Кіріспе

Америкалық діни лидер (1876–1965) Федералдық тергеу бюросының құжаттарында оның есімі Джордж Бейкер, «Құдай» деген атпен тіркелген. Әке Дивайнның балалық шағы әлі де даулы мәселе болып қалуда. Көптеген, әсіресе ертерек зерттеушілер, оның Оңтүстік штаттарында, көбінесе Джорджияда, жалға алушылардың ұлы ретінде дүниеге келгенін болжайды. Джилл Уоттстың халық санағы деректеріне негізделген жаңа зерттеулері, Мэриленд штатының Роквилл қаласындағы афроамерикандық елді мекені «Маймыл жүгірісінде» (Monkey Run) туған, сәйкес жастағы Джордж Бейкердің ұлы туралы мәліметтерді тапты. Егер бұл теория дұрыс болса, оның анасы Нэнси Бейкер есімді бұрынғы құл болған, ол 1897 жылдың мамыр айында қайтыс болған. Көптеген зерттеушілер Әке Дивайнның ата-анасы бостандыққа шыққан афроамерикандық құлдар болған деген пікірде. Осы буынның афроамерикандықтары туралы жазбалар өте нашар сақталған, сондықтан оның балалық шағы туралы даулардың шешілуі күмәнді. Екінші жағынан, ол және оның бірінші әйелі, Пенниния (басқаша жазылуы: Пеннина, Пенниа, Пенниа) 1882 жылдың 6 маусымында үйленгендерін айтқан. Бұл күннің нақтылы емес, рухани мағынасы бар сияқты көрінеді. Әке Дивайн ғасырдың басында Джордж Бейкер деп аталған. Ол Мэриленд штатының Балтимор қаласында бағбан болып жұмыс істеді. 1906 жылы Калифорнияға сапар барысында Әке Дивайн Чарльз Филлмордың идеяларымен және оның кейінгі доктриналарын қалыптастырған позитивті ойлау философиясы – «Жаңа ой» қозғалысымен танысты. Бұл сенім жүйесі, басқа нәрселермен қатар, негативті ойлар кедейлікке және бақытсыздыққа әкеледі деп мәлімдеді. Ән жазушы Джонни Мерсер өзінің «Ac Cent Tchu Ate the Positive» әнінің атауын Әке Дивайнның уағызынан алғанын айтты. Әке Дивайн 1907 жылға дейін жергілікті баптист шіркеуіне қатысып, жиі уағыз айтқан, бірақ Самуэль Моррис есімді саяхатшы уағыз келіп, қауымнан қуылғанға дейін. Моррис, түпнұсқада Пенсильвания штатының Аллегейни округінен келген, сөзін аяғына дейін тыныш айтқан, содан кейін қолын көтеріп: «Мен мәңгілік Әкемін!» – деп айқайлады. Бұл әрекеті оны Балтимордағы көптеген шіркеулерден қуғызды және Моррис Әке Дивайнға кездескенше сәтсіз болды. 20 жасқа келгенде Әке Дивайн Морристің бірінші ізбасары болды және «Жариялаушы» деген псевдонимді қабылдады. Жариялаушы Морристің Құдай Әкесі үшін Мәсіхтің бейнесі болды. Әке Дивайн Морриспен Балтиморда бұрынғы евангелист Харриет Сноуденнің үйінен уағыз айтты, ол олардың құдайлығын қабылдады. Моррис өзін «Жахаба Әке» деп атауын бастады. Кейінірек Джон А. Хикерсон да қосылды, ол өзін «Реверенд епископ Әйін Жүзімі» (Reverend Bishop Saint John the Vine) деп атады. Әйін Жүзім Жариялаушының керемет сөйлеу қабілетімен және «Жаңа ой» қозғалысына деген қызығушылығымен бөлісті. 1912 жылы үш адамнан тұратын миссионерлік қызмет тоқтап қалды, өйткені Әйін Жүзім Жахаба Әкенің құдайлыққа монополиясын жоққа шығарды, 1 Жохан 4:15-ті келтіріп, Құдай әркімнің ішінде екенін айтты:

Исаны Құдайдың Ұлы деп мойындаған әркімде Құдай тұрады және ол Құдайда. Әке Дивайн бұрынғы серіктестерінен ажырасты. Жахаба Әке Құдай емес екенін жоққа шығарып, әркімнің Құдай бола алмайтынын айтты, ол өзінің Құдай екенін және Құдайдың рухын білдіретін жалғыз тұлға екенін мәлімдеді.

