Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сионисттік көшбасшы, дәрігер, жазушы және әлеуметтік сыншы (1849–1923)
Zionist leader, physician, author, and social critic (1849–1923)
Макс Симон Нордау (туған Симон Максимилиан Зюдфельд; 29 шілде 1849 – 23 қаңтар 1923) – сионисттік көшбасшы, дәрігер, жазушы және әлеуметтік сыншы. Ол Теодор Герцльмен бірге Сионисттік ұйымды құрған және бірнеше сионисттік құрылтайдың президенті немесе вице-президенті болды. Әлеуметтік сыншы ретінде ол «Біздің өркениетіміздің жалған сөздері» (1883), «Дегенерация» (1892) және «Парадокстар» (1896) кітаптарын жазды. Өмір бойында ең танымал немесе сәтті туындысы болмаса да, «Дегенерация» бүгінде ең көп еске алынатын және сілтеме жасалатын кітап болып табылады.
Max Simon Nordau (born Simon Maximilian Südfeld; 29 July 1849 – 23 January 1923) was a Zionist leader, physician, author, and social critic. He was a co founder of the Zionist Organization together with Theodor Herzl, and president or vice president of several Zionist congresses. As a social critic, he wrote The Conventional Lies of Our Civilisation (1883), Degeneration (1892), and Paradoxes (1896). Although not his most popular or successful work whilst alive, Degeneration is the book most often remembered and cited today.
Өмірбаян
Симон (Симча) Максимилиан Сюдфельд (кейін Макс Нордау) Австрия империясының құрамына кірген Венгрия Корольдігінің Пест қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Габриэль Сюдфельд раввин болған, бірақ еврей тілінде сабақ беру арқылы күнкөріс істеді. Ортодоксал яһуди болғандықтан, Нордау еврей бастауыш мектебінде оқыды және 1872 жылы Пест университетінен медицина ғылымдарының докторы дәрежесін алды. Содан кейін ол алты жыл бойы саяхаттап, Еуропаның маңызды елдерін аралады. 1873 жылы Берлинге барар алдында ол өзінің есімін өзгертті. 1878 жылы Будапештте медициналық тәжірибесін бастады. 1880 жылы Парижге кетті. Ол Парижде «Neue Freie Presse» газетінің тілшісі болып жұмыс істеді және өмірінің көп бөлігін осы қалада өткізді. Университетке түсуге дейін, Нордау Будапештте «Der Zwischenact» журналына мақалалар жазып, драмалық сыншы ретінде әдеби жолын бастады. Кейін ол бірнеше газеттің редакторы және тілшісі болды. Оның газетте жарияланған жазбалары жиналып, оның алғашқы кітаптарының негізі болды. Ол Чезаре Ломброзоның шәкірті болды. Ол Даниядан шыққан христиан әйелге үйленді. Венгриялық тегіне қарамастан, ол неміс мәдениетімен байланысты екенін сезінді, автобиографиялық очеркінде: «Мен он бес жасқа толғанда, еврей өмірінен және Тораны оқудан бас тардым. Яһудизм тек естелік ретінде қалды және содан бері мен өзімді әрқашан неміс және тек неміс деп сезіндім» деп жазды. Макс Нордау суретші Макса Нордаудың (1897–1993) әкесі болды. Нордаудың сионизмге келуіне Дрейфус ісі түрткіс болды. Дрейфус ісіндегі жағдайды көптеген еврейлер, оның ішінде Теодор Герцль, антисемитизмнің барлық елдерде кездесетінінің дәлелі деп қарады. Нордау Дүниежүзілік сионисттік ұйымда маңызды рөл атқарды, шындығында Нордаудың белгілі болуы сионисттік қозғалысқа көбірек назар аударуға көмектесті. Ол ұйымға демократиялық сипат беруге үлкен үлес қосты. 1903 жылдың желтоқсанында 24 жастағы орыс студенті Париждегі Ханука тойында Нордауды өлтіруге талпынды. Ол оқ атып, «Шығыс Африкалықтарға өлім!» деп айғайлады.
Simon (Simcha) Maximilian Südfeld (later Max Nordau) was born in Pest, Kingdom of Hungary, then part of the Austrian Empire. His father, Gabriel Südfeld, was a rabbi, but earned his livelihood as a Hebrew tutor. As an Orthodox Jew, Nordau attended a Jewish elementary school and earned a medical degree from the University of Pest in 1872. He then traveled for six years, visiting the principal countries of Europe. He changed his name before going to Berlin in 1873. In 1878 he began the practice of medicine in Budapest. In 1880 he went to Paris. He worked in Paris as a correspondent for Neue Freie Presse, and it was in Paris that he spent most of his life. Before entering the university, he had begun his literary career in Budapest as contributor and dramatic critic for Der Zwischenact. Subsequently, he was an editorial writer and correspondent for several other newspapers. His newspaper writings were collected and furnished the material for his earlier books. He was a disciple of Cesare Lombroso. He married a Christian woman of Danish origin. Despite his Hungarian background, he felt affiliated to German culture, writing in an autobiographical sketch "When I reached the age of fifteen, I left the Jewish way of life and the study of the Torah Judaism remained a mere memory and since then I have always felt as a German and as a German only." Max Nordau was the father of the painter Maxa Nordau (1897–1993). Nordau's conversion to Zionism was eventually triggered by the Dreyfus affair. Many Jews, amongst them Theodor Herzl, saw in the Dreyfus affair evidence of the universality of antisemitism. Nordau went on to play a major role in the World Zionist Organization; indeed Nordau's relative fame certainly helped bring attention to the Zionist movement. He can be credited with giving the organization a democratic character. In December 1903 a 24 year old Russian student attempted to assassinate Nordau at a Parisian Hanukkah celebration. The attacker shouted "Death to the East African" as he fired his gun.
