Кіріспе

Израиль кәсіподақ ұйымы Хистадрут немесе Израильдегі жұмысшылардың жалпы ұйымы, бастапқыда (HaHistadrut HaKlalit shel HaOvdim B'Eretz Yisrael) деп аталған, Израильдің ұлттық кәсіподақ орталығы болып табылады және Израиль кәсіподақтарының көпшілігін білдіреді. 1920 жылдың желтоқсанында Мандатты Палестинада құрылған ол, көп ұзамай Ишувтың (мемлекет құрылғанға дейін аймақтағы еврей тұрғындарының қауымдастығы) ең ықпалды мекемелерінің біріне айналды. Бүгінде оның құрамында 800 000 мүше бар.

Тарих

1920 жылы желтоқсанда Хайфа қаласында еврей жұмысшыларының мүддесін қорғау мақсатында Хистадрут құрылды. 1920 жылға дейін «Ахдут ХаАвода» және «Хапоэль Хацайр» бірыңғай жұмысшылар ұйымын құра алмады. 1920 жылы үшінші Алиядан келген иммигранттар «Гдуд ХаАводаны» құрып, барлық еврей жұмысшылары үшін бірыңғай ұйым құруды талап етті, нәтижесінде Хистадрут құрылды. 1921 жылдың соңында Давид Бен-Гурион хатшы болып сайланды. 1920 жылы 4400 мүше болса, 1922 жылы 8394 мүшеге жетті. 1926 жылы Хистадрут Тель-Авивтегі суретшілер студиясын қолдады. 1927 жылға қарай Хистадрутқа шамамен 22000 мүше кірді, бұл Мандатты Палестинадағы еврей жұмыс күшінің 68% құрады. 1939 жылы Хистадруттың мүше саны шамамен 100 000 адамды құрады, бұл еврей жұмыс күшінің 75% -ына тең болды.

Еңбек сионизмі

1917 жылы Америка Еңбек Федерациясының (АЕФ) «Еврей халқының Палестинада өздігінен басқару негізінде ұлттық отан құруға қатысты заңды талаптарын» мойындаған резолюциясынан гөрі маңыздырақ болған нәрсе – Histadrut жерін сатып алу, инфрақұрылымды дамыту және шаруашылық кооперативтерін құруды қаржыландыруға бағытталған халықтық науқан болды. 20 ғасырдың басында АҚШ-тағы еврей тігіншілері Еңбек сионизмінің уәделеріне қарағанда жергілікті жағдайды жақсартуға көбірек мән берді. Балфур декларациясына берілген символдық қолдау ізраилдік мақсаттарды ілгерілетуге жеткіліксіз болды, ал көптеген еврей еңбек көшбасшылары 1920 жылы Histadrut құрылғанға дейін ізраилдік бастамаларға қарсы болды. Үш жыл ішіндегі өзгерістер олардың көзқарасын өзгертіп, Histadrut-қа моральдық және қаржылық қолдау көрсетуге шақырды. Американың Біріккен тігіншілер одағы және Халықаралық әйелдер тігіншілер одағы Histadrut-қа қолдау көрсетті. Histadrut Израиль мемлекетінің ең беделді институттарының біріне айналды, Еңбек сионистік қозғалысының тірегі болды және кәсіподақ ретіндегі қызметінен өзгеше, мемлекет құрудағы рөлі оны көптеген кәсіпорындар мен фабрикалардың иесі етті. Израиль социалистік экономикадан бас тарғанға дейін Histadrut үкіметпен бірге экономиканың басым бөлігіне ие болды. Көптеген кооперативтік кәсіпорындары арқылы ол елдегі екінші ірі жұмыс беруші болды, ал біріншісі – үкімет. Өзінің экономикалық тармағы «Хеврат ха-Овдим» («Жұмысшылар қоғамы») арқылы Histadrut көптеген кәсіпорындарға иелік етіп, басқарды, оның ішінде елдің ең ірі өнеркәсіптік холдингтері, елдің ең ірі банкі «Банк Хапоалим» және елдің ең ірі кеме жүргізу компаниясы «ZIM Integrated Shipping Services». Израильдің қызмет көрсету секторы Histadrut пен үкіметтің толық бақылауында болды, ал Histadrut сонымен қатар қоғамдық көлік, ауыл шаруашылығы және сақтандыру салаларына да үстемдік етті. Бұған қоса, ол «Clalit Health Services» – Израильдің ең ірі «Купат Холим» (денсаулық сақтау және медициналық қызметтер қоры) иесі болды. «Clalit» елдегі жасқа немесе денсаулық жағдайына қарамастан, барлық мүшелерді қабылдады, бірақ олар Histadrut кәсіподағының мүшесі болуы керек еді, ол эксклюзивті түрде еврейлерге арналған. Осылайша көптеген ізраилдіктер денсаулық сақтану үшін Histadrut мүшелігіне тәуелді болды. 1980 жылдардың ортасында Израиль халқының шамамен 70%-ы «Clalit» арқылы сақтандырылған.

Неолиберализм

1980 жылдан бері Израиль экономикасының либералдануы мен дерегуляциялануына байланысты «Хистадрут» ұйымының рөлі мен масштабы төмендеді. Гиперинфляция оның бизнес империясын зор қарыздармен жүктеді, ал экономикалық өсімнің баяулауы оның тиімсіздігін көрсетті. Қарыздардың салдарынан «Хистадрут» өзінің бизнес активтерінен бас тарта бастады. 1983 жылғы Израиль банк акцияларының дағдарысынан кейін, Израиль үкіметі оны және басқа ірі банктерді мемлекеттік меншікке алғанда, «Хистадрут» Bank Hapoalim банкіне бақылауын жоғалтты. 1994 жылы билікте маңызды өзгеріс болды: Еңбек партиясы «Хистадрут» ұйымындағы басшылық және басқару рөлін жоғалтты. Ішкі билік күресінен Еңбек партиясынан шығып, RAM деген жаңа партия құрылды. Олар жауапкершілікті өз мойнына алып, кәсіби одақтармен байланысы жоқ активтерді және қызметтерді сатуға немесе таратуға кірісті, содан кейін тек кәсіби одақ ретінде жұмыс істейтінін мәлімдеді. Ең ауыр соққы 1995 жылы Израильдің Ұлттық денсаулық сақтану заңы күшіне енген кезде тиді. Бұл заң жалпыұлттық денсаулық сақтау жүйесін құрып, Израильдің денсаулық сақтау жүйесін қайта ұйымдастырды. Заңға сәйкес, «Клэлит» пен «Хистадрут» арасындағы байланыс үзіліп, израильдіктерге «Клэлит» және басқа үш ізраильдік медициналық сақтандыру қоры арасында таңдау жасау мүмкіндігі берілді. Бұл қорлар жасқа немесе денсаулық жағдайына байланысты өтініш берушілерді кемсітуге тыйым салынды. «Хистадрут» мүшелігі «Клэлитке» қосылу үшін міндетті шарт болмай қалғаннан кейін, оның көптеген сақтандырылған азаматтары кәсіби одақ мүшелігінен бас тартты, ал басқалары жасы немесе бұрынғы аурулары енді оларды қосылудан алға тартпағандықтан, басқа денсаулық сақтану қорларына ауысты. Бұл еңбек тарихындағы одақ мүшелігінің ең үлкен төмендеуіне әкелді. «Хистадрут» мүшелерінің саны бірден 1,8 миллионнан (сол кездегі еңбекке қабілетті халықтың шамамен 80%) 200 000-ға дейін азайды. «Клэлиттің» денсаулық сақтану сыйлықақыларынан және одақ жарналарынан түскен кірістің жоғалтылуы «Хистадрут» ресурстарының күрт төмендеуіне әкелді, және ол өмір сүру үшін құнды жылжымайтын мүлік активтерін сатуға мәжбүр болды.

Мүшелік

+ Мемлекеттік Histadrut мүшелігі жыл мүшелері еврей жұмыс күшінің пайызы19204,415 19238,39445192722,53868193335,389751939100,000751947176,000 1983 жылы мүшелік саны 1 600 000 (тәуелділерді қоса алғанда) болды, бұл Израиль халқының үштен бірінен асып, барлық жалақы алатындардың шамамен 85% құрады. 1959 жылдан бастап мүшелікке қабылданған 170 000-ға жуық Histadrut мүшесі арабтар болды. 1989 жылы Histadrut шамамен 280 000 жұмысшыны жұмысқа орналастырды. Histadrut мүшелік санының ең төменгі деңгейінен қалпына келіп, мүшелік санын біртіндеп арттыра білді. 2005 жылы оның шамамен 650 000 мүшесі болды. Бүгінгі күнге дейін Histadrut Израиль қоғамы мен экономикасындағы маңызды күш болып табылады. 2017 жылы оның 570 000 мүшесі болды және елдегі жұмыс берушілермен келісілген ұжымдық шарттар бойынша 700 000-ға жуық жұмысшы жұмыс істеді.

Жақында

2011 жылғы Израильдегі әлеуметтік әділеттілікке қолдау білдірген наразылықтардан кейін, 2012 жылдың 8 ақпанында Histadrut төмен жалақылы, шартты және ұйымдастырылмаған жұмысшыларды қолдап, жалпы ереуіл жариялады. Олар үкімет пен жеке жұмыс берушілермен олардың атынан келіссөздер жүргізіп, шартты жұмысшыларды тікелей жұмысқа қабылдауды және тұрақты қызметкерлерге берілетін жалақы мен әлеуметтік жеңілдіктерді ұсынуды талап етті. 12 ақпанда шарттар туралы мәлімдеме жасалды, онда шартты жұмысшылар үшін белгілі бір жеңілдіктер қарастырылды, сонымен қатар шартты жұмыс мәселелері бойынша үш жылға ереуілдерге мораторий енгізілді. 2016 жылы жұмыс күшінің 27% осы кәсіподақтың мүшесі болды. 2023 жылғы Израильдегі сот реформасына қарсы наразылықтар кезінде Histadrut төрағасы Анон Бар Дэвид премьер-министр Беньямин Нетаньяху қорғаныс министрі Йоав Галлантты қызметтен босату ниетін жариялағаннан кейін, бүкілодақтық ереуіл жариялады. Нетаньяху сот реформасы және заң жобасын тоқтату туралы оппозициямен келіссөздер жүргізетінін мәлімдегеннен кейін, ереуіл сол күні тоқтатылды. Бірнеше күннен кейін журналист Майкл Шемештің хабарламасында ереуіл премьер-министр кеңсесімен келісілгенін, бұл Нетаньяхуға коалиция мүшелеріне заң жобасын тоқтату үшін қысым көрсетуге мүмкіндік беру үшін жасалғанын мәлімдеді.

Мақсаттар

Хистадруттың бастапқы мақсаты жұмысшы қозғалысының қызметінің барлық салалары үшін жауапкершілікті қабылдау болды: қоныстану, қорғаныс, кәсіподақтар, білім беру, тұрғын үй салу, денсаулық сақтау, банк ісі, кооперативтік кәсіпорындар, әлеуметтік қамтамасыздандыру және тіпті мәдениет. Хистадрут партиялар басқаратын, субподряд арқылы жұмыс істейтін экономикалық мекемелерді, сондай-ақ олардың Ақпарат бюросын қабылдады, ол Еңбек биржасына дейін кеңейтілді. Бірнеше айдан кейін Хистадрут Ишувтағы ең ірі жұмыс берушіге айналды. Хистадрут жұмысшылардың құқықтарын жақсартуға қол жеткізді, мысалы, ереуіл құқығы мойындалды, жұмыс берушілер жұмыстан босату себебін негіздеуге міндетті болды және жұмысшылар өз шағымдарын білдіре алатын орынға ие болды. Құрылған алғашқы жылында Хистадрут орталық басшылықтан мүлдем құрылды, көптеген бастамалар жергілікті деңгейде іске асырылды. Бұл Дәуіт Бен-Гурион Бас хатшылыққа тағайындалғаннан кейін өзгерді. Бен-Гурион Хистадрутты сионизмді іске асыру үшін ұлттық құралға айналдыруды қалады. Зеев Стернхеллдің сөзіне сәйкес, Бен-Гурионның осы мақсатқа толық берілгендігі 1922 жылғы желтоқсан айындағы мына сөздерінен көрінеді: [ ] Біздің басты мәселеміз – көші-қон, ал өмірімізді осы немесе басқа доктринаға бейімдеу емес. [ ] Біз сионистік қозғалысты қалай басқаруға болады, еврей жұмысшыларының жерді жаулауын іске асыра аламыз, жұмысшылардың өз күштерімен жаппай көшіп келуін және қоныстануын ұйымдастыруға қажетті ресурстарды таба аламыз? Жұмысшылардың сионистік қозғалысын, жаңа сионистік қозғалысты құру – сионизмді іске асырудың алғы шарты. [ ] Бізге толыққанды қолда бар жаңа сионистік қозғалыссыз, біздің қызметімізге болашақ немесе үміт жоқ. Бен-Гурион бірнеше айдың ішінде Хистадрутты өзгертіп үлкерді. Ол анықталған иерархия құрып, жергілікті жұмысшы кеңестерінің өкілеттіктерін шектеді. Сондай-ақ, мүшелік жарналарын жинауды орталықтандырды, олардың көп бөлігі бұрын жергілікті бөлімдерде қолданылған. Тзахордың сөзіне қарағанда, Хистадрут құрылысшылық жұмыстарға баса назар берсе де, оның басшылары «негізгі идеологиялық принциптерден бас тартқан жоқ». Хистадрутқа тағы бір сын – ол еңбек нарығындағы күшті мүдделі топтарды қорғайды, яғни ол барлық жұмысшыларды қорғамайды.