Кіріспе
Еврей тіліндегі очеркші, ақын және ертедегі сионизмді сынаған Ашер Цви Хирш Гинзберг (18 тамыз 1856 – 2 қаңтар 1927), көбінесе еврей атымен және Ахад Хаам псевдонимімен (, мағынасы "халықтың бірі") белгілі, еврей журналисі және очеркші, мемлекет құрылғанға дейінгі сионистік ойшылдардың бірі. Ол мәдени сионизмнің негізін қалаушы ретінде танымал. Оның Эрец Исраилдегі еврейлердің "рухани орталығы" туралы көзқарасы, еврей мемлекетінің мақсатына қатысты көзқарастары, саяси сионизмнің негізін қалаушы Теодор Герцль сияқты сионистік қозғалыстың көрнекті тұлғаларының пікірлерінен өзгеше болды. Герцльден айырмашылығы, Ахад Хаам "жақсырақ айтқанда, еврей мемлекеті, тек еврейлердің мемлекеті емес" деп ұмтылды.
Asher Zvi Hirsch Ginsberg (18 August 1856 – 2 January 1927), primarily known by his Hebrew name and pen name Ahad Ha'am (, lit. 'one of the people', ), was a Hebrew journalist and essayist, and one of the foremost pre state Zionist thinkers. He is known as the founder of cultural Zionism. With his vision of a Jewish "spiritual center" in Eretz Israel, his views regarding the purpose of a Jewish state contrasted with those of prominent figures within the Zionist movement such as Theodor Herzl, the founder of political Zionism. Unlike Herzl, Ahad Ha'am strived for "a Jewish state and not merely a state of Jews".
Өмірбаян
Гинзберг Ресей империясының Киев губерниясында (қазіргі Украина) Сквира қаласында бай хасидтік отбасында дүниеге келген. Қала Ресей империясының еврейлерге заңды түрде тұруға рұқсат етілген аймағында орналасқан. Гинзберг бұл қалаға деген құрметін аз сезініп, оны "Ресейдің хасидтік аудандарындағы ең қараңғы орындардың бірі" деп сипаттады. Ресей империясындағы еврейлердің оқшаулануы, сондай-ақ оның қатаң діни тәрбиесі еврей ұлтшылдығына негізделген жекелігін қалыптастыруға ықпал етті. Сегіз жасында орыс тілін өздігінен үйрене бастады. Әкесі Исая оны 12 жасқа дейін хедерге (діни мектепке) жіберді. Әкесі Киев губерниясының Гопицыта ауылындағы ірі мүліктің басқарушысы болған кезде, ол отбасын сол жерге көшіріп, ұлына жеке репетиторлар алды, ол оқуда өте жақсы нәтижелер көрсетті. Гинзберг митнагид (хасид емес, ортодоксал еврей) немесе маскил (еврей ағартушысы) деп танылуына ыңғайсыздық сезінді, сондықтан ол өзін "Охев Исраэль", яки "Израильді сүйетін" деп атады. 17 жасында Ривкаға үйленді. Олардың үш баласы болды: Шломо, Лея және Рахиль. 1908 жылы Палестинаға саяхат жасағаннан кейін Гинзберг Лондонға "Виссоцкий" шай компаниясы кеңсесін басқаруға көшті. 1922 жылдың басында Тель-Авивке қоныс аударды, онда 1926 жылға дейін қалалық кеңестің атқару комитетінің мүшесі болып қызмет етті. Денсаулығының нашарлауына байланысты Гинзберг 1927 жылы сол жерде қайтыс болды. Ол диаспорадағы әлсіз үзіліске (хитпардут) қарсы тұру үшін еврей қайта жандануының рухани құндылығын жоғары бағалады, бірақ Палестинада еврейлердің жиналуы мәселенің шешімі емес деп сенді. "Кибуц галуйот" – бұл іске асырылуы қиын мессиандық идеал еді. Нақты шешім Палестина ішінде рухани орталық, яғни Эрец Исраэль құруда жатты, ол жер аударылған еврейлердің шашыраңқы әлемі үшін үлгі болар еді; еврей диаспорасының айналасындағы әлем үшін рухани нұсқау. Ол Теодор Герцльдің бағдарламасын іс жүзінде жүзеге асыруға келмейтін деп есептегендіктен, Бірінші сионистік конгрестен кейін сионистік қозғалыстан шықты. "Бірінші сионистік конгресс" (1897) атты мақаласында ол: "ішкі құлдықтан және ассимиляция бізді әкелген рухани құлдыраудан құтылуды, ұлттық өмірдің барлық саласында бірлескен әрекеттер арқылы ұлттық бірлігімізді нығайтуды, болашақта қадір-қасиет пен бостандыққа лайық өмір сүруге жеткенге дейін" қолдады. Оның саяси сионизмді сынауы мәдени сионизм туралы оның ілімінің дамуына жағдай жасады. 1889 жылдан 1906 жылға дейін Гинцберг сионистік саясаттағы көрнекті зиялы ретінде өркендеді.
Журналистік мансап
Гинзбергтің әдеби мансабы 1886 жылы Одессаға көшіп келгеннен кейін басталды, ол "Ахад Хаам" деген псевдоним қабылдады. Оның алғашқы мақаласы 1889 жылы жарық көрді. Гинзберг жарияланымды "Ха-Шилоа" деп атады, бұл Киелі кітаптағы өзеннің аты. Киелі кітаптағы сол өзен ақырын ағатын суымен белгілі болған, және ол өзінің ай сайынғы басылымы еврей әдебиетінің баяу, жүйелі дамуын көрсетеді деп үміттенді.
Палестинаға сапар
Ашер Гинзберг Палестинаға жиі сапар шегіп, еврейлердің ондағы қоныстануының дамуы туралы есептер жариялады. Очерктері көбінесе қозғалыстың кемшіліктерін сынайтын болды. Онда аштық, арабтардың наразылығы мен толқулары, жұмыссыздық және Палестинаны тастап кетіп жатқан адамдар туралы мәліметтер келтірілді. 1891 жылы аймаққа жасаған сапарынан кейін жазылған очеркте ол "үлкен қателік" жасаймыз деп ескертті, қозғалыстың жер сатып алудағы қарсылықтар, жергілікті халықтың көзқарасы, экономикалық мүмкіндіктердің шектеулігі және ұлттық сезімнің жетіспеуі салдарынан сәтсіздікке ұшырайтынына сенді.
Израиль жерінен келген шындық
Ашер Гинзберг алғаш рет Палестинаға (Бейрут Осман вилайеті (облысы) және Иерусалим санджағы (ауданы) 1891 жылы бірінші алияның, яғни Палестинаға еврейлердің алғашқы толқынының (1882–1903) дамуын бақылау үшін сапар жасады. Ол үйіне оралғаннан кейін Санкт-Петербургте жарық көретін еврей газеті "Ха Мелиц"-те "Эрец Израилден шындық" деген тақырыпта бес мақала жариялады. Бұл мақалалар иммиграциялық күш-жігерді логистикалық және этикалық тұрғыдан толыққанды сынға алып, болашақтағы еврейлердің жерсінуі туралы пессимистік баяндама ұсынды. Ахад Хаам еврей тілін және еврей мәдениетін жаңғыртуда, сондай-ақ құрылатын еврей мемлекеті мен еврей мәдениеті арасындағы байланысты нығайтуда маңызды рөл атқарды.
