Кіріспе

Тюдор дәуірінің ағылшын ақыны және антикварі Лиланд "ағылшын жергілікті тарихы мен библиографиясының әкесі" деп аталады. Оның "Саяхат жолдары" (Itinerary) көптеген кейінгі зерттеушілерге ерекше бақылаулар мен деректер көзін ұсынды және Англияның жергілікті тарихын зерттеудегі негізгі бірлік ретінде округтерді енгізді, бұл идея осы күнге дейін әсерлі болып табылады.

Ерте өмір және білім

Лиландтың өмірі мен мансабы туралы көптеген дәлелдер оның өзінің жазбаларынан, әсіресе поэзиясынан алынған. Ол 13 қыркүйекте, шамамен 1503 жылы Лондонда дүниеге келді, және Джон есімді үлкен ағасы болды. Әкесі мен анасынан ерте айырылғандықтан, оны ағасымен бірге Томас Майлс тәрбиеледі. Лиланд Лондонның Сент-Полс мектебінде, алғашқы директоры Уильям Лилидің басшылығымен білім алды және 1522 жылы бакалавр (BA) дәрежесін алды. Францияда болғанда Лиланд Англиядағы достарымен және қолдаушыларымен байланыста болды, олардың ішінде Томас Уолси (1530 жылы қайтыс болған), кардинал және лорд-канцлер де бар еді, ол оны Хэмпширдегі Лаверстокте ректор қызметіне тағайындады. 1533 жылы Лиланд пен Николас Удалл Энн Болейннің Лондондағы салтанатты қарсы алу рәсімінде оқылатын немесе айтылатын өлеңдерді жазды, бұл оның тағына отыруына арналған шара болды. Лиланд келесі бірнеше жылды үйден-үйге саяхаттап, олардың көпшілігі жабылу алдында, кітапханаларындағы маңызды немесе ерекше кітаптардың көптеген тізімдерін жасады. Шамамен 1535 жылы ол бұрынғы кармелит шіркеуінің қызметкері және әріктерді зерттеуші Джон Бейлмен кездесті, ол оның еңбегіне жоғары баға берді және көмектесуді ұсынды. Ол былай деп шағымданды: «Немістер біздің немқұрайлылығымызды сезінеді және кітаптарды тонап, кітапханалардан шығарып, өз елдерінің ескерткіштері ретінде елге қайтарып, жас ғалымдарын күнделікті бізге жібереді». Оның кітаптарды жаңа орнына көшіруді жеке бақылағанына немесе кітапханашының жалақысын алғанына ешқандай дәлел жоқ. Ол маңызды томдардың тізімін жасады және оларды сақтау үшін шаралар қолданды.

Лиланд және археология

Лиланд Англия мен Уэльстің тарихын ландшафтта көрініс тапқан күйінде жазуға тырысты, сондықтан ол мегалиттер, төбе бекіністері, римдік және ортағасырлық қираған орындар сияқты әр түрлі археологиялық қалдықтарды мұқият тіркеді. Ол бірнеше римдік жазуларға кездесті, бірақ олардың көпшілігін оқи алмады, тіпті біреуі туралы "толық сөздер үшін әріптер мен бір әріпте 2 немесе 3 әріптің біріктірілгенін" айтып шағымданды. Ол жиі монеталардың табылғанын хабарлады, мысалы, Кенттегі Ричборо туралы жазғанда, онда "Англияның басқа ешбір жерінен гөрі көп римдік ақша табылды" деді. Ол құрылыс материалдарын егжей-тегжейлі зерттеп, жазды. Көбінесе ол көргендерінен ақылға қонымды және негізді қорытындылар жасады. Мысалы, Линкольнде ол қаланың дамуының үш кезеңін анықтады: төбедегі британдық қоныс (оның жанында "көптеген римдік монеталар табылды"), оңтүстікке қарай саксондық және ортағасырлық қала, және Вигфордтағы жаңадан салынып жатқан өзен жағалауындағы құрылыс. Ол Рипон соборының қазіргі күйінің "Жаулаудан кейін салынғаны сөзсіз" екенін дұрыс бағалады. Ол географиялық тұрғыдан шашыраңқы орналасқан бірнеше жерде, соның ішінде Веруламиум, Ричборо, Лимпне, Довер қамалы, Кентербери және Бьюкаслде "британдық кірпіштер" (іс жүзінде римдік кірпіштер) деп атаған нәрселерді анықтады. Ол көбінесе жер бетіндегі қалдықтарды және табылған заттарды тіркеуге қанағаттанды, бірақ бір рет белсенді әрекетке көшті. Лестерширдегі Берроу Хиллдегі төбеде ол қақпадан бірнеше тастарды алып, оның қабырғасы бар-жоқ екенін анықтады: олар әкпен біріктірілген, бұл оны қабырғасы болғанына сендірді. Лиландтың саяхаттарындағы жазбалар археологиялық далалық зерттеулердің ең алғашқы есебі деп санауға болады.

Соңғы жылдары және өлімі

1542 жылы Генрих Лиландқа Оксфордширдегі Грейт Хаслидің құнды пасторлығын сыйлады. Лиландтың жеке қолжазбалары Чекидің ұлы Генриге мұра болып өтті, ал 1576 жылы оларды Джон Стоу қарызға алып, көшірді, соның арқасында олардың мазмұны антикварлар арасында тарала бастады. Стоу арқылы оларға қол жеткізген антикварлардың ішінде Уильям Камден, Уильям Харрисон, Роберт Гловер және Фрэнсис Тинн болды. Бастапқы жазбалар Генри Чектен Хамфри Пюрефойға, ал одан кейін (1598 жылы қайтыс болғаннан соң) Хамфридің ұлы Томасқа өтті, ол олардың көп бөлігін өзінің екі туысы Джон Хейлз бен антиквар Уильям Бертонға бөлді. Бертон кейіннен Хейлзге берілген бірнеше заттарды қайта алды және 1632 және 1642-1643 жылдары жинақтың көп бөлігін – «Collectanea», «De scriptoribus» және бірнеше «Itinerary» кітапшаларын – Оксфордтағы Бодлеян кітапханасына сыйға берді, кітаптар содан бері сол жерде сақтаулы.