1912-14 жж. Оңтүстік

Дивайн ата оңтүстікке қарай сапар шегіп, Грузияда кеңінен уағыз айтты. 1913 жылы жергілікті пасторлармен туған қақтығыстар оның 60 күнге тізбекпен жұмыс істеуге кесілгеніне әкелді. Ол жазасын өтеген кезде бірнеше түрме инспекторлары автокөлік апатында жарақат алды, ол бұл олардың сенімсіздігінің тікелей салдары деп есептеді. Бостандыққа шыққаннан кейін, ол Грузияның Вальдоста қаласында, көбінесе қара нәсілді әйелдерден тұратын ізбасарлардың тобын жинады. Ол бойдақ болуды және гендерлік жіктемелерді қабылдамауды үйретті. 1914 жылдың 6 ақпанында Дивайннің ізбасарларының күйеулері мен жергілікті уағыздаушылар оны ақылдан безген деп тұтқындады. Бұл тұтқындау оның миссиясын кеңейтті, тілшілер мен құлшынушылар оның түрме жатын бөлмесін толтырып кетті. Кейбір ақ адамдар тіпті оның қабылдауына келе бастады. Мерсер университетінің бұрынғы профессоры және дін қызметкері емес уағыздаушы Дж.Р. Мозли, Джорджия штатының Макон қаласында Дивайнмен достық қарым-қатынас жасады және Мерсердің түлегі, Вальдоста қаласының құрметті адвокаты Дж.Б. Коплендтің оны тегін қорғауын ұйымдастырды. Мозли өзінің "Тағдыр маңызы" атты автобиографиясында оны "осы ерекше адам" деп атады. Он жылдар өткен соң, 1930 жылдары Мозли Нью-Йорк қаласында Дивайнмен кездесті, ол сол атпен жүрген адамның Грузияда кездескен адам болуы мүмкін екенін естіді. Дивайн "маниялық" сенімдеріне қарамастан, психикалық тұрғыдан сау деп танылды. Ол тұтқындалған кезде есімін бермеді және "Джон Доу (қанағаттандырылмаған Құдай)" ретінде сотталды.

1914-1919: Бруклин және Пенинаға үйлену

1914 жылы Дивайн әкесі аз ғана ізбасарларымен және қара нәсілді қауымымен бірге Бруклинге (Нью-Йорк) сапар шекті. Өзінің Киелі кітаптағы пайғамбарлықтарды орындайтын, тәндік тұлғаға айналған Құдай екенін мәлімдесе де, ол салыстырмалы түрде тыныш өмір сүрді. Ол шәкірттерімен бірге қара нәсілді, орта тапқа жататын тұрғын үй ғимаратында коммуна құрды. Ол өзімен бірге тұратындарға жыныстық қатынас, ішімдік, темекі және құмар ойындарға тыйым салды. 1919 жылы ол «Реверенд майор Желуші Дивайн» деген атқа ие болды. «Реверенд майор» атағы құрмет және билік белгісі ретінде таңдалса, «Желуші» дегені – Мысырдан шығу кітабының 34:14-тарауындағы Иеміздің «Қызғанатын Құдаймын» және Құдайдың аты – Желуші деген сөздеріне сілтеме жасады. Оның ізбасарлары оны әке Дивайн деп лақаптап, құрмет көрсетті. Осы кезеңде Дивайн әкесі Пениннияға (Пенинния есімі, сондай-ақ Элкананың әйелі Пениннаның есімі, әртүрлі жазылулары: Пеннина, Пенния) үйленді, ол өзінен көп жас үлкен болды. Дивайн әкесі сияқты, оның ерте өмірі де жасырын, бірақ ол Джорджия штатының Макон қаласынан шыққан деп есептеледі. Бейбітшілік қозғалысы және оның басшысы туралы өмірбаян жазған Харрис, Дивайн әкесінің Джорджияда Пенинниямен танысып, онымен бірге Солтүстікке келгенін және олар Сейвиллдегі үйді бірге сатып алғанын айтты. Пенинния кейіннен Дивайн әкесінің өзінің бір кереметіне куә болғаннан кейін шіркеуінде уағыз айтуға рұқсат берген, сондай-ақ артрит немесе ревматизмнен айыққандығын мәлімдеді. Бірақ «Нью-Йорк Пост» газетінің тілшісімен сұхбатында Пенинния өзінің Дивайн әкесімен Мэриленд штатының Балтимор қаласында, ол «Назареттік» немесе «Қасиеттілік» уағыздаушысы болған кезде танысқанын айтты. Неке күні белгісіз, бірақ шамасы 1914 және 1917 жылдар аралығында болған. Алдымен «Пенни әпке», содан кейін «Пенни ана» деп аталып, ақырында «Дивайн ана» немесе «Адалдардың анасы» деп аталды. Пенинния Дивайн әкесіне лайықты келбет бергеннен басқа, оның көптеген жас әйел ізбасарларымен арадағы қарым-қатынасқа қатысты қаңқуларды сейілтуге көмектесті. Пенинния, оны көбінесе Дивайн ана деп атаған, және Дивайн әкесі екеуі де неке физикалық жағынан толыққанбағанын мәлімдеді. «Пенни әпке» деп аталған ол тегін кешкі ас ұйымдастырушы ретінде танымал болды, бұл кейіннен жаңа ізбасарларды қозғалысқа тартуға көмектескен «Киелі қауымдастық» банкеттерінің алғы күші болды. Ол сондай-ақ 1920-1930 жылдар аралығында Бейбітшілік миссиясының дамуында маңызды рөл атқарды, Нью-Йорк штатының солтүстігіндегі Ольстер округінде «Уәде етілген жерді» құрды, онда ол жетімдер үйін ашуға тырысты (бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды).

