Кіріспе

Американдық жазушы Ирвинг Стоун (Тенненбаум, 14 шілде 1903 – 26 тамыз 1989) – американдық жазушы, ең көп танымал белгілі суретшілердің, саясаткерлердің және зиялылардың өмірбаянына арналған романдарымен. Оның ең танымал туындылары – Винсент ван Гогтың өмірі туралы «Өмірге құштарлық» (1934) және Микеланджело туралы «Азабы мен қуанышы» (1961).

Өмірбаян

Сан-Францискода дүниеге келген Ирвинг Тенненбаумның ата-анасы ажырасқанда ол жеті жаста болған. Ол жоғары мектептің соңғы сыныпында оқып жүргенде анасы қайтадан үйленді. Ол заңды түрде тегін «Стоун» деп өзгертті, бұл оның әкесінің тегі еді. Стоунның айтуынша, анасы оған оқуға деген құштарлықты егізді. Осыдан кейін ол білім алу – өмірде табысқа жетудің жалғыз жолы деп сенді. 1923 жылы Стоун Калифорния университетінің Беркли қаласындағы филиалынан бакалавр дәрежесін алды. Онда магистратураны бітірген соң, ағылшын тілінен оқытушының көмекшісі болып жұмыс істеді. Ол университеттің студенті болған Лона Моск (1905–1965) атты алғашқы әйелімен танысты. Оның әкесі, Лос-Анджелестегі кәсіпкер Эрнест Моск берген қаржыға жас жұбай Парижге сапарлады. Ирвинг пен Лона Стоун 1930 жылдары Еуропадан АҚШ-қа оралды, онда ол Ван Гогты алты ай бойы зерттеді. 1930 жылы ол 1888 жылдың желтоқсанында суретші өзінің құлағын кесіп алғаннан кейін Ван Гогты емдеген доктор Феликс Рейден хат алды. Ван Гогтың портретін салған Рей Стоунның досы болды; ол Ван Гогтың құлағының тек қана емес, толығымен алынып тасталғанын растады. 1989 жылғы 28 тамыздағы NY Times газетінде жарияланған Стоунның некрологында айтылғандай, Стоун отбасы Нью-Йорктің Гринвич-Виллидж ауданында тұрды, онда Ирвинг өзінің мансабын бастаған Ван Гог туралы «Өмірге құштарлық» атты тарихи романын аяқтады. Times газетінің хабарлауынша, «Өмірге құштарлық» (атауын оның бірінші әйелі ұсынған) 1934 жылы жарық көрмес бұрын үш жыл ішінде он жеті баспагерден бас тартқан. Стоун өзінің хатшысы Жан Фактормен қарым-қатынас бастады, ал Лонамен ажырасқаннан кейін ол Жанмен үйленді. Бұл екінші неке Стоунның 1989 жылы Лос-Анджелесте қайтыс болғанға дейін жалғасты. Жан Стоун 2004 жылы 93 жасында дүние салды. Бірге өткізген жылдары Жан Стоун оның көптеген кітаптарын редакциялады. Стоун отбасы негізінен Лос-Анджелесте тұрды. Олар түрлі қайырымдылық жобаларын қолдау үшін қор құрды. Үйде Стоун Лос-Анджелестегі Калифорния университетінің бас ғылыми кітапханашысы Эстер Эйлер ұсынған зерттеу мүмкіндіктері мен тәжірибесіне сүйенді. Ол кітаптарын оған арнап, көптеген еңбектерінде алғыс айтты. «Өмірге құштарлық» кітабының соңында Стоун Ван Гогтың ағасы Теоға жазған хаттарына сүйенгенін айтты. Стоун зерттеулерінің көп бөлігін «далада» жүргізді. Мысалы, ол Микеланджело Буонарроти туралы «Агония және экстаз» романы бойынша жұмыс істегенде көп жылдар бойы Италияда өмір сүрді. «Түп-тамыр» кітабының кіріспесінде Стоун өзі мен әйелі кітапты зерттеу және жазу кезінде біршама уақыт Дарвиннің өмірінің соңғы қырық жылындағы үйі – Даун-хауста тұрғанын жазды. Осы кезеңде Италия үкіметі Стоунды итальяндық тарихты көрнекті көрсеткен мәдени жетістіктері үшін бірнеше құрметті наградалармен марапаттады.

Көркем емес кітаптар

Романдарымен әйгілі болғанымен, Стоун көптеген ғылыми-танымдық кітаптар да жазды. Оның Кларенс Дарроудың өмірбаяны, «Кларенс Дарроу – қорғау үшін», Леопольд пен Лоебтің сенсациялық кісі өлтірушілерді қорғауымен және 1925 жылғы «Мейкин сотта» Джон Т. Скопсті қорғауымен танымал заңгер туралы 1941 жылы жарық көрді (теннессиде эволюция туралы оқытқан биология пәнінің мұғаліміне қарсы сот). Оның «Эрл Уоррен» өмірбаяны, Калифорния штатының губернаторы және кейін АҚШ Жоғарғы Сотының төрағасы болған адам туралы, 1948 жылы жарық көрді.

Киноға бейімделу

1941 жылы Рой Роджерс ойнаған "Арканзас судьясы" фильмі Стоунның 1940 жылғы "Жалған куәлік" романы негізінде түсірілген. 1953 жылы Стоунның 1951 жылғы осы аттас романы бойынша Чарлтон Хестонның Эндрю Джексон және Сьюзан Хейвардтың Рэйчел Донелсон Джексон рөліндегі "Президент әйелі" фильмі экранға шықты. 1956 жылы оның 1934 жылғы романы негізінде Кирк Дугластың Ван Гог рөлін ойнаған "Өмірге құштарлық" фильмі жасалды. 1965 жылы Чарлтон Хестонның Микеланджело және Рекс Харрисонның Рим папасы Юлий II рөліндегі "Агония мен екстаз" фильмі түсірілді. Стоунның 1975 жылғы "Грек қазынасы" кітабы неміс телеарнасының "Трояның құпия қазынасы" (Der geheimnisvolle Schatz von Troja, 2007) туындысының негізі болды.