Кіріспе
Sphecius speciosus, көбінесе цикада өлтіруші немесе цикадалық бүркіт деп аталады, Crabronidae тұқымдасына жататын ірі, жалғыз қазғыш бұғы түрі. Бұл атау цикадаларды аулайтын кез келген крабронид түріне қолданылуы мүмкін, бірақ Солтүстік Америкада көбінесе осы түрге қолданылады, және басқа туысқан бұғы түрлерінен оны ажырату үшін «шығыс цикада өлтіруші» деп те атайды. Кейде оларды құм аралары дейді, бірақ олар ара емес, олар Vespidae тұқымдасына жатады. Бұл түр АҚШ-тың шығыс және орталық бөліктерінде, сондай-ақ Мексика мен Орталық Америкаға қарай кең таралған. Олар цикадаларды аулап, олармен ұяларын жабдықтайды, сондықтан осылай аталды. Цикада өлтірушілер цикадалар популяциясын табиғи түрде реттейді, осылайша цикадалармен қоректенетін жапырақты ағаштарға тікелей пайда әкеледі. Бұл түрдің биологиясы туралы ең соңғы зерттеуді белгілі энтомолог Говард Энсинг Эванстың өмірінен кейін жарияланған толыққанды еңбегінде табуға болады.
Sphecius speciosus, often simply referred to as the cicada killer or the cicada hawk, is a large, solitary digger wasp species in the family Crabronidae. The name may be applied to any species of crabronid that preys on cicadas, though in North America, it is typically applied to this species, also referred to as the eastern cicada killer in order to further differentiate it from the multiple other examples of related wasp species. Sometimes, they are called sand hornets, although they are not hornets, which belong to the family Vespidae. This species can be found in the Eastern and Midwest U. S. and southwards into Mexico and Central America. They are so named because they hunt cicadas and provision their nests with them. Cicada killers exert a measure of natural control on cicada populations, and as such, they may directly benefit the deciduous trees upon which the cicadas feed. The most recent review of this species' biology is found in the posthumously published comprehensive study by noted entomologist Howard Ensign Evans.
Сипаттама
Ересек шығыс цикада қоңыздары ірі, ұзын, күшті денелі, кеудесінде (орта бөлігінде) түкті, қызғылт және қара дақтары бар, ал ішек (арқа) сегменттері қарадан қызғылт қоңырға дейін, ашық сары жолақтармен белгіленген. Қанаттары қоңыр түсті. Түсі кейбір сары желеткелі және құйрықты қоңыздардың түрлеріне сырттай ұқсайды. Аналықтары аталықтарынан сәл ірі, ал екеуі де Шығыс АҚШ-та кездесетін ең ірі қоңыздардың қатарында. Олардың ерекше ірілігі оларға ерекше қауіпті көрініс береді. Еуропалық құйрықтар (Vespa crabro) көбінесе шығыс цикада қоңыздарымен шатасады, бірақ олардың ұзындығы ең ірі цикада қоңыздарынан кішірек. Аталықтары аналықтарынан кішірек, себебі оларға личинка кезінде аз тамақ беріледі; аналықтары өлтірген цикадаларын ұя салу үшін ұяға тасымалдауы керек болғандықтан, олардың ірі болуына мүмкіндік туады және личинка кезінде оларға көбірек тамақ беріледі.
Өмір циклі мен әдеттер
Шығыс цикадаларын аулайтын жалғыз қоңыздардың мінез-құлқы, масалар, сары жеңдер немесе қағаз қоңыздары сияқты әлеуметтік қоңыздардан мүлдем өзгеше. Цикадаларды аулайтын аналықтары өздерінің жемдерін (цикадаларды) парализге түсіру үшін шаншып алады, ал ұяларын қорғау үшін емес. Көптеген әлеуметтік аралар мен масалардан айырмашылығы, олар қатал күш қолданбаса, шаншуға тырыспайды. Ересек қоңыздар гүл нектарымен және басқа да өсімдік шырындарымен қоректенеді. Ұя қазғанда, аналық жауырынымен топырақты жылдырып, артқы аяқтарымен топырақты итеріп, ұядан кері жылжып шығады. Оның артқы аяқтарында топырақты артына итеруге көмектесетін арнайы тікендер болады. Ұядан сығылып шыққан артық топырақ ұя кіреберісінен өтетін ойыспен үйінді құрайды. Цикадаларды аулайтын қоңыздар гүлзарларда, терезе қораптарында немесе гүл гүлзарларында, бұталардың астында, жер жамылғыштарында және т.б. ұялай алады. Ұялар көбінесе өсімдіктер сирек кездесетін, күнге толы жерлерде салынды. Аталықтары ұялайтын жерлерін басқа аталықтардан агрессивті түрде қорғайды, бірақ оларда шаншық жоқ. Олар өз аумақтарына жақын жерде қозғалатын кез келген нәрсеге шабуылдайтын сияқты көрінсе де, шындығында аталық цикадаларды аулайтын қоңыздар жұптасуға дайын әйелді іздеп зерттейді. Көптеген адамдар мұндай мұқият тексеруді шабуыл деп қабылдаса да, аталық және аналық цикадаларды аулайтын қоңыздар адамдарға шаншу мақсатымен қонбайды. Егер аналық қоңызды қатал күшпен ұстаса, ол шаншып, ал аталық қоңыз ішкі жағының ұшындағы өткір тікенмен ұрады. Екеуінің де үлкен жақтары бар, сондықтан олар адам терісін ұстап алып шағуға қабілетті, бірақ олар адам терісін ұстап шағып алатындай көрінбейді. Олар әдетте адамдарға қарсы агрессивті емес және шабуылға ұшырағаннан гөрі, әдетте ұшып кетеді. Көзілдірік цикадаларды аулайтын қоңыз, Sphecius spectabilis (Taschenberg, 1875), Оңтүстік Америка елдерінде – Аргентина, Боливия, Бразилия, Чили, Колумбия, Француз Гвианасы, Парагвай, Суринам және Венесуэлада табылған. Sphecius туысына жататын тағы 16 цикадаларды аулайтын қоңыз түрі Еуропа, Таяу Шығыс, Африка және Азияда кездеседі. Басқа цикадаларды аулайтын қоңыздардың туыстары (мысалы, Оңтүстік Америкадағы Liogorytes және Австралиядағы Exeirus) өздерінің туған жерлерінде "цикадаларды аулаушылар" болып табылады.