Кіріспе
Ислам және сефард еврей каллиграфиясында қолданылатын қаламның түрі. Қалам (قلم) – қамыстан жасалған қаламның бір түрі. Ол кесіліп, кептірілген қамыстан дайындалады және ислам каллиграфиясында қолданылады. Қалам исламда даналықтың маңызды символы саналады және ислам дәстүрінде білім мен оқуға берілетін мәнді көрсетеді.
A qalam (قلم) is a type of reed pen. It is made from a cut, dried reed, and used for Islamic calligraphy. The pen is seen as an important symbol of wisdom in Islam, and references the emphasis on knowledge and education within the Islamic tradition.
Өңдеу
Құрғақ қамыстың сабақтары каллиграфия үшін қолданылуы үшін, олар қажетті жазу стиліне қарай белгілі бір бұрыштармен кесіледі, ал қолданылатын қамыстың түрі каллиграфтың жеке талғамына байланысты өзгереді. Мысалы, шебер каллиграф Джафар Табризи шығыс Ирактың васети және Оқсус өзенінің амуи қамыстарын қалайтынын айтқан. Қаламның ұзындығы шамамен тридцать-төрт сантиметрге дейін болуы керек еді, және олар тым құрғақ болмауы тиіс, себебі олардың тым қатты да, тым жұмсақ та болмайтын белгілі бір тепе-теңдікте болуы қажет еді.
Ислам дәстүріндегі қалам
Исламда білім мен жазу ұғымдары өте маңызды, сондықтан қалам – Құранда даналық пен білімнің символы ретінде құрметтеледі; 68-ші сүре «Аль-Қалам» деп аталады. Исламға дейінгі қоғамдарда да жазу коммерциялық және кейде заңнамалық мақсаттарда кеңінен қолданылған. Мұсылман халқы арасында каллиграфияға деген құрметсіздік – адамның білімсіз және ақылсыз екенін көрсетеді деген кең тараған сенім бар. Исламда Құранның жазбаша әріптерінің физикалық болуы Византиялықтардағы иконалар сияқты, құдайы қорғау мен береке әкелетін нәрсе ретінде танылды. Осы себепті ислам каллиграфтары қоғамда жоғары мәртебеге ие болды, ал Византия сияқты аймақтардағы олардың әріптестері тек отбасылары мен демеушілеріне ғана белгілі болды. Каллиграфия исламдық өнер дәстүрінде орталық орын алады, сондықтан қаламды және оны қолданушыны сүйемелдейтін түрлі аксессуарлар бар, мысалы, қалам сақтағыштар, сия қауаптары және қамыс кесуге арналған пышақтар. Бұл құралдар көбінесе әшекейленген, құнды заттар болып табылады және басқа суретшілер мен шеберлердің көп сағаттық еңбегін көрсетеді. Көне заманда қолданылған сия көбінесе қара немесе қоңыр түсті, оны арабика, күйе, жаңғақ немесе витриолдан жасаған. Алайда, кейбір Құрандар толығымен алтынмен жазылған, ал заманауи каллиграфтар түрлі-түрлі түстерді қолданады. Аббасид халифатының парсы шенеунігі Әбу Әли Мұхаммед ибн Мукла қамыс қаламның ұшымен жасалған белгілерге және басқа геометриялық принциптерге негізделген каллиграфияның стандартизацияланған жүйесін жасады. Ал әшекейлеудің басқа да түрлеріне келетін болсақ, боялған пергаментке металл сия Византиядан мұсылмандық Испанияға, ал араб каллиграфиясы керісінше Еуропаға тарады.