1919-1931: Сейвилл, Нью-Йорк

1919 жылы Дивайн әкесі мен оның шәкірттері Нью-Йорк штатының Сейвилл қаласына көшіп келді. Ол және оның ізбасарлары қаладағы алғашқы қара нәсілді үй иелері болды. Дивайн әкесі 72-ші Мэйкон даңғылындағы үйін көршісіне өш алмасу ниетімен сатуға ниеттенген тұрғыннан сатып алған. Екі көрші, екеуі де неміс-американдықтар, бірі антигермандық сезімге жауап ретінде Фельгенхауер есімін Фелоуске өзгерткен кезде дауласа бастады. Көршісі оны мазақтап, жанжал күшейе түсіп, Фелоус көшіп кетуді шешті. Соңғы қорлау ретінде ол үйін "қоңыр" терілі сатып алушыға сату туралы жарнама берді, бұл көршілерінің мүлкінің құнын төмендету мақсатында болды. Осы кезеңде оның қозғалысы тұрақты өсімді басынан өтті. Дивайн әкесі апта сайын тегін дастархан ұйымдастырып, жаңа келгендерге жұмыс табуға көмектесті. Ол қара және ақ нәсілді ізбасарларды тарта бастады. Дивайн әкесінің үйі мен оның Cadillac машинасының байлығы көршілерді ашуландырды. 1932 жылдың мамыр айында жиналыстар Роклендте және Нью-Йорк пен Нью-Джерси штаттарында тұрақты түрде өткізілді. Дивайн әкесінің Вашингтон, Калифорния және бүкіл әлемде қолдаушылары болды, оның ішінде ертеде құтқарылған және бұрынғы Харлем журналисі Евгений Дель Мар, сондай-ақ Сиэтлдегі «Жаңа Ой» журналының баспагері Генри Джорнс болды. Қозғалыстың көп бөлігі қара нәсілділерден тұрса да, Солтүстік-Шығыс АҚШ-тан тыс жердегі ізбасарлары көбінесе орта таптық ақ нәсілділер болды. Осы кеңею кезеңінде Нью-Йорк пен Нью-Джерсиде бірнеше филиалдық коммундар ашылды. Дивайн әкесінің ізбасарлары қозғалысты Халықаралық Бейбітшілік Миссиясы деп атады. 1932 жылдың 24 мамырында Дивайн әкесінің соты өтті. Оның адвокаты, Харлемдегі белгілі афроамерикалық және бұрынғы АҚШ прокуроры Элли Дж. Лавлейс, сот процесін қазылар алқасының ықпалды болуы мүмкін болғандықтан Саффолк округінен тыс жерге көшіруді сұрады. Сот келісіп, сот процесі Нассау округінің Жоғарғы сотында судья Льюис Дж. Смит алдында өтті. Көптеген куәгерлер қатысқан ұзақ сот процесінен кейін «Судья Смит қазылар алқасына рейд күні қатыспаған куәгерлердің мәлімдемелерін ескермеуді бұйырды. Смиттың бұйрығы Дивайн әкесінің пайдасына болған куәліктің көп бөлігін жоққа шығарды және қорғанысқа ауыр соққы берді». Пеннидің өзі ауырсыну сезінбегенін айтып, тілшіге: «Өлім – біз жеңуге тиіс соңғы күнә. Әкемнің айтуынша, оны жеңу керек, және ол біз үшін соңғы күнә. Біздің кейбіреулеріміз әрдайым оны жеңе алмаймыз. Біздің кейбіреулеріміздің сенімі жеткіліксіз, бірақ менің жүрегімде сенім бар», – деді. 1937 жылдың 20 сәуірінде екі адам Дивайн әкесіне шақыру қағазы тапсыруға тырысқан кезде кездесуде зорлық-зомбылық орын алды. Олардың бірі Гарри Грин, Дивайн әкесі қашқан кезде пышақталды. Дивайн әкесі биліктен қашу үшін жасырынып қалды. Осы уақытта Дивайн әкесінің ең танымал ізбасарларының бірі, Адал Мария деп аталған адам, өз атына тіркелген үлкен коммунның бақылауын алды. Ол Әке туралы: «Ол тек қарғыс атқан адам», – деді. Ол сондай-ақ, ол өзінің ізбасарларын алдап, бай өмір салтын ұстап тұрғанын айтты. Адал Мария сонымен қатар бірнеше жыныстық айыптаулар жасады, соның ішінде Дивайн әкесі басты шәкірттерімен жыныстық қатынасқа түсуге әйелдерді мәжбүрледі деген айып та бар. 1937 жылдың мамыр айының басында Дивайн әкесі Коннектикут штатынан ұсталып, Нью-Йоркте қылмыстық айыптармен айдалып әкелінді. Сол жазда Хёрсттың «Метрононе» жаңалықтары Дивайн әкесінің ізбасарларының полиция штабының алдында «Слава, слава, аллилуйя! Біздің Құдайымыз біздің елімізде!» деп ән салуын көрсетіп, қысым көрсететін видео таспаны таратты. 1937 жылдың мамыр айында бұрынғы ізбасары Веронда Браун Дивайн әкесіне қарсы 4476 долларға (шамамен ... доллар) сотқа шағым түсірді. Браундар 1931 жылы Сейвиллдегі Дивайн әкесіне жинаған ақшаларын сеніп тапсырған. Олар 1935 жылы қайтадан ерлі-зайыпты болып өмір сүруді қалап, қозғалыстан шығып кетті, бірақ ақшаларын қайтара алмады. Олардың дәлелдері мен Адал Марияның және қозғалысты сынаған басқа адамдардың куәліктері негізінде сот ақшаны қайтаруға бұйрық берді. Алайда, бұл барлық бұрынғы ізбасарлар үшін үлкен жауапкершілікке әкелді, сондықтан Дивайн әкесі қарсылық көрсетіп, үкімге шағым жасады. 1938 жылы Дивайн әкесінен қылмыстық айыптар алынып тасталды және Дивайн анасы босатылды. Адал Мария кедейленіп, күйреп, қозғалысқа оралды. Дивайн әкесі оны кешірім сұрап жығылды, ол солай істеді. 1930 жылдардың соңында қозғалыс тұрақтанды, бірақ оның өркендеу кезеңі аяқталғаны анық болды. Дивайн әкесінің линч шараларына қарсы саяси назары күшейді. 1940 жылға қарай оның ізбасарлары оның жазған линчге қарсы заң жобасына қолдау көрсету үшін 250 мың қол жинады. Алайда, мұндай заңдар Нью-Йорк пен басқа жерлерде баяу қабылдана бастады. Веронда Браунның Дивайн әкесіне қарсы соты жалғасты және апелляцияда қолдау тапты. 1942 жылдың шілдесінде ол Браунға ақша төлеуге немесе соттың беделін жоғалтуға бұйрық берілді. Оның орнына Дивайн әкесі штаттан қашып, Пенсильвания штатының Филадельфия қаласындағы штаб-пәтерін қайта құрды. Алайда ол Нью-Йоркке де келіп тұрды. Штат заңы сенбі күні Нью-Йоркте сотқа шақыру қағаздарын табыс етуге тыйым салғандықтан, ол жиі Харлемде, Уәделі Жерде (Нью-Йорк штатының Кингстон қаласындағы оның коммуны) және Нью-Йорк штатының Сейвилл қаласында саббат күні сөз сөйлейтін.

1942-1965: Пенсильвания

Филадельфияға көшіп келгеннен кейін, Әке Дивайнның әйелі Пеннина қайтыс болды. Оның қайтыс болған күні нақты белгісіз, себебі Әке Дивайн бұл туралы ешқашан айтпаған, тіпті оның өлімін мойындаған да жоқ. Дегенмен, бұл 1943 жылы болған, өйткені оның соңғы рет көрінуі 1942 жылы Нью-Йоркте өткен банкетте болды.

Әке Дивайн әр уағызды немесе мақаланы мына сөздермен аяқтады: "Шын жүректен сіз де, сізге жақын адамдар да, мен сияқты болуыңызды тілеймін, себебі мен жақсы, дені сау, қуанышты, бейбіт, жанды, махаббатқа толы, табысты, өркенді және рухымен, денесімен, ақылымен, сондай-ақ әрбір мүшесінде, бұлшық етінде, сіңірінде, буынында, мүшесінде, тамырында және сүйегінде, тіпті МЕНІҢ дене құрылымымның әрбір атомында, талшығында және жасушасында бақытты болыңыз". Оның доктринасынан туындаған тағы бір ерекшелік болды. Мысалы, дерлік әр уағыз "Тыныштық болсын!" деген сәлеммен және үндеумен басталатын. Әке Дивайн "сәлемдесу" орнына "тыныштық" сөзін қолдану керек деп сенді.

Доктрина

1910 жылдардың соңында "Дивиан ата" деп танылмас бұрын, Дивиан ата өзінің құдайлығын уағыздаған. 2000 жылы Солтүстік Броуд-стриттегі Темпл университетіне жақын орналасқан "Дивийн Лорейн" қонақ үйі халықаралық Бейбітшілік миссиясы қозғалысымен сатылды. Бұл, Дивиан атаның үйретіктеріне сәйкес, ерлер мен әйелдер үшін бөлек қабаттары бар бюджеттік қонақ үй болатын. Батыс Филадельфиядағы "Дивийн Трейси" қонақ үйі 2006 жылы сатылды.