Кіріспе

1993 жылы Роб Коэннің түсірген "Дракон: Брюс Ли туралы оқиға" фильмі – режиссер Роб Коэннің 1993 жылы түсірген американдық тамырлы драмасы. Фильмде Джейсон Скотт Ли, Лорен Холли, Нэнси Кван және Роберт Вагнер сияқты актерлер ойнайды. Фильм актер және жекпе-жек шебері Брюс Лидің (Джейсон) Гонконгтан АҚШ-қа көшіп келгеннен бастап, жекпе-жек өнерінің мұғалімі, кейін теледидар мен кино актері ретіндегі өмірін көрсетеді. Сонымен қатар, Брюс пен оның әйелі Линда Ли Кэдвеллдің қарым-қатынасына және Брюске жасалған нәсілшілдікке тоқталады. Сценарийдің негізгі көзі – Кэдвеллдің 1975 жылғы "Брюс Ли: Мен ғана білген адам" атты өмірбаяны. Басқа дереккөздерге Роберт Клуздың "Брюс Ли: Өмірбаяны" кітабы және Коэннің зерттеулері, соның ішінде Кэдвеллмен және Брюстің ұлы Брэндон Лимен сұхбаттасулары кіреді. Дәстүрлі өмірбаяндық фильмге қарағанда, Коэн мистикалық элементтер қосып, Брюс ойнаған фильмдерге тән атмосфераны беру үшін жекпе-жек сахналарын драмаландыруға шешім қабылдады. "Дракон" көбінесе Гонконг, Лос-Анджелес және Сан-Францискода түсірілді. "Dragon: The Bruce Lee Story" фильмі көбінесе жағымды пікірлер алды, сыншылар Брюске деген құрметке қарамастан, оны көңілді фильм деп бағалады. Джейсонның актерлік шеберлігі жоғары бағаланды. Фильм коммерциялық сәттілікке жетті, кірісі биографиялық фильмдердің кассалық көрсеткіштерін басып өтті, бұл романтикалық тақырыптарымен және дәстүрлі кунг-фу фильмдерінің көрермендерінен тыс адамдарға тартымдылығымен байланысты. Келесі жылы осы атпен бейне ойын шығарылды. "Дракон" фильмі түсірілімінен бірнеше апта бұрын қайтыс болған Брэндон Лиге арналған.

Сюжет

Гонконгта Брюс Лидің әкесі Ли Хой Чуен жас ұлын қорлап жүрген Жын деп аталатын шайтан туралы қорқынышты түстен оянады. Содан кейін ол оны нұсқаушы Ип Маннан қытай жекпе-жегінің өнерін үйренуге береді. Брюс есейген шағында британдықтармен күреседі. 2013 жылы Азия коммуникация журналында жарияланған зерттемесінде академик Чжэн Чжу «Аждаһа» фильмін «Аждаһаның сүйеуі» (2001) және «Туксидо» (2002) фильмдерімен бірге Азия еркектерін жыныссыз бейнелеудің батыстық дәстүрінен бас тарқан фильмдер деп атады. Олар жиі жекпе-жек фильмдерінде батыр ретінде көрсетілсе де, романтикалық немесе махаббатқа толы кейіпте сирек бейнеленеді. Чжу атап өткендей, бұл фильмдерде азиялық жекпе-жек шебері ақ нәсілді әйелмен бірге бейнеленген, бұл «басым ақ рыцарь және мойынсұнған шығыс әйелі» туралы дәстүрлі көзқарасты кері қайтарады. Дегенмен, ол осы қарым-қатынастардың бейнеленуін сынап, мысалы, әр фильмде қытай еркектеріне табысқа жетуде «ақ әйелдердің маңызды рөл атқаратынын» көрсетеді, мысалы, Линда Брюс арқа жарақатынан жазылғанда оған қолдау көрсеткенін атап көрсетеді. Чжу пікірінше, азиялық еркектер ақ нәсілді әйелдердің қолдауы болмаса, батыс қоғамында табысқа жете алмайды.

