Кіріспе

Ағылшын антикварі (1687–1765)

Уильям Стукли (7 қараша 1687 – 3 наурыз 1765) – ағылшын антикварі, дәрігер және англикан дін қызметкері. Археологияның кейінгі дамуына маңызды ықпал еткен ол Уилтширдегі Стоунхендж мен Эйвберидің тарихқа дейінгі ескерткіштерін ғылыми тұрғыдан зерттеуді бастады. Өмірінде археология және басқа да тақырыптар бойынша жиырмадан астам кітап жариялады. Линкольнширдің Холбич қаласында заңгердің ұлы ретінде дүниеге келген Стукли, әкесінің заңгерлік кеңсесінде жұмыс істеген соң, Кембридждегі Сент-Бенет колледжінде (қазіргі Корпус-Кристи колледжі) оқыды. 1709 жылы ол Саутварк қаласындағы Сент-Томас ауруханасында медицинаны оқуға түсті, ал кейін Бостон, Линкольнширде жалпы тәжірибелі дәрігер болып жұмыс істеді. 1710 жылдан 1725 жылға дейін ол елді аралап, археологиялық ескерткіштер мен өзіне қызық болған басқа да нысандарды іздеді; ол саяхаттары туралы бірнеше жазба жазып, жариялады. 1717 жылы ол Лондонға оралып, қаланың антиквариаттық ортасында беделді болды. 1718 жылы Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды және Лондонның Антикварлар қоғамының бірінші хатшысы аталды. 1721 жылы ол масон болып, 1722 жылы Римдік Британияны зерттеуге арналған Римдік рыцарлар қоғамын құрды. 1720-жылдардың басында Стукли Уилтширдегі екі тастан жасалған тарихқа дейінгі шеңбер – Стоунхендж мен Эйвбериге ерекше қызығушылық танытты. Ол оларды бірнеше рет аралап, өлшемдерін анықтау үшін далалық жұмыс жүргізді. 1726 жылы Стукли Линкольнширдің Грантем қаласына көшіп, үйленді. 1729 жылы Англия шіркеуінің дін қызметкері болып тағайындалып, Линкольнширдің Стэмфорд қаласындағы Барлық қасиеттілер шіркеуінің викарі болды. Ол Кентерберий архиепискобы Уильям Уэйктің досы болды, ол оны Британиядағы деизм мен еркін ойдың өрбуіне қарсы күресу үшін антиквариаттық зерттеулерін пайдалануға шақырды. Осы мақсатта Стукли ежелгі британиялық друидтер Киелі кітаптың патриархтарынан мұра еткен монотеистикалық дінді ұстанды деген сенімді дамытты; ол бұл друидтік дінді «Патриархалық христиандық» деп атады. Ол сондай-ақ друидтер тас шеңберлерді үштік символы болып табылатын жылан тәрізді ескерткіштердің бөлігі ретінде салғанын дәлелдеді. 1747 жылы ол Лондонға Холборндағы Мартир шіркеуінің ректоры болып оралды. Өмірінің соңғы кезеңінде ол британдық ғалымдардың Чарльз Бертрамның «Британия сипаттамасы» атты жалған еңбегін қабылдауына ықпал етті және сэр Исаак Ньютонның алғашқы өмірбаянының бірін жазды. Стуклидің идеялары XVIII және XIX ғасырлардың басында Уильям Блейк сияқты суретшілерге әсер етті, бірақ XIX ғасырдың екінші жартысына дейін археологтар оларды көбінесе қабылдамады. Стукли Стюарт Пиггот, Дэвид Бойд Хейкок және Рональд Хаттон сияқты ғалымдардың көптеген өмірбаяны мен академиялық зерттеулерінің тақырыбы болды.

