Кіріспе

Батыстық шығанақ (ағылш. West Bay), бастапқыда Бридпорт порты деп аталған, Англияның Дорсет аймағында, Англияның Ла-Манш жағалауындағы шағын порты және курорты. Брит өзенінің сағасында, Бридпорттан оңтүстікке қарай шамамен 1,5 миль (2 км) қашықтықта орналасқан. Бұл аймақ Юралық жағалаудың бөлігі, әлемдік мұра. Батыстық шығанақтағы порт табиғи ландшафт емес, және оның тарихы ұзақ – бірнеше рет лайланып, құм мен тас толып, дауылдардан зардап шеккен. Әр ретте жөндеу, жақсарту және кеңейту жұмыстары жүргізілген. Порт екі рет көшірілді: бастапқыда 1 миль (2 км) ішке орналасқан, содан кейін Шығыс жартасының жанындағы жағалауға, ал кейін батысқа қарай, қазіргі орнына көшірілді. Порттың бұрынғы негізгі саудасы – Бридпорттың арқандарын және торларын экспорттау – 19 ғасырдың екінші жартысында азайды. 1884 жылы теміржол келгеннен кейін, елді мекенді курорттық инфрақұрылыммен қамтамасыз етуге әрекеттер жасалды. Бүгінде Батыстық шығанақтың экономикасы туризм мен балық аулаудың үйлесімінен құралған.

Тарих

Бридпорт тарихи тұрғыдан өнімдерін – арқан мен торларды экспорттау үшін порты керек болған. Алғашқыда порт қалаға шамамен 2 км жақын жерде орналасқан, ал теңізге шығу жолы – өзен сағасы – қазіргі орнынан шығысқа қарай болған. Англосаксондар мен нормандар өзен сағасының үнемі лайланып, Чесил жағалауынан келген құм-қиыршық тастармен бітеліп қалуына байланысты портты ашық ұстауға күш сарпты, сондықтан оны таза ұстауға көмектесетін шлюздер жүйесі ойлап табылды. Бұл үшін берілген ақы – үш жылға берілген сауда артықшылығы, себебі құрылысты аяқтау көмексіз мүмкін емес екені айтылды. 1395 жылы құрылыс аяқталғаннан кейін сауда өскен сайын кедендік қызметкер толық уақытпен жұмыс істеді. Жаңа порттың батысында кеме жасау шеберханалары ашылды. Олар фрегаттар, кемелер, шкуналар, бригантиналар, барктер және балық аулау кемелерін жасады. 1779 жылы 270 тонналық "Adventurer" бригі алғаш тіркелді, ал соңғысы бір ғасырдан кейін "Lilian" болды. Ең ірі кеме 1853 жылы 1002 тонналық "Speedy" кемесі еді. 1823 жылы сауданың одан әрі өсуіне байланысты порттың алабы шығысқа қарай кеңейтілді және ескі порт қақпалары шлюзбен ауыстырылды. Порттан құм, көмір және ағаш сияқты шикізаттар да әкелінетін. Бірақ, осы жақсартуларға қарамастан, порттағы сауда төмендеуге басталды. Бридпорттың арқандары мен торларына деген сұраныс азайды, ал желкенді кемелердің орнын бумен жүретін кемелер басты. Бұл портты курорт ретінде жаңартуға бағытталған күш-жігердің бір бөлігі болды. Жергілікті кәсіпкерлер, соның ішінде археолог Август Питт Риверс және Илчестер графы кеңейтуді қаржылады. Кейін олар қонақтарға виллалар мен пансиондар салу үшін "West Bay Building Company" компаниясын құрды. 1885 жылы өнер және қолөнер қозғалысының сәулетшісі Эдвард Шрёдер Прайор жобалаған "Pier Terrace" атты он пансиондық үйлердің террасасы ғана аяқталды. 1942 жылы террасаның сыртқы келбеті Солтүстік Францияның кейбір порттарын еске түсіргендіктен, Батыс шығанағы Диппе шабуылына дайындық үшін оқу алаңы ретінде пайдаланылды. Терраса бүгінгі күнге дейін порттың маңызды бөлігі болып табылады. 1919 мен 1930 жылдар аралығында, автомобильдердің көбеюімен және жеке тасымалдаудың дамуымен байланысты, порттың батысындағы төбеде жаңа тұрғын үйлер салынды. Вест-Бей мен Бридпорт арасындағы темір жол желісі 1930 жылы жолаушылар тасымалы үшін жабылды, ал 1962 жылы толығымен тоқтатылды. Бірақ станция 1980-ші жылдары қалпына келтірілді және қысқа рельстік учаскеге екі ескі теміржол вагоны орнатылды. Жаңа батыс пирс "Jurassic Pier" деп аталды. Бұл жоба порттың мүмкіндіктерін кеңейтіп, жаңа шлюз бен сыртқы портты құрды. Бұл портты оңтүстік желдің күшті толқындары болатын күндердің 50%-ында пайдалануға мүмкіндік берді, бұл бұрын мүмкін емес еді. Әкімшілік деңгейде Вест-Бей көбінесе Бридпорт қауымының Оңтүстік бөлігінде орналасқан, бірақ шағын аудандары Симмонсбери және Бертон Брэдсток қауымдарына да кіреді. Бридпорт қалалық кеңесі Бридпорттің жергілікті билігі болып табылады және ол жергілікті мемлекеттік қызметтерді толықтыруға, қаланы насихаттауға және оны өкілдік етуге жауапты. Оңтүстік бөлігін тоғыз кеңесші білдіреді. Порттың екі жағында да жағажайлар мен жартастар бар. Бұрын жағажайлар теңізге қарай созылған ұзындығы жағынан шамалас болған, бірақ қазір Шығыс жағажайы ұсақ шөгінділердің жиналуына байланысты әлдеқайда үлкен, және Чесил жағажайының бір бөлігін құрайды, ол Портленд аралына қарай оңтүстік-шығысқа қарай 18 мильге (29 км) созылады. Порттың шығысындағы жартастар Бридпорт құмдарынан және Inferior Oolite-тен тұрады, ал батысында Frome Clay (Upper Fullers Earth) және Forest Marble жартастары орналасқан. Бридпорт құмдарының шөгінділері ерте юраның соңындағы Тоарк дәуірінде қалыптасқан; олар көлденеңінен орналасқан, арасында қатты және жұмсақ материалдардың анық жолақтары байқалады. Батыс жартастағы Фром балшығы мен Орман мәрмәрі жасырақ және Орта юраның Батония дәуірінде қалыптасқан. Портқа жақын Батыс жартастың бөлігі жағалауды қорғау жұмыстарының бөлігі ретінде жобаланған; жағалаудағы үлкен қорғаныс тастар теңіз қабырғасымен, жаяу жолмен және жасанды шөппен жабылған беткеймен қоршалған. 18 ғасырда порттық іргетастардың құрылысы жағалау бойымен қорғаныш шөгінділерінің табиғи тасымалын тоқтатты, бұл Батыс жағажайының көлемін азайтып, теңіздің зақымдануына оңай жағдай жасады. Батыс жартасының сырғанауы мен үлкен құлауы сияқты теңізге жатпайтын процестерге ұшырауына себеп – төменгі қабаттарға балшықтың сырғанауы және оның ішіндегі жарықтардың болуы. 2019 жылы Шығыс жартаста 1000 тонналық құлау оқиғасы қоршаған ортаны қорғау агенттігінің бейнекамерасына түсірілді. Оқиғаның орнынан өткен жаяулардың тобы болған, бірақ ешкім зардап шеккен жоқ.

Экономика

Батыс шығанағы балық аулау, туризм (көбінесе қайықтар мен жағажайға бағытталған) және геология орталығы болып табылады. Батыс шығанағының аймағында көптеген жергілікті тұрақтар мен кемпингтер, сондай-ақ мейрамханалар мен қонақ үйлер (B&B) орналасқан, олар шығанақ аймағында және Бёртон Брэдсток сияқты айналасындағы ауылдарда кездеседі. Батыс шығанағының портында әртүрлі тағамдар ұсынатын көптеген шағын дүкендер бар, оның ішінде дәстүрлі балық және картоп қуырылған (чипстер), көбінесе жергілікті сулардан ауланған балықтан дайындалады. Порттың жанында тамақтандыратын үш паб орналасқан. "Станция асханасы" – ескі Батыс шығанағы станциясындағы мейрамхана, оның құрамында Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі жедел жәрдем пойызының вагоны бар. Шығыс жартастың үстінде орналасқан Бридпорт және Батыс Дорсет гольф клубында толық 18 лункалы ойын алаңы бар. Батыс шығанағы аймағының тарихын баяндайтын "Вест-Бэй Discovery Centre" – тарихи (II санаттағы ескерткіш) бұрынғы методист шіркеуіндегі шағын мұражай.

Фильм түсіру орны

Вест-Бэй жағажайы BBC телехикаясының "Реджинальд Перриннің құлдырауы мен қайта тірілуі" сериалының кіріспесінде және "Харбор Лайтс" телесериалының түсірілімдерінде пайдаланылды. Қала, порты және жағажай "The Navy Lark" және 2013 жылғы ITV сериалы "Broadchurch" түсірілімдері үшін орын ретінде қолданылды. "Broadchurch" көрсетілгеннен кейін Вест-Бэй және Бридпорт аймағына келушілер саны артты; туризммен байланысты алпыс жергілікті кәсіпкердің арасында жүргізілген сауалнамада жауап берушілердің үштен екісінен астамы 2013 жылы сауданың өскенін мәлімдеді, ал олардың жартысына жуығы бұл өсімді "Broadchurch" сериалымен байланыстырды. Сериалдың екінші және үшінші маусымдарының өте қысқа бөліктері де осы аймақта түсірілді.

Әдебиеттік сілтеме

Вест-Бей Томас Хардидің "Трампеда майоры" романында еске алынады.