ат жарысына тікіп, ысырап етуімен шиеленісті болды. 1906 жылғы маусым-тамыз айларында үкімет екінші сыныпты пошта үшін пошта бағасын еселеп арттыруды ұсынды, оған газеттер кіретін, бір фунтқа бір центтен төрт центке дейін. Жауап ретінде Бойс Пошта департаментін 300 миллион долларға (АҚШ доллары) сатып алуды ұсынды, пошта бағасын екі есеге төмендетуге, пошта операцияларына бизнес-әдістерді қолдану арқылы созылмалы дефицитті жоюға, ауылдық пошта экспресін құруға, пошта ғимараттары үшін АҚШ Қаржы департаментіне жалдау ақысын төлеуге және жеті проценттен жоғары табысты қайтаруға уәде берді. Бұл ұсыныс үкімет тарапынан қабылданбады, бірақ ол жоспарланған екінші сыныпты пошта бағасын арттыруды тоқтатты. Бойс 1900 жылдардың басында миллионер болды және 1909 жылға қарай қаржыдан гөрі қоғамдық істерге көбірек қызығушылық танытты. Ол сондай-ақ жиі аң ауру экспедицияларының құрамында саяхаттады. Бұл өзгерістердің себебі 1908 жылдың басында оның Оттавадағы сарайының өртенуі болуы мүмкін, ол жақын арада қайта салынды, содан кейін үш айдан кейін жаңа заңның теміржолдардың жіберушілермен келісімдесуіне тыйым салғандықтан Марсель қағаз фабрикасын сату және 1908 жылдың қыркүйегінде оның әйелі Мэри Джейнмен ажырасып кеткені туралы хабарлама. 1914 жылы Бойс тағы екі газетті – "Indianapolis Sun" газетін (ол оны "Indianapolis Daily Times" деп атады) және "Inter Ocean Farmer" газетін ("The Farming Business" деп атады) сатып алды. 1920 жылға қарай американдықтардың көпшілігі қалаларда тұратын болды. "Lone Scout", "Saturday Blade" және "Chicago Ledger" газеттері ауылдық тұтынушыларға бағытталған және құлдырауға ұшырады. Бойс тұтынушыларды қайтару үшін "Home Folks Magazine" журналын іске қосты. 1925 жылдың маусымына қарай сату күрт төмендегендіктен ол соңғы екеуін "Blade and Ledger" газетіне біріктірді, бұл сатудың қайтадан өсуіне әкелді. Бұл Бойсты "Movie Romances" журналын іске қосуға ынталандырды, ол киножұлдыздардың романдары туралы алғашқы таблоид журналдарының бірі болды. Бойс баспа бизнесіндегі табысының кілті – бизнес әкімшілігін ұйымдастыру және егжей-тегжейлі мәселелерді бағыныштыларына жүктеу қабілеті болды. Ол соңында шамамен 20 миллион АҚШ долларына жететін байлық жинады. Бойс өмірі Теодор Рузвельттің өмірімен көптеген жағынан ұқсас: екеуі де Прогрессивтік дәуірдің өнімдері, халықаралық деңгейде танымал, балалар туралы алаңдады, скаутингті қолдады, олар орысша "табиғатты қорғаушылар", және қоғамдық реформаға қызығушылық танытты. Бойс Рузвельтке құрметпен қарады және одан асып түсуге тырысты, бірақ ол саясатқа 1896 жылы АҚШ Өкілдер палатасына республикалық партиясының алғашқы сайлауында ғана қатысты – ол жеңіліске ұшырады. Бойс, ең болмағанда, 1891 жылы Чикагоның Union League Club-ына мүше болған Рузвельтке осы клубта кездескен болуы мүмкін. Үкіметке қатысты оның екіұшты көзқарасы Прогрессивтік дәуірдегі жалпы халықтың кең таралған көзқарасы болды. Бойс жақын арада өзінің экспедицияларын жүргізе бастады. 1909 жылдың наурызында Бойс екі айлық Еуропа сапарына шықты...

Скаутинг

Бойстің қайырымдылыққа деген қызығушылығы арта түскенде, ол бала кезінде табиғатта алған тәжірибелерін пайдалы ресурс ретінде қарастырды, бірақ Англияға соққан бір сәттік сапарынан бұрын қайырымдылық идеялары мен армандарына бағыт берудің жолын таба алмады. Бұл сапар Африкаға жоспарланған сәтсіз фотоэкспедициясы барысында болды. Осы экспедицияға бара жатқанда және қайтып келгенде Лондонда болған оқиғалар Американың скауттар ұйымының (BSA) құрылуына әкелді. Бұл, прогрессивті дәуірде өздерінің ауылдық тамырларынан үзіліп, қалыңдыққа кеткен азаматтардың орнын толтыру үшін құрылған көптеген қоғамдық және кәсіби ұйымдардың бірі еді. 1922 жылы Африкаға жасаған экспедициясына қарай Бойс скауттар арасында орасан зор құрметке ие болды, сондықтан Алжирдегі француз скауттары оны құттықтап, ол Америкада BSA және LSA ұйымдарын құрған адам екенін білгенде, оны жол бойында сүйемелдеуді ұсынды.

Американың скауттары

Американың скауттары 1910 жылдың 8 ақпанында тіркелді, бірақ бастапқыда ақша және көшбасшылардың жетіспеушілігімен қиындыққа тап болды.