Балалық шағы мен университет: 16871708

Стукли 1669 жылғы 7 қарашада Линкольнширдегі Холбич қаласында отбасының үйінде дүниеге келді. Ол төрт ұл мен бір қызды санағанда отбасының үлкен баласы болды. Бәлкім, ол Англия королі болған Орандық Вильгельмнің құрметіне аталған болар. Оның әкесінің әкесі Джон Стукли (1623–1675) – Уффингтон, Линкольнширде шағын мүлігі болған және қайтыс болған кезде көптеген қарыздар жинаған елдік жұрт болды. Джонның екі ұлы болды: үлкені Адлард заңгерлік мамандыққа шәкірттенді, ал кіші ұлы Джон алдымен фермерлікпен айналысты, содан кейін Адлардтың отбасылық заң фирмасына қосылды. 1686 жылғы 28 мамырда Джон Линкольнширдегі Пинчбек қаласында Роберт Булленнің жасөспірім қызына үйленді; олардың бірінші баласы түсік тастады, ал Уильям екінші бала болды. 1692 жылы, бес жасында Стукли Холбичтің тегін мектебінде оқуға түсті, онда ол оқу мен жазуды үйренді. Он үш жасқа келгенде ол мектептегі үздік оқушылардың бірі болды. Оқушы кезінде ол жақын жерде табылған қазынадан римдік монеталарды жинап, сонымен қатар ботаника және медицинаға қызығушылық таныта бастады. 1700 жылы ол мектептен шығып, әкесінің заңгерлік кеңсесінде жұмыс істеуге кірісті. Әкесімен бірге ол оңтүстікке, Лондонға бірнеше рет сапар шекті, онда көптеген кітаптар мен ғылыми құралдар сатып алды. Дегенмен ол заңмен айналысудан жалықты, сондықтан университетте оқуға рұқсат сұрады, және әкесі оған рұқсат берді. 1703 жылғы қарашада ол Кембридж университетінде Бенет колледжінде (қазіргі Корпус Кристи колледжі) зейнеткер ретінде оқуға түсті. Оқу кезінде ол классика, этика, логика, метафизика, теология, математика және философия пәндерін оқыды. Бос уақытында ол жануарларды тілді, қала сыртындағы құмды шұңқырларда қазбаларды іздеді; 1708 жылы ол дарға асылған адамды тілді. Оқудан тыс уақытта ол Лондонға барып, Джордж Рольфтан анатомия курстарын оқыды және ақын Джон Геймен танысты. 1706 жылғы ақпанда оның әкесі қайтыс болды, үш аптадан кейін оның інісі де қайтыс болды. Ол отбасының қаржылық мәселелерін реттеу үшін үйіне оралды. 1707 жылы анасы қайтыс болды, оны кіші іні-қарындастарына қарауға қалдырды; отбасының қарыздарын төлеу үшін ол олардың жиһаздарын сатты және Холбичтегі үйлерін жалға берді. Ол жергілікті суицид жасаған адамды тілдегені үшін әйгілі болды. 1709 жылғы қаңтарда ол «Catamenia pendent a plethora» тақырыбында диссертациясын қорғау үшін Кембриджге оралды. Осы кезде ол сәулет өнеріне қызығушылық танытып, ортағасырлық ғимараттардың қаламмен мұқият суреттерін салды. Ол Грекия мен Италияның ежелгі қираған жерлерін көру үшін Еуропаның континенттік бөлігіне сәнді саяхат жасауды жоспарлады, бірақ қаржылық себептерге байланысты бұл сапардан бас тартты.

Медициналық мансап: 17091716

1709 жылдың тамызында Стукли медициналық білімін одан әрі жетілдіру үшін Лондонға көшіп, Санкт-Томас ауруханасында доктор Ричард Мидтің жетекшілігімен оқуын жалғастырды. 1710 жылдың наурыз айында ол қаладан шығып, ауылда дәрігерлікпен айналысу үшін Бостон, Линкольнширге қоныстанды. Ол сол кезде мәртебелі белгі саналған қара түсті қызметшіні өзімен бірге алып келді. Ол қалада қанша уақыт өткізгені туралы көп мәлімет жоқ, бірақ 1713 жылы оған қаланың құрметті азаматы атағы берілді. Оның інісі Адлард оның үйіне көшіп келді және Бостонда жергілікті дәріханада шәкірт болып жұмыс істеді. Стукли жергілікті ботаникалық қоғамды құрды, оның мүшелері әр апта сайын айналағы аймақта өсімдіктер жинауға шығатын. 1715 жылы ол Бостондағы Сент-Ботольф шіркеуінің суретін жасап, оны Линдсей графына арнады. Линкольншир аймағындағы көптеген саяхаттары оның алғашқы кітабы «Iter Domesticum» деп аталды, бірақ оның жарық көрген жылы белгісіз. 1710 жылдан 1725 жылға дейін Стукли жыл сайын атпен ауылды аралап, көргендерін жазып отырды. Мысалы, 1710 жылы ол алғаш рет тарихи ескерткіштерге жататын Роллрайт тастарына барды. Ол кезде оның қызығушылығы тек ежелгі заттарға ғана емес, сонымен қатар ландшафтық бақтар мен басқа да жаңа салынған құрылыстарға да қатысты. 1712 жылы Стукли Ұлыбританияның батысына кең саяхат жасап, Уэльске барып қайтқаннан кейін Грантем, Дерби, Бакстон, Чатсворт және Манчестер қалаларын аралады. Кейін ол осы саяхаттары туралы «Iter Cimbricum» атты кітап жариялады. Стуклидің кейінгі өмірбаясын жазған Стюарт Пиггот бұл кітаптың «дала археологінің ерекше туындысы емес» екенін, «сол кезеңдегі кез келген білімді адам жаза алатын нәрседен көп айырмашылығы жоқ» деді. Стукли ежелгі заттарды зерттеуші Морис Джонсонмен достық қарым-қатынас орнатты және Джонсонның білімді қоғамы – Спэлдинг ерлер қоғамына қосылды, ол әлі күнге дейін Линкольнширдің Спэлдинг қаласында орналасқан. 1714 жылғы хатта Джонсон Стуклиге британ тарихы туралы бірнеше кітап ұсынғаны айтылады. Олардың ішінде: Юлий Цезардың «De Bello Gallico», Джон Милтонның «Британия тарихы», Роберт Брэйдидің «Ескі ағылшын тарихына кіріспе», Питер Хейлиннің «Ағылшын тарихына көмек» және Ричард Роулендс «Ағылшын ұлтының ең мәртебелі және танымал тарихына қатысты ежелгі әдебиеттердегі жоғалған білімді қалпына келтіру» кітаптары бар. Джонсонға 1714 жылдың мамыр айында жазылған тағы бір хатта Стукли Троялық Бруттан бастап барлық британ патшаларының хронологиялық кестесін жасап жатқаны айтылады. Орта ғасырлық тарихшы Геоффри Монмуттың сөзін келтіре отырып, Стукли аңызға айналған Бруттың нағыз тарихи тұлға болғанына сенді. 1716 жылдың қыркүйегінде ол Кенттегі Римдік Саксон жағалауындағы қамал – Ричбороу қамалы туралы жазба жазды. Сол жылы ол неолиттік/қола дәуіріндегі Стоунхендж тас шеңберінің моделін жасағанын айтты.

