Кіріспе

Австралиядағы Ұлы мұхит жолының жағасындағы әк тас тіректерінің жиынтығы.

Он екі елші – Австралияның Виктория штатындағы Ұлы мұхит жолының жағасында, Порт-Кэмпбелл ұлттық паркінің жағалауындағы әк тас тіректерінің жиынтығы. Он екі елші Шығыс Маар халқының дәстүрