Кіріспе

Математикада ADE жіктелуі (алғашқыда A D E жіктеуіші) – белгілі бір нысандар түрлерінің жай ғана байланған Дикин диаграммаларымен сәйкес келетін жағдай. Осы жіктемелерге ортақ бастау тегін табу мәселесі, параллелизмді кейіннен тексерудің орнына, қойылды. Жай ғана байланған Дикин диаграммаларының толық тізімі мынадай: Мұнда "жай ғана байланған" дегеніміз – бірнеше жиектердің болмауы, яғни тамыр жүйесіндегі барлық қарапайым түбірлердің арасында бұрыштар (төбелер арасында жиек жоқ) немесе (төбелер арасында бір жиек) болады. Бұл Дикин диаграммаларының төрт отбасының екеуі ( және жіберілген), және бес ерекше Дикин диаграммасының үшеуі ( және жіберілген). Егер біреу отбасыларды артық мүшелерді қосу үшін кеңейтсе, бұл тізім артық болмайды, сонда ерекше изоморфизмдер және жіктелген объектілердің сәйкес изоморфизмдерін алуға болады. A, D, E номенклатурасы осы диаграммалар арқылы жай ғана байланған шекті Коксетер топтарын да береді: бұл жағдайда Дикин диаграммалары Коксетер диаграммаларымен толық сәйкес келеді, себебі бірнеше жиектер жоқ.

Басқа жіктелулері

Элементар апаттар да ADE жіктемесі бойынша жіктеледі. АДЭ диаграммалары Габриэль теоремасы бойынша шекті типтегі тоқалдар болып табылады. Жалпыланған төртбұрыштармен де байланыс бар, себебі әр түзуде үш нүктесі бар үш дегенерацияланбаған GQ, E6, E7 және E8 үш ерекше тамыр жүйесіне сәйкес келеді. А және D кластары сәйкесінше түзулер жиыны бос болған немесе барлық түзулер белгілі бір нүктеден өтетін жағдайларға сәйкес келеді. Бұл объектілер арасында жіктеме арқылы меңзелінетін терең байланыстар бар; осы байланыстардың кейбіреулерін струна теориясы және кванттық механика арқылы түсінуге болады. Шағын тамшылардың кластерлерінің симметриясы ADE жіктемесіне бағынуы мүмкін деген ұсыныс бар. Екі өлшемді конформдық өріс теориясының минималды модельдері ADE жіктемесіне ие. Бірлік калибрлік топтары бар төрт өлшемді суперконформдық калибрлік тербелістер теориясы ADE жіктемесіне ие.

Үштік

Арнольд бұл тұжырымды «математикалық үштіктер» деп атап, оны одан әрі дамытты. Маккей сәйкестіктерін параллель және кейде бір-бірімен тоғысатын бағыттарда кеңейтті. Арнольд осы «үштіктерді» діни ұғымдарды еске түсіру үшін қолданады және қазіргі уақытта осы параллельдер қатаң дәлелдеуден гөрі сенімге негізделгенін, бірақ кейбір параллельдер егжей-тегжейлі түсіндірілгенін ұсынады. Басқа авторлар да қосымша үштіктерді ұсынды. Арнольдтың үштіктері R/C/H (нақты сандар, кешенді сандар және кватерниондар) арқылы басталады, олардың «барлығына белгілі» екенін атап өтеді, содан кейін басқа үштіктерді классикалық (нақты) математиканың «кешендік және кватерниондық түрлендірулері» ретінде қарастырады, бұл оның 1970 жылдары бұрын ұсынған классикалық Риман геометриясының симплекстік аналогтарын табуға ұқсас. Дифференциалдық топологиядан алынған мысалдардан (мысалы, сипаттамалық кластар) басқа, Арнольд үш Платондық симметрияны (тетраэдрлік, октаэдрлік, икосаэдрлік) нақты, кешенді және кватерниондарға сәйкес деп есептейді, бұл Маккейдің төмендегі алгебралық сәйкестіктерімен байланысты. Маккейдің сәйкестіктерін сипаттау оңай. Біріншіден, кеңейтілген Динкин диаграммалары (тетраэдрлік, октаэдрлік және икосаэдрлік симметрияға сәйкес) тиісінше симметрия топтарына ие, ал олармен байланысты бүгілулер диаграммалар түрінде көрінеді (жазу стиліне назар аударыңыз, кеңейтілген (тилд) белгісі жиі жіберіліп қалады). Көбірек маңызға иесі, Маккей диаграмманың түйіндері мен монстр тобының белгілі бір конъюгация кластары арасындағы сәйкестікті ұсынады, бұл Маккейдің E8 байқауы ретінде танымал; сондай-ақ «монстрлық ай шашы» дегенге де қараңыз. Маккей одан әрі 2.B (бала монстр тобының 2-реттік кеңейтілімі) тобындағы конъюгация кластарындағы түйіндерге және 3.Fi24' (Фишер тобының 3-реттік кеңейтілімі) тобындағы конъюгация кластарындағы түйіндерге сілтеме жасайды, бұл «Маккей сәйкестігі» деп аталады. Бұл топтар p үшін жалғыз (жасыраулы) мәндер болып табылады, сондықтан PSL(2,p) p нүктелерінде тривиальды емес әрекет етеді, бұл факт 1830 жылдарға дейін Эварист Галуаға қатысты. Шындығында, топтар топтардың өнімдері емес, жиынтықтардың өнімдері ретінде ыдырайды: және Бұл топтар сонымен қатар 1870 жылдары Феликс Клейнге қатысты әртүрлі геометриялармен байланысты; тарихи тұрғыдан қарастыру үшін «икосаэдрлік симметрия: байланысты геометриялар» және жақындағы зерттеулер үшін қараңыз. p нүктелеріндегі әрекетті көруге болатын байланысты геометриялар (Риман беттеріндегі мозаикалар) келесідей: PSL(2,5) – 5 элементтік жиын ретінде бес тетраэдрдің біріктірілімі бар икосаэдрдің (тегі 0) симметриясы, 7 элементтік жиын ретінде (қосымша) Фано жазықтығы бар Клейн квартикасының (тегі 3) PSL(2,7), және 11 элементтік жиын ретінде (қосымша) Палей бипланы бар Бакминстерфуллерен беті (тегі 70) PSL(2,11). Олардың ішінде икосаэдр ежелгі заманнан, Клейн квартикасы 1870 жылдары Клейнге, ал бакибол беті 2008 жылы Пабло Мартин мен Дэвид Сингерманға тән. Алгебралық геометрия тұрғысынан, Маккей сонымен қатар E6, E7, E8-ді келесілермен байланыстырады: текше бетіндегі 27 түзу, жазық квартикалық қисықтың 28 битангенті және 4-тегінің каноникалық секстикалық қисығының 120 тритангент жазықтығы. Біріншісі жақсы белгілі, ал екіншісі келесідей байланысты: текшеге сызықсыз кез келген нүктеден проекциялау төртінші қисық бойында тармақталған жазықтықтың қос жапқышын береді, 27 түзу 28 битангенттің 27-сіне сәйкес келеді, ал 28-ші түзу жарылудың ерекше қисығының бейнесі болып табылады. E6, E7, E8 негізгі өкілдіктерінің өлшемдері 27, 56 (28·2) және 248 (120+128) екенін, ал түбірлердің саны 27+45 = 72, 56+70 = 126 және 112+128 = 240 екенін ескеріңіз. Бұл сонымен қатар E8,7,6-ны ең үлкен үш эпизодтық жасыраулы топтармен – Monster, Baby және Fischer 24' – байланыстыратын схемаға сәйкес келуі керек, қараңыз «монстрлық ай шашы».