Алдын ала өндіріс

Фильмнің сценарийі үшін негізгі дереккөз – режиссер Роб Коэннің Эдвард Хмара мен Джон Раффомен бірлесіп жазған Линда Ли Кэдвеллдің «Брюс Ли: Мен білген адам» атты өмірбаяны болды. Кэдвелл фильмнің өндірісіне көмектесті. Брюстің «Джит Куне Доның Тао» кітабынан қолмен жазылған жазбалар мен суреттер көрсетілген сахналар – оның түпнұсқалық туындылары. Ол сондай-ақ Брюстің киімдеріне қол жеткізуге мүмкіндік берді, нәтижесінде фильм үшін олардың көшірмелері жасалды. Коэн сценарийді жазу кезінде Брюстің өмірін екі сағаттан кем уақытқа сығып қысқату мәселесі туындағанын айтты. Ол стандартты өмірбаяндық фильм түсіруден бас тартып, оның орнына Брюстің өмірін драматизациялау үшін «мистикалық және аңыздық элементтерді» енгізуді шешті. Брэндон рөлге жаратылған және әкесінің рөлін ойнау үшін қажетті жауынгерлік өнерді меңгерген, сонымен қатар кейбір адамдар оны осы рөлге лайықты деп санағанмен, продюсер Раффаэла Де Лаурентис оның жеткілікті түрде қытайлыққа ұқсамайтынын және егер Брэндонды көбірек азиялық етіп көрсетуге мәжбүр болса, жобадан бас тартатынын мәлімдеді. «Соңғы мохикан» фильміне кастингтен өткен, бірақ американдық үндіске ұқсамайтындықтан қабылданбаған Джейсон Скотт Ли, алдын ала өндіріс кезеңінде Брюс рөліне ұсынылды. Джейсон бастапқыда Брюсті сомдаудан қорқыныш сезінгенін, бірақ Брэндонмен сөйлескеннен кейін осы сезімінен арылды. Рөлдеріне дайындалу үшін Джейсон мен Лорен Холли Брюстің бұрынғы шәкірті Джерри Потиттің жетекшілігімен бірнеше ай бойы Брюстің жекпе-жек өнерінің стилі – Джит Куне Доны үйренді. Коэн Нэнси Кванды Гасси Ян рөліне шақырды, ол Брюстің жұмыс берушісі және мейрамхана иесі болды. Брюс сияқты, Кван да Голливудтың маңызды рөлдерінде азиялық текті актерлердің қабылдануына үлкен үлес қосты, ал Коэн көрермендердің оның жетістіктерін және азиялық американдық актерлердің күресін есіне түсіруін қалады. Ол Майкл Лернді Вивиан Эмери рөліне таңдады, өйткені ол «Уолтондар» сериалындағы Оливия рөлін ұнатып, Брюстің сол кейіпкер ретінде танылатын адаммен қарым-қатынасын көрсеткісі келді. Брюстің қызы Шаннон той сахнасында әнші ретінде эпизодтық рөлде ойнайды, онда Линда Брюске Шанноннан жүкті екенін айтады. Свен Оле Торсен өзінің бойы мен дене бітіміне байланысты Ібіліс рөліне бекітілді. Коэн оның костюмның бас киімінен ештеңе көре алмағанына қарамастан, жауынгерлік сахналарда «тамаша жұмыс» атқарғанын айтты. Коэн «Аждаһаға кір» фильмінің режиссері ретінде өзіне де эпизодтық рөл берді.