Мәдени сионизм
Гинзбергтің сионисттік қозғалысқа қатысты эсселері мен сын-пікірлері арқылы таратылған идеялар бүгінде мәдени сионизм деп белгілі. Бұл идеология еврей диаспорасының барлық жерінде мәдени және тілдік жаңаруды қолдады, сонымен қатар еврей мемлекетінің құрылуына мүмкіндік берді, бірақ оны міндеттемеді. Бұл мемлекет диаспора үшін мәдени және рухани орталық болар еді. Гинзберг және мәдени сионизм идеологиясы жеке еврейлердің мәселелеріне қарағанда, еврейліктерді жеке тұлға ретінде анықтаудағы қиындықтарға көбірек мән берді. Ол Израиль жері еврей диаспорасының барлығын, тіпті көпшілігін де сіңіре алмайтынын жазды. Ахад Хаам да Сионда "ұлттық ошақ" құру "еврей мәселесін" шешпейтінін айтты. Сонымен қатар, Эрец Исраилдегі физикалық жағдайлар Алияны қиындатады, сондықтан Хиббат Сион еврей халқының арасында сионистік құндылықтарды жеткілікті деңгейде тәрбиелеп, нығайтуы керек, олар қиындықтарға қарамастан жерді қоныстанғысы келеді. Осы мақаладағы идеялар сол жылы ол құрған құпия қоғам – Бней Моше (Мұсаның ұлдары) үшін платформа болды. 1897 жылға дейін белсенді болған Бней Моше еврей білімін жақсартуға, еврей әдебиетіне қызығушылықты арттыруға және еврей қоныстарына көмектесуге жұмыс істеді. Одан да маңыздысы, 1889 жылғы "Дерех Кехайым" Ахад Хаамның ұлттық жаңғырудың барлық элементтерін қамтитын, бірақ интеллектуалдық күшпен жетелетуге тырысқан фундаменталистік бағыттан ерекше қозғалысты бастауға жасаған әрекеті болды. Ол батыстағы ассимиляциялық индивидуализмнің орыс еврейлерін одан әрі шеттетуіне қарсы шығып, Перец Смоленскин сияқты ұлтшылдарды басып өтті, олар көші-қонды азайтуға тырысты: оны оқшаулап, Шығыс Еуропалық еврейлерді қиын жағдайға түсірді. Ол тіпті Ховевейдегі эмиграцияны шектеуді көздегендердің ұлттық сананы жоюға және еврейліктерді бөліп-жаруға алып келетінінен қорқып отырды. Антисемитизм ғана бізді еврейлерге айналдырды. "Дерех" халықтардың тарих бойы өркендеп, құлдырағанын, бірақ ұлтшылдық еврей санасынан жоғалып кеткенін айтты. Тек ақсүйектердің шағын тобы ғана оны сақтап қалды. 1890 жылдары Ахад Хаам ұлтшылдықтың жалынын жандандыруға тырысты. Басты назар адамгершілік ұстанымдарға, тудың қадір-қасиетіне, өзін-өзі жетілдіруге және ұлттық жаңғыруға аударылды. "Авдут беток херут" мақаласында еврейлердің тәуелсіздікке қатысты болашағына деген пессимизмді талқылау кезінде өзгеріс орын алды. Сыншы Саймон Дубнов осыған сілтеме жасады, бірақ француз еврейлерін батыстануға бейімдегенімен келіспеді. Одессадағы ассимиляция мәселесі Ахад Хаамның прогрессивті сионизмі үшін қозғалыс үшін өлімге әкелді. 1891 жылы Палестинада "рухани орталық" қажеттігі туды. Бней Моше Владимир (Зев) Тьомкиннің Яффадағы идеалды қауымын қолдауына қарсылығы "Эмет ме'ерец Исраил" (Исраил жерінен келген шындық) дауын күшейте түсті. 1896 жылы Гинзберг "Хашилоа" еврей тіліндегі ай сайын шығатын журналының редакторы болды және алты жыл осы қызметте болды. 1903 жылы редакторлық қызметтен кеткеннен кейін Виссоцкий шай компаниясымен бизнес әлеміне оралды. 1897 жылы Базельдегі сионисттік конгресс еврейлердің ұлттық үйін "халықаралық құқықта мойындауға" шақырғаннан кейін Ахад Хаам "Еврей мемлекеті – еврей мәселесі" деген мақала жазды, онда völkerrechtlich мойындалған мемлекет идеясын Палестинадағы еврей қоныстарының аянышты жағдайына байланысты мазақтап көрсетті. Ол шетелде еврей ұлтының қайта жаңғыруы болмаса, еврей ұлттық үйіне шынайы қолдау көрсету мүмкін емес екенін атап өтті. Тіпті ұлттық отандық мемлекет құрылып, халықаралық құқықта мойындалса да, ол әлсіз және тұрақсыз болар еді. 1898 жылы сионисттік конгресс сионисттік қозғалыстың мақсаттарын ілгерілету және еврей халқының жаңғыруын қамтамасыз ету үшін диаспорадағы еврей мәдениетін тарату идеясын қабылдады. Бней Моше өзін-өзі қамтамасыз етудің үлгісі ретінде Реховотты құруға көмектесті және еврей баспасы Ахиасафты құрды.