Американың жалғызбасты скауттары

Бойс BSA-ның бас скауты Джеймс Э. Уэстпен қаладан тым алыс тұратын балаларға арналған бағдарлама бойынша келіспеушілікке келді. Бойс BSA үшін журнал шығаруға ұсыныс жасады, егер ол Чикагода жарияланса. BSA-ның Ұлттық Атқару Кеңесі бұл ұсынысты қабылдамады, ал Бойс бағдарламаның адал қолдаушысы болып қала бергенімен, BSA-ның басқару қызметінен көп ұзамай бас тартты. Осыған және өзінің жастығындағыдай мүмкіндіктері шектеулі балаларға көмектесу ниетіне байланысты, Бойс 1915 жылдың 9 қаңтарында Американың Жалғыз Скауттары (Lone Scouts of America, LSA) деп аталатын жаңа скауттық ұйым құрды. 1916 жылға қарай BSA және LSA мүшелер үшін тікелей бәсекелесе бастады. Америка соғысқа қатысқан кезде Бойс 1917 жылдың соңында Жалғыз Скаут формасын жасауға келісті. Ол өзіне форма тігіздіргенімен, ешбір Жалғыз Скаут оны сатып алуға міндетті емес екенін айтты. Бойс "Жалғыз Скаут" журналын өзі жасаған ең жақсы журнал деп есептеді. "Жалғыз Скаут" соншалықты танымал болды, ұсынылған материалдың бәрін қабылдай алмады, сондықтан көптеген жергілікті және аймақтық тайпалық газеттер шығарыла бастады. 1922 жылға қарай Бойс газет бизнесі құлдырады, ал "Жалғыз Скаут" ақшадан айырылды – ол апталықтан айлыққа көшті. LSA-ның жағдайы 1920 жылы Бойс "Жалғыз Скаут" журналының алғашқы кәсіби редакторы Джордж Н. Мэдисонды жұмысқа алғанда нашарлай бастады. Мэдисон LSA-ның мүшелік тізімінде көптеген қателіктер бар екенін анықтады: ол қайталаулармен және белсенді емес мүшелермен толы болды. Кейбір Жалғыз Скауттар BSA-ға өтпеді, бірақ BSA жеке скауттық іс-шараларын тағы он жыл бойы жеке бөлім ретінде жалғастырды, біртіндеп олардың ерекше бағдарламаларын жоғалтты. Қазіргі Жалғыз Скауттар стандартты Куб Скауты және Бой Скауты бағдарламаларын мен іс-шараларын пайдаланады, бірақ қашықтық, ауа райы, уақыт, денсаулыққа қатысты мәселелер немесе басқа да қиындықтарға байланысты, олар әдеттегідей топтың немесе отрядтың тұрақты мүшелері емес.

Мұра

Бенджамин Бойс 1928 жылы жүрек эмболиясынан қайтыс болды. Әкесі баласының өлімінен кейін ғана үйге келді. Бойс ұлының өліміне қатты қайғырып, денсаулығы да нашарлады. Бойс жасаған соңғы істердің бірі – ұлының Оңтүстік теңіздегі экспедицияларынан жазған хаттарын басып шығару болды: «Жаңа Гвинеядан әкеге хаттар». Оттавадағы үйінің алдында Бойскауттар екі сағаттық кезегімен американдық туды ұстап, салтанатты қарауыл тұрды, ал 32 Бойскаут құрметті табыт көтерушілер ретінде таңдалды. BSA өкілдері оның жесіріне телеграмма жіберіп, бүкіл Америка халқы оған шексіз риза екенін жеткізді. 1941 жылдың 21 маусымында оның қабірінің жанына Американың скауттық қозғалысына қосқан үлесін еске алатын ескерткіш орнатылды. Бойс 1926 жылы, бұл сыйлық алғаш рет табысталғанда, BSA-ны құруға салған еңбегі үшін «Silver Buffalo Award» сыйлығымен марапатталды. Ол Баден-Пауэлл мен белгісіз скауттан кейін үшінші иегер атанды. 1960 жылы BSA-ның 50 жылдығына орай 15 мың скаут пен Бойс ұрпақтары Оттавада Бойс еске алу күндеріне жиналды. Иллинойс штатының губернаторы Уильям Страттон негізгі сөз сөйледі, ал Бридж-стрит көшесі Бойс еске алу аллеясы деп атауға ие болды. 1985 жылы Оттавадағы 75 жылдық мерекелік қажылыққа 2500-ге жуық скаут қатысты, сонымен қатар оның соңғы тірі баласы Вирджиния да қатысты. Бойс 1891 жылдан қайтыс болғанға дейін «Union League of Chicago» мүшесі болды. 1997 жылдың 6 желтоқсанында Оттавада скауттық мұражай ашылды. BSA-ның У.Д. Бойс кеңесі оның құрметіне аталды. Пенсильвания штатының тарихи белгісі, Монровилл қаласындағы Аллегейни округінің қоғамдық колледжінің Бойс кампусында орналасқан, оның скауттық қозғалысқа қосқан үлесін мойындайды. Белгіден алыс емес жерде оның есімімен аталған Бойс паркі бар. Бойс медалі Ақ үйдің жанында «The Extra Mile – Points of Light» еріктілер жолының бөлігі ретінде орналасқан. 2005 жылы BSA жаңа скаут бөлімін ұйымдастырушыға табыс етілетін Уильям Д. Бойс жаңа бөлім ұйымдастыру сыйлығын енгізді. Вашингтондағы «Extra Mile» ұлттық монументі Бойсты 37 құрметті тұлғаның бірі ретінде таңдады. «The Extra Mile» Бойс сияқты жеке мүддесінен айнып, басқаларға көмектесіп, АҚШ-та оң әлеуметтік өзгерістерге қол жеткізген америкалықтарға құрмет көрсетеді.