Түсірілім

[[Файл:Ло Пан ғибадатханасы Октябрь 2009. JPG|thumb|left|Ло Пан ғибадатханасы фильмнің ашылу сахнасында пайдаланылды. Жоғарғы жақтағы керамикалық фигуралар Коэннің назарын аударды, ол түсірілім орнын таңдап жүрген кезде. Түрлі қиындықтар фильмнің 1,3 миллион долларлық қосымша бюджетін толығымен жұмсады, сондай-ақ Гонконгтағы кейбір көріністер Калифорнияда түсірілді. Брюс футбол командасына жекпе-жек өнерін үйрететін ашық көрініс Лос-Анджелестегі колледжде түсірілді, онда Вашингтон университетіндегі бағаналардың нақты көшірмелері қолданылды, себебі Брюс бұл университете оқыған. "Ұлы Басшы" фильмінің премьерасы кезіндегі көпшілік көріністері Қытайдың Макао қаласында түсірілді, өйткені түсіру тобы Гонконгтағы көрініс орнында жүздеген каскадерлермен жолдарды жабылуға және түсіруге рұқсат ала алмады. Коэн Брюстің фильмдеріне бірнеше сілтемелер енгізді; Брюс пен Джоннидің жекпе-жек алдындағы ұзақ жылыну жаттығуы, Брюс пен Чак Норристің "Аждаһа жолындағы" жекпе-жектен бұрын орындаған жаттығуына ұқсас. Қосымша бюджеттің толығымен жұмсалуына қарамастан, Universal фильмнің қара дайынына қарап, жекпе-жек сахналарының дыбыс эффектілері мен саундтрегіне тағы 1 миллион доллар жұмсауға келісім берді, соның нәтижесінде фильмнің жалпы құны 16 миллион долларға жетті. Коэн Брюстің әкесінің ұлын жын қуа жатыр деген сенімін кеңейтуді шешті, сондықтан Брэндонды жынның қуып жететін көрінісін қосты. Фильм түсірілімі аяқталды және "Дракон" фильмінің көрсетіліміне екі айдан аз уақыт қалғанда, 1993 жылдың наурыз айында Брэндон "Қарға" фильмін түсіріп жатқанда атыс салдарынан қаза тапты. Брэндонның қазасынан кейін Коэн Кэдвеллден фильмнің шығуын кейінге жылдыруды немесе өзгертуді сұрады; ол бас тартты және оны тиісті цитатамен оның естелігіне арнауды өтінді. Кэдвеллдің келісімімен Коэн сценарийдің басында болған Сент-Августиннің сөзін таңдады: "Өлімсіздіктің кілті – есілде қаларлық өмір сүру", ол Брюс пен Брэндон екеуіне де қатысты деп ойлады.

Саундтрек

"Дракон: Брюс Ли туралы әңгіме" фильмінің саундтрегін Рэнди Эдельман жазды, ол 90 музыканттан тұратын оркестр мен дәстүрлі қытай аспаптарын пайдаланды. Коэн саундтректі өзінің фильмі үшін "эмоционалды байланыс" сияқты рөл атқаратыны үшін мақтады. Entertainment Weekly журналынан Рей Апелло саундтректің романтикалық тректерін жоғары бағалады, ал Эдельманның саундтрегі бірнеше фильмдердің трейлерлерінде қолдануға лицензияланды.

