Кіріспе

Британдық археолог, британдық әуе маршалы сэр Уильям Гелл FRS (29 наурыз 1777 – 4 ақпан 1836), pron. "Джелл" – британдық классикалық археолог және иллюстратор. Ол 1804 жылы Троя және оның төңірегінің топографиялық суреттерін жариялады. Сондай-ақ ол Помпейдегі археологиялық қазбалардың нәтижелерін көрсететін иллюстрациялар шығарды. Оның ең белгілі еңбегі – «Помпеяна: Помпейдің топографиясы, ғимараттары және әшекейлері» (1817–1832 жылдары жарық көрген).

Алғашқы жылдар және білім

Дербиширдегі Хоптон қаласында Филипп Гелл мен Дороти Милнстің (Альдеркар Паркіндегі Уильям Милнстің қызы және мұрагері) ұлы болып дүниеге келді. Гелл әулеті Англиядағы ең көне әулеттердің бірі болатын, оның тарихы 1209 жылға, король Джонның тұсына дейін созылады және әскери, теңіз күштері, парламент және шіркеуде қызмет ету дәстүрімен байланысты. Оның бабасы – парламент мүшесі сэр Джон Гелл, ал інісі – адмирал Джон Гелл. Гелл Дерби мектебінде және Кембридждегі Эммануэль колледжінде білім алды. 1793 жылы колледжге қабылданды, 1798 жылы бакалавр, 1804 жылы магистр дәрежесін алып, Эммануэльдің мүшесі болып сайланды.

Жарияланымдар

Уильям Гелл Томас Мурдың, Уолтер Скоттың және Лорд Байронның жақын досы болды. Ол көптеген кітаптар жазды, олардың көпшілігі өзі салған суреттермен безендірілген. 1807 жылы Дилетанттар қоғамының мүшесі және Корольдік қоғамның феллосы болып сайланды. 1811 жылы Дилетанттар қоғамы оған Грекия мен Кіші Азияны зерттеуді тапсырды. Осы саяхаттардың нәтижесінде бірнеше еңбек жарық көрді, мысалы, «Итаканың географиясы және ежелгі ескерткіштері» және «Грекия жолшары, Паузания мен Страбонға түсініктемелермен». Осы еңбектері арқылы ол классикалық топограф ретінде ғылыми қауымда танымал болды. 1814 жылы ханшайым (кейіннен королева) Каролинамен Италияға оның жеке кеңесшісі ретінде сапар шекті. 1820 жылы 6 қазанда Лордтар палатасында өткен сотта оның қорғанына куәлік берді, қызметтен тек подагра салдарынан кеткенін және королева мен сарайдағы Бергами арасында ешқандай артық әрекет көрмегенін мәлімдеді. Алайда, 1815 және 1816 жылдары «Көк сақал», «Адонис» және «Геллиус» аттарымен жазылған хаттарында королева туралы сырлы әңгімелерді жеткізді. 1814 жылы 11 мамырда рыцарь дәрежесіне ие болды. Гелл Кеппел Ричард Крейвеннің жақын досы болды және онымен бірге Италияда саяхаттады.

Кейінгі жылдар

1820 жылдан өліміне дейін Римде тұрып, сурет салған. Неапольде оның тағы бір үйі болды, онда ол қонақтарды қабылдады, соның ішінде оның жақын достары – сэр Уильям Драммонд, Хон. Кеппел Крейвен, Джон Олджо, Леди Блессингтон және сэр Уолтер Скотт. Сэр Уильям подаградан шарқап, Скотты Помпеяға алып барып, қазбаларды көрсетті. Скотт қайтыс болғаннан кейін сэр Уильям Неапольдегі олардың әңгімелерін жазды, оның бір бөлігі Локхарттың «Скотт өмірі» кітабында жарияланды. Осы кезде ол өзінің ең белгілі археологиялық еңбектерін, оның ішінде «Помпеяна» және «Троя топографиясы» шығармаларын жариялады. Гелл 1836 жылы Неапольде қайтыс болды және Неапольдегі ағылшын зиратына жерленді. Ол қайтыс болғаннан кейін барлық жеке мүліктерін Крейвенге қалдырды.

Мұра

Оның классикалық қираған орындары мен жерлердің көптеген суреттері, едәуір еңбек пен дәлдікпен орындалған, Британ мұражайында сақталған. Гелл – әлеуметтік өмірге құштар, терең білімі жоқ, бірақ өнерді ұнататын адам болған. Дегенмен, оның топографиялық еңбектері Грекия және тіпті Италия ағылшын саяхатшыларына сырттай ғана белгілі болған кезде, оқулықтардың негізгі нұсқалары ретінде танылды. Ол Лондон Корольдік қоғамы мен Антикварлар қоғамының мүшесі, сондай-ақ Франция институты мен Берлиндегі Корольдік академияның мүшесі болды. Оның еңбектері мен жазбалары 20-ғасырдың басында Томас Эшби жасаған топографиялық зерттеулер үшін аса құнды болып табылды.

Шығармалары

1797 жылы жасалған көлдердегі саяхат [У. Роллинсон редакциялаған, 1986 жылы жарық көрген] Трояның топографиясы және оның айналасы суреттермен және сипаттамалармен түсіндірілген. Лондон, 1804 Итаканың географиясы және ежелгіліктері. Лондон, 1807 Грекияның маршруты, Паузанияс және Страбонға түсініктемелермен, сондай-ақ сол елдегі ежелгі ескерткіштер туралы мәліметтермен, 1801, 2, 5, 6 ж.ж. құрастырылған. Лондон, 1810. [2-ші басылымы. Аттика, Беотия, Фокистегі жүз маршрутты қамтитын, 1827] Морея маршруты, яғни осы түбектің маршруттарының сипаттамасы. Лондон, 1817 Барбариядағы көріністер – 1813 жылы түсірілген. Лондон, 1815 Помпеяна. Помпейдің ғимараттары мен әшекейлерінің топографиясы. 2 томдық. Лондон, 1817–8. [Жаңа басылымы. 1824. Геллдің соңғы қазбалардың нәтижелерін қамтитын толықтырылған басылымы. Лондон 1832 және 1852] Мореядағы саяхаттың баяны. Лондон, 1823 Сэр У. Гелл салған «Рим қабырғалары», А. Нибби мәтінімен және түсіндірмелерімен. Рим, 1820 Ежелгі Грек қалаларының қабырғаларының үлгілері. Английшадан аударылған. Мюнхен, 1831 Римнің топографиясы және оның картамен көршілес аймақтары. 2 томдық. Лондон, 1834. [Түзетілген және кеңейтілген, Эдвард Генри Банбери. Лондон 1846] Сэр У. Гелл және профессор А. Ниббидің байқаулары бойынша Рим айналасындағы картаның тарихи-топографиялық және археологиялық талдауы. Рим, 1837 [2-ші басылымы, 1848]