Лондонға оралу: 1717 1725

1717 жылдың мамырында Стукли Лондонға оралып, Грейт Ормонд көшесінде тұрды. Қалаға келген соң, ол антикварлық айналымдарда жүрді. Мидтің ұсынысымен 1718 жылдың басында ол Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды, сол кезде ғалым Исаак Ньютон төрағалық етіп тұрды. Стукли Ньютонмен дос болып, бірнеше рет үйіне барып қайтты; ол Ньютон философиясын қолдайтын қоғамның бір тобының мүшесі болды. 1719 жылы Стукли қоғамға "корокодил немесе дельфин қазбасы" туралы лекция оқыды (қазір Лондонның Табиғи тарих мұражайында сақталып тұрған плезиозавр), ол Жаратылыс су тасқынына дәлел екенін айтты; 1720 жылдың ақпанында ол қоғамға әйел адам анатомиясы туралы лекция оқыды, ол ол тілген мәйіттің суреттерімен суреттелген. 1721 жылдың қарашасында Эдмонд Галли қоғам хатшысы қызметінен кеткеннен кейін, Стукли өзін әлеуетті ізбасар ретінде ұсынды; ол Ньютонның сүйікті үміткері Джеймс Юринге қарсы сайлауда жеңіліске ұшырады. Бұл Стуклидің топтағы кейбір достарының ренішіне себеп болды және Ньютонпен қарым-қатынасын бірнеше жылға суытты. Сондай-ақ 1718 жылы Стукли Лондонның жаңадан құрылған Антикварлар қоғамына қосылып, оның бірінші хатшысы болды. 1721–22 жылдары ол қоғамның монеталар комитетін құруға белсенді түрде қатысты. Дегенмен, ол қоғамның жұмысына көп қатыспаған сияқты. Ол медициналық мәселелерге деген қызығушылығын сақтап, 1719 жылдың маусымында Кембриджде медицина докторы ғылымын қорғап, 1720 жылы Лондон дәрігерлер колледжіне қабылдануға мүмкіндік алды. 1720 жылдың қазанында ол Ханс Слоанның Челси бағында өлген пілді тілген дәрігерлердің бірі болды. 1722 жылдың наурызында ол Корольдік колледж театрында Гулстон лекциясын оқыды; оның тақырыбы адамның далағы болды. Ол 1722 жылы "Далақ туралы" лекцияларын жариялады, оған "Піл анатомиясына қатысты эссесін" қосты. Стуклидің өмірбаянын жазған Дэвид Бойд Хейкок, "Далақ туралы" еңбегін "оның алғашқы маңызды жарияланымдарының бірі және анатомиядағы жалғыз жарияланымдары" деп атады. Стукли антикварлық қызығушылықтарын бөліскен екі бауыр Роджер мен Сэмюэл Гейлмен дос болды. Роджер әкесінен, Йорк соборының бұрынғы деканы Томас Гейлден, он жетінші ғасырдың антиквары Джон Обридің "Монумента Британика" еңбегінің көшірмесін мұра еткен. Ол оны Стуклиге көрсетті, ол 1717 немесе 1718 жылы Обридің құжатының көшірмесін жасады. Пигготт бұл Обридің қолжазбасының алғаш рет Авебериді Стуклидің назарына түсіргенін айтты. 1718 жылы Стукли Гейл бауырларымен бірге алғаш рет бұл жерге барды. 1719 жылы ол тағы да келді, содан кейін Оксфордқа Стуклиді қатты сынға алған антиквар Томас Хернмен кездесу үшін сапар шекті. Сол жазда ол Эссекстегі Ұлы Честерфордта уақыт өткізді, онда ол егістік белгілерінен римдік-британдық ғибадатхананы анықтады. Стукли 1720 жылдары Эйвбериге көп көңіл бөлді. Ол жасаған жазбалар ескерткіш пен оның әртүрлі ерекшеліктері сол кезде қалай көрінгендігі туралы кейінгі археологтар үшін маңызды болды, өйткені жиырмасыншы ғасырдың басында - бұл жердегі ең алғашқы археологиялық зерттеулер жүргізілген кезде - бұл ерекшеліктердің көп бөлігі жоғалып кеткен болатын. Ол жергілікті тұрғындардың дөңгелекті мегалиттерді бұзып жатқанына куә болды және оларды тоқтатуға күші жетпегенмен, бұл байқау оны сайттың егжей-тегжейлі жазбасын жасауға итермелеген болуы мүмкін. 1721 жылдың қаңтарында Стукли масон болып қабылданды. Ол масондықты "ежелгі құпиялардың қалдықтары" деп күдіктенді. 1723 жылы ол Лондонның Страндтағы Фонтан тавернасында бас қосқан масондық ложаның шебері болды. 1722 жылдың шілдесінде ол бірнеше досымен бірге Римдік Британияны зерттеуге арналған Римдік рыцарлар қоғамын құрды. Топ келесі екі жылда жаңа мүшелерді тартудан бұрын он алты мүшеден тұрды. Әйелдерді де, еркектерді де қабылдауда Қоғам сол кездегі британдық қоғамда бұрын-соңды болмаған; мысалы, Антикварлар қоғамы әйел мүшелерді тағы екі ғасыр бойы қабылдамады. Римдік рыцарьлардың мүшелері әрқайсысы римдік-британдық кезеңнен есім алды; Стуклидің есімі "Chyndonax" болды, бұл 1598 жылы шыныдан жасалған ыдыста табылған грек жазуында аталған діни қызметкердің аты. Қоғам арқылы ол 1-ші Гертфорд маркизі Фрэнсис Сеймур Конвеймен және Винчилсидің 5-ші графы Хеннидж Финчпен жақын дос болды; ол соңғысын Кенттегі Джулиберри қабірінде археологиялық дала жұмыстарын жүргізуге шақырды. 1721 жылдың тамызында Стукли мен Роджер Гейл тағы бір сапарға шықты, олар Глостерге, Херефордқа, Лудлоуға, ...