Саяси ықпал
Ашер Гинзбергтің саяси ықпалы оның жарияланған еңбектерінің әсерімен және таралуымен салыстырғанда шамалы болды. Бейтарап, саяси емес комментатор ретінде танылуға ұмтылуы оны саяси оқиғалардың шетінде қалуға жиі итермеледі. Ол көптеген конференцияларда сөз сөйлеп, көрнекті басшыларға кеңес берді, бірақ олар ұсынылғанда жауапкершілік пен басшылыққа мүмкіндіктерден қашып жүрді. Гинзбергтің саяси саладағы алғашқы маңызды қадамы 1889 жылы құпия саяси ұйым – Бней Мошеге негіз салу және оны басқару болды. Ол сондай-ақ 1891 жылдан 1895 жылға дейін көптеген Бней Моше достарымен бірге еврей халқының Израильге көшіп келуін қолдаған Одесса комитетіне қосылды. Ахад Хаам шебер келіссөзші болды. Ол Хайфа Техникумының (қазіргі Технион) құрылуымен және Балфур декларациясына әкелген келіссөздермен байланысты болған "тіл дауы" кезінде өзінің келісімге келу дағдысын пайдаланды. Ахад Хаам келіссөздер барысында Хаим Вейцман мен басқа да британдық сионистердің жақын кеңесшісі болды. Балфур декларациясынан кейін ол сионистік «Саяси комитетте» қызмет етті, сонымен қатар британдық сионистердің сионизмге қарсы күресінде ықпалды кеңесші болды. Ахад Хаам мен Теодор Герцль жылдар бойы қарсыластар болып қала берді, ал олардың келіспеушіліктері жиырмасыншы ғасырдың басында Шығыс және Батыс сионистері арасында дау-жанжал тудырды.
Мұра және еске алу
Израильдің көптеген қалаларында Ахад Хаамның есімімен аталатын көшелер бар. Петах-Тиквада оның құрметіне Ахад Хаам атындағы жоғары мектеп бар. Бейт Ариэла кітапханасында да оның есімімен Ахад Хаам бөлмесі бар.
Жарияланған еңбектер
Сионизм мен иудаизм туралы он эссе, Леон Саймон еврей тілінен аударған, Арно Пресс, 1973 (1922 жылғы басылымның қайта басылымы). Эсселер, хаттар, мемуарлар, Леон Саймон еврей тілінен аударған және түзілген. Шығыс және Батыс кітапханасы, 1946. Таңдамал эсселер, Леон Саймон еврей тілінен аударған. Американың еврей жарияланым қоғамы, 1912. Ұлтшылдық және еврей этикасы; Ахад Хаамның негізгі жазбалары, Ханс Кон редакциялаған және кіріспе жазған. Шокен кітаптары, 1962.