Сыни жауап

Фильм оң қабылдауға ие болды, сыншылар Брюсті құрметтеу туралы сынға қарамастан, оны көңіл көтеретін деп тапты. Лос-Анджелес Таймс газетінің Питер Райнер оны "батырлыққа табыну" деп сипаттады, бірақ оған оң баға беріп, "фильм Лидің өміріндегі оқиғаларды ойлап табуы мен үлкейтуін кешіре аласыз, себебі бұл өмірден асқан актерлерге тән: олар сізді өмірден асқан оқиғаларға дайындайды" деді. Роджер Эберт айтуынша, жекпе-жек сахналары "гравитация мен логиканы бұрады, бірақ несіне болсын: көруге қызықты", ал Винсент Канби оны "көптеп соққылар бар, үлкен бюджетті, театрлық фильм, бірақ жаны телефильмдікі" деп сипаттады. The Washington Post газетінің Рихард Харрингтон фильмнің Брюс пен жекпе-жек өнерінің жанкүйерлеріне ғана емес, сонымен қатар махаббат, нәсілдер аралық романтика, неке және ата-ана болу сияқты мәселелерді зерттейтінін айтып, фильмнің көптеген адамдарға тартымды екенін мақтады. Дегенмен, The Independent басылымынан Шила Джонстон фильмде көптеген тақырыптарды қамтуға тырысып, бірнеше аудиторияға ұнауға бағытталғаны фильмді қиын қылды деді. CinemaScore сауалнамасы бойынша көрермендер фильмге A+-ден F-ке дейінгі шкалада орташа "A" бағасын берді. Брюс рөлін орындаған Джейсон жұмысына кең мақтау алды. Джейсон 1993 жылы Чикаго киносыншылары қауымдастығының марапаттарында "Дракон" және "Адам жүрегінің картасы" фильмдеріндегі рөлдері үшін "Ең үміткер актер" номинациясын, ал 1994 жылы MTV кино марапаттарында "Дракон" үшін "Ең жақсы жаңа актер" номинациясын алды.

Алғашқы көрсетілім және кассалық касса

Брюстің Голливудтың Даңқ аллеясындағы жұлдызы «Дракон: Брюс Ли тарихы» фильмінің премьерасы күні ашылды. «Дракон: Брюс Ли тарихы» 1993 жылдың 28 сәуірінде Голливудта Грауманның қытай театрында көрсетілді; Брюстің Голливудтың Даңқ аллеясындағы жұлдызы сол күні ертерек ашылды. Премьерадан кейін той көлік тұрағында, қытай мотивтерімен безендірілген шатыр астында өтті. Деми Мур, Уэсли Снайпс, Дольф Лундгрен, Шейла Е., Майк Майерс, Кэдвелл және Шаннон сияқты 1200-ден астам қонақ, сондай-ақ фильмнің жұлдыздары Лорен Холли, Роберт Вагнер, Нэнси Кван және Ван Уильямс, продюсер Рафаэлла Де Лаурентис қатысты. Фильм АҚШ-та 7 мамырда көпшілік назарына ұсынылып, бірінші аптасында 10 миллион доллардан астам табыс тауып, көшбасшы болды. Биографиялық фильм үшін бұл табыс күтілгеннен асып түсті, бұл көрсетілімдерге келген әйелдердің көп санымен байланысты болды; ашылу күніндегі көрермендердің 45%-ы әйелдерді құрады, ал Брюстің өзінің фильмдерін көруге көбінесе ер адамдар жиналған. Фильмнің сәттілігі және «Дейв» саяси сатирасы өткен жылдың осы аптасына қарағанда кинотеатрларға келушілердің санын 65%-ға арттырды. Los Angeles Times газетінің журналисі Дэвид Фокс осы табысты мамыр айының басындағы тарихи түрде баяу кезеңдегі дебют үшін «көрнекті» деп сипаттады. «Дракон: Брюс Ли тарихы» АҚШ және Канадада 35,1 миллион доллар, ал басқа елдерде 28,4 миллион доллар тауып, жалпы әлемдік табысы 63,5 миллион долларды құрады. Кейін фильм басқа континенттерде көрсетілді және басқа платформаларға көшірілді. Бұл ойыншылар Брюс рөлін ойнап, фильмдегі оның қарсыластарымен, соның ішінде ағылшын теңізшілерімен және аспазшылармен күресетін ойын; соңғы қарсыласы – Demon. Ойын фильмнің кейбір сюжеттік желілерін, мысалы, Брюс пен Кэдвелл арасындағы махаббатты қамтымайды. Ойын аралас пікірлерге ие болды. Electronic Gaming Monthly Atari Jaguar нұсқасына 4.4/10 баға берді, оны «қатардағы әрекетке толы ойын» деп атады және лицензиядан пайда табу үшін фильмнен кейін тым кеш шығарылғанын айтты.

Үй медиасы

Фильм 1993 жылдың 14 желтоқсанында MCA/Universal Home Video компаниясы арқылы VHS форматында, 1993 жылдың 15 желтоқсанында LaserDisc форматында және 1998 жылдың 1 шілдесінде DVD форматында жарық көрді.

Тарихи ақиқат

Дракон: Брюс Ли тарихында Брюс АҚШ-қа екінші класста сапар шегеді; Коэн бұл дәл емес екенін мойындайды және қытай халқының көшіп кетуінің типолық тәжірибесін көрсету үшін жасалған. Бұл, сонымен қатар, оған Тарих мұғалімі кейіпкерін таныстыруға мүмкіндік берді, ол қытай иммигранттары келгеннен кейін кездесетін қиындықтарды көрсетеді. Брюс Кадуэллмен кездеспей тұрып, оның өмірінен болған оқиғалар экстраполяцияланды. Мысалы, Брюс көшеде ұрысқа түсетін және ыдыс жуушы болып жұмыс істейтін, бірақ фильмде көрсетілгендей, жұмыста аспазшылар тобымен ұрысқандығына ешқандай дәлел жоқ. Әңгіменің ұзындығын қысқарту үшін Брюстің өмірінің кейбір элементтері жиынтықталды, мысалы, оның барлық менеджерлері ойдан шығарылған Билл Кригермен ауыстырылды. Брюстің идеясы ұрланғаны туралы алғашқы айыптау Кэдвеллдің «Брюс Ли: Мен білетін жалғыз адам» өмірбаянында көтерілді, бірақ бұл мәселе даулы. Брюс «Кунг-Фу» фильміндегі басты рөлге кастингке қатысты. Брюс Лидің өмірбаянын жазған Мэтью Э. Полидің сөзіне сүйенсек, оның акценті және кейіпкерге сай келмейтін мінезі салдарынан одан бас тартылды, бірақ Warner Bros. «Кунг-Фу» фильмінің «Жауынгерден» бөлек жоба екенін мәлімдейді, бұл пікірді Поли да қолдайды. Брюстің қытай жекпе-жек өнері қауымдастығының оны қытай емес адамдарға жекпе-жек өнерін үйреткені үшін қарсы шығып, кейіннен фильмде көрсетілгендей, оны жекпе-жекке шақырғаны туралы пікірлер талқыланады. Фильмдегі Брюстің қарсыласы Джонни және оның інісі Люк – ойдан шығарылған кейіпкерлер. Брюстің нақты қарсыласы Вонг Джек оқиғаның Брюстің нұсқасына қарсы шығып, оған жіберген шақыру қағазының қытай емес адамдарға үйретуімен ешқандай қатысы жоқ екенін айтады. Брюстің досы, жекпе-жекші Лео Фонг та, бұл ұрыс кімге үйреткені туралы емес, «шын мәнінде Брюстің жеке басына қатысты» деді. Брюс басқа жекпе-жек өнері түрлерін ашық сынап, бұрын оның сөздеріне ренжіген каратэшінің шақыруын қабылдап, жеңіске жеткен болатын. Коэн Брюстің оқиғалар нұсқасын қолдағанмен, ұрыстың орнын және ресми атмосферасын көркемдегенін айтты. Эд Паркер Брюсті 1964 жылғы Лонг-Бич халықаралық каратэ чемпионатында сөз сөйлеуге шақырғанмен, фильмде көрсетілгендей, оған онда жекпе-жекке шақыру жолданбады. «Биг Босс» фильмінің түсірілім алаңындағы Брюске жасалған шабуыл да, оның ұрыс кезінде мұз блогын жұдырығымен сындыру қабілеті де – ойдан шығарылған.