Лиланд жолы

Лэланд жолы – 28 миль (45 км) ұзындығындағы жаяу жол, ол Джон Лэландтың 1535 және 1543 жылдар аралығында Оңтүстік Сомерсетті кезіп, аймақтың ежелгі ескерткіштерін зерттеу кезінде басып өткен жолын қайталайды. Лэланд жолы Уилтшир/Сомерсет шекарасындағы Король Альфред мұнарасынан басталып, Хам Хилл елді мекендік саябағында аяқталады.

De uiris illustribus: " Танымал адамдар туралы "

Бұл Холлдың бұрын Commentarii de Scriptoribus Britannicis деп жариялаған еңбегінің жаңа және авторитетті басылымы (ағылшын тіліне аудармасымен).

Жолдама (Томас Хирн, 9 том.)

1 том
2 том
3 том
4 том
5 том
6 том
7 том
8 том
9 том

Жолдама (ред. Люси Тульмин Смит, 5 том.)

Тулмин Смит, Люси (ред.), Джон Лиландтың 1535–1543 жылдардағы немесе оған жуық жылдардағы саяхат жолдары, 1-том, 1–3-бөлімдерімен, жалпы кіріспе, портрет және 2 картасы бар, Лондон, 1907.
Тулмин Смит, Люси (ред.), Джон Лиландтың 1535–1543 жылдардағы немесе оған жуық жылдардағы саяхат жолдары, 2-том, 4 және 5-бөлімдерімен, Лиландтың «Коллекциясынан» үзінділер қосымшасы және картасы бар, Лондон, 1908.
Тулмин Смит, Люси (ред.), Джон Лиландтың 1536–1539 жылдардағы Уэльстегі саяхат жолдары, 3-том, 6-бөлімін қамтиды (Уэльстегі саяхат жолдары), картасы бар, Лондон, 1906.
Тулмин Смит, Люси (ред.), Джон Лиландтың 1535–1543 жылдардағы немесе оған жуық жылдардағы саяхат жолдары, 4-том, 7 және 8-бөлімдерімен, Лиландтың «Коллекциясынан» үзінділерді қоса алғанда қосымшалары және 3 картасы бар, Лондон, 1909.
Тулмин Смит, Люси (ред.), Джон Лиландтың 1535–1543 жылдардағы немесе оған жуық жылдардағы саяхат жолдары, 5-том, 9–11-бөлімдері, екі қосымша, сөздік және жалпы көрсеткіштер, Лондон, 1910.

Жолдама (жүргізуші: Джон Чандлер)

Чандлер, Джон (ред.), Джон Лиландтың "Итинерри: Тюдор Англиясындағы саяхаттар", Глостер: Саттон, 1993; қайта қаралып жаңартылған басылым, 1998 ж.; 2-ші қайта басылым. Глостер: Hobnob Press, 2022. Бұл басылым Тульмин Смит басылымына негізделген, Лиландтың Англияның (екінші басылымда Уэльс қосылған) топографиялық сипаттамаларын облыстар бойынша бөліп, қазіргі ағылшын тіліне аударған. Ол ғылыми зерттеулер үшін бұрынғыдай сенімді болмаса да, әлдеқайда оңай түсінілетін және қолдануға ыңғайлы. Сондай-ақ, Тульмин Смит жасаған шағын қателерді түзетеді.

Латын поэзиясы

Naeniae in Mortem Thomae Viati. – Томас Виати қайтысына арналған жоқтаулар. Дана Ф. Саттон ағылшын тіліндегі аудармасымен Филологиялық мұражайда Naeniae in Mortem Thomae Viati деген атпен жарияланды. Genethliacon. – Туған күніне арналған шығарма. Дана Ф. Саттон "Помпа Нимфарум" (Pompa Nympharum) деген атпен Филологиялық мұражайда ағылшын тілінде аударған. Bononia Gallo mastix және Laudatio pacis. – Болоньялық галло мастикс және бейбітшілік мадақтауы. Дана Ф. Саттон ағылшын тіліндегі аудармасымен Филологиялық мұражайда Француз соғысы туралы екі өлең ретінде жарияланды. Naenia in mortem splendidissimi equitis Henrici Duddelegi. – Ұлы шабандоз Генрих Дудделеги қайтысына арналған жоқтау. Дана Ф. Саттон ағылшын тіліндегі аудармасымен Филологиялық мұражайда Naenia in mortem splendidissimi equitis Henrici Duddelegi деген атпен жарияланды. Cygnea Cantio. – Аққу әні. Дана Ф. Саттон ағылшын тіліндегі аудармасымен Филологиялық мұражайда Cygnea Cantio деп аталып жарық көрді. Encomia. – Мадақтаулар. Лиландтың осы жинақтағы 28 қысқа өлеңі Джеймс Карлидің ағылшын тіліндегі аудармасымен "Leland in Paris" (1986) басылымында жарық көрді. Барлық 282 қысқа өлеңді Дана Ф. Саттон ағылшын тіліндегі аудармаларымен бірге Филологиялық мұражайда "Эпиграмма" (Epigrammata) деген атпен жариялады. Саттон жинақтан екі ұзын масканы жеке-жеке "Екі латын маскасы" (Two Latin Masques) деп жариялады.