Дүниежүзілік сионисттік конгресс
Нордау сионизмнің қалыптасуында маңызды рөл атқарған сионистік конгрестердің орталық тұлғасы болды. Герцль еврей газеті мен сионизм идеяларын таратуға арналған элиталық «Еврейлер қоғамын» қолдаған. Бірақ Нордау, сионизмнің кем дегенде демократиялық көрініс беруі керек деп сенген, барлық еврей топтарын ұсыну мүмкін болмаса да, Герцльді жиналыс өткізуге көндірді. Демократияның осы көрінісі «сионистер тек өздерін ғана ұсынады» деген айыптауларға қарсы тұруға көмектесті. Барлығы он бір конгресс өтті. Біріншісі, Нордау ұйымдастырған, 1897 жылғы 29-31 тамыз күндері Базельде болды. Оның интеллектуал ретіндегі даңқы жобаға назар аударуға септігін тигізді. Шындығында, өткір эссеші және журналист Макс Нордаудың еврей екені көптеген адамдар үшін жаңалық болды. Герцль, әрине, конгресте бірінші сөз сөйледі, ал Нордау Еуропадағы еврей халқының жағдайына баға берді. Нордау Шығыс Еуропа еврейлерінің қиын жағдайын көрсету үшін статистиканы пайдаланды және еврей халқының демократиялық ұлттық мемлекет ретінде, олардың бостандықтарын шектеу деп санайтын нәрседен азат болу тағдырына сенім білдірді. Нордаудың Дүниежүзілік сионистік конгресте сөйлеген сөздері еврей халқын, әсіресе оларға қатысты стереотиптерді қайта қарастырды. Ол еврейлерді саудагерлер немесе кәсіпкерлер ретінде қарастыру дәстүріне қарсы күресті, сақтандыру сияқты көптеген қазіргі заманғы қаржылық инновациялардың басқа ұлттар тарапынан ойлап табылғанын дәлелдеді. Ол еврей халқының саясатқа ерекше қабілеті бар екенін, олар өз ұлттық мемлекеті болмаса, осы шақыруды орындай алмайтынын айтты. Герцль саясатты қалыптастыратын элита идеясын жақтаса, Нордау Конгрестің демократиялық сипатқа ие болуын талап етіп, маңызды мәселелер бойынша дауыс беруге шақырды. Алтыншы сионистік конгресте Нордауға Уганда жоспарын қорғау міндеті жүктелді. Нордау 1923 жылы Францияның Парижі қаласында қайтыс болды.
Nordau was central to the Zionist Congresses which played such a vital part in shaping what Zionism would become. Herzl had favoured the idea of a Jewish newspaper and an elitist "Society of Jews" to spread the ideas of Zionism. It was Nordau, convinced that Zionism had to at least appear democratic, despite the impossibility of representing all Jewish groups, who persuaded Herzl of the need for an assembly. This appearance of democracy certainly helped counter accusations that the "Zionists represented no one but themselves". There were to be eleven such Congresses in all. The first, which Nordau organized, was in Basle, 29–31 August 1897. His fame as an intellectual helped draw attention to the project. Indeed, the fact that Max Nordau, the trenchant essayist and journalist, was a Jew came as a revelation for many. Herzl obviously took centre stage, making the first speech at the Congress; Nordau followed him with an assessment of the Jewish condition in Europe. Nordau used statistics to paint a portrait of the dire straits of Eastern Jewry and also expressed his belief in the destiny of Jewish people as a democratic nation state, free of what he saw as the constraints of Emancipation. Nordau's speeches to the World Zionist Congress re examined the Jewish people, in particular stereotypes of the Jews. He fought against the tradition of seeing the Jews as merchants or business people, arguing that most modern financial innovations such as insurance had been invented by gentiles. He saw the Jewish people as having a unique gift for politics, a calling which they were unable to fulfil without their own nation state. Whereas Herzl favoured the idea of an elite forming policy, Nordau insisted the Congress have a democratic nature of some sort, calling for votes on key topics. At the Sixth Zionist Congress Nordau was tasked with defending the Uganda Scheme. Nordau died in Paris, France in 1923.
Өрлеу (1892)
Нордаудың «Entartung» (Дегенерация) атты маңызды еңбегі – оның дегенеративті деп санайтын өнерге қатысты моральдық шабуыл, сондай-ақ осы кезеңде өркендеген әлеуметтік құбылыстардың, мысалы, қарқынды урбанизацияның және оның адам организміне тигізетін әсеріне қарсы айтылған poleмика. Дидье Эрибон «Гейлік мәселесі туралы ойлар» (ағылшын тіліне «Insult and the Making of the Gay Self» деп аударылған) еңбегінде Нордаудың кітабындағы Оскар Уайльдқа қарсы агрессивті шабуыл жасалған бөлігін атап көрсетеді: «Уайльд бейқұлықты, күнәні және қылмысты жақсы көреді». Эрибонның сөзіне сәйкес, «Дегенерация» атты екі томдық еңбек қоғамды «құрып кетуге» алып бара жатқан «ғасыр соңының» көркемдік және әдеби ағымдарын сипаттауға арналған. Нордау символистерге, мистиктерге, Рафаэльге дейінгі суретшілерге, Вагнершілдікке, эстетизмге, декаденттікке шабуыл жасайды. Хьюсманс пен Зола да «нейротиктер» және «қоғамның ең нашар жауы» ретінде сынға ұшырайды, оларға қарсы қоғамның «өзін қорғау қажеттілігі» туындайды. Ол қоғам «адамзаттың зиялылық эпидемиясының ең жоғалған нүктесінде тұрғанын, дегенерация мен истерияның қара өліміне ұқсас жағдайды бастан өткеріп жатқанын, сондықтан жалпыға ортақ, қайғылы сұрақтарды көтеруі – «Не болады?» – табиғи нәрсе» деп түсіндірді. Сондықтан ол судьяларды, ұстаздарды, саясаткерлерді, өркениетті қорғауға ниетті баршаны репрессия мен цензураны ұйымдастыруға шақырды. Психиатрлардың рөлі мұндай «адал адамдар» академиясында басым болып, «адамгершілікке қарсы туындаған ойларды» айыптауға тиіс. «Халықтың ең білікті адамы» деп саналатын кішкентай топ ұнатпаған әрбір суретшінің тағдыры ауыр болар еді, себебі мұндай жағдайда «адам да, оның туындысы да жойылды». Уильям Джеймс «Діни тәжірибелердің түрлері» кітабының басындағы «Неврология және дін» лекциясында Нордаудың «Дегенерация» еңбегіне сілтеме жасайды. Джеймс авторды оның «көлемді кітабы» үшін сынап, оның сол кездегі медициналық материализм мектебінің үлгісін көрсететінін айтады, Нордау «медициналық аргументтерді қолдану арқылы гениальды туындылардың (осы заманғы өнер туындыларының) құндылығын жаппай жоққа шығаруға тырысқанын» мәлімдейді.
Nordau's major work Entartung (Degeneration) is a moralistic attack on what he believed to be degenerate art, as well as a polemic against the effects of a range of the rising social phenomena of the period, such as rapid urbanization and its perceived effects on the human body. In Réflexions sur la question gay (translated into English as Insult and the Making of the Gay Self), Didier Eribon refers to a whole section in Nordau's book targeting Oscar Wilde in aggressive terms: "Wilde loves immorality, sin, and crime". According to Eribon, the two volumes of Degeneration are centred on a description of the artistic and literary currents of an "end of century" that was leading society to "ruin". Nordau attacks symbolists, mystics, Pre Raphaelites, Wagnerism, Aestheticism, Decadentism. Huysmans and Zola are also targeted by him as "neurotics" and "the worst kind of enemies of society", against whom the latter had "a duty to defend itself". He sustained that society was "at the highest of a serious intellectual epidemic, some kind of Black Death of degeneration and hysteria, such that it is only natural to hear a generalized, anguished questioning: 'What is going to happen?'" Therefore, he called upon judges, teachers, politicians, all those who wished to protect civilization, to organize repression and censorship. As for psychiatrists, their role would be predominant in such academia of "honest people" in charge of condemning "works that speculate on immorality". Any artist whom this small cluster of "the most qualified men of the people" might dislike would be doomed, because in such case "both the man and his work would be annihilated". Nordau's Degeneration is cited by William James in his lecture on Neurology and Religion at the beginning of The Varieties of Religious Experience. James mocks the author for his "bulky book" on the grounds that he exemplifies the then current school of medical materialism, stating that Nordau "has striven to impugn the value of works of genius in a wholesale way (such works of contemporary art, namely, as he himself is unable to enjoy, and they are many) by using medical arguments".
Еске алу
1926 жылы Нордаудың денесі Тель-Авивтің Трамплдор зиратына көшірілді. Тель-Авивте Нордау бульвары деп аталатын маңызды көше бар. Израильде Нордау атындағы әдеби сыйлық табысталады.
In 1926 Nordau's remains were moved to Tel Aviv's Trumpeldor Cemetery. A major Tel Aviv street is named Nordau Boulevard. There has been a literary Nordau Prize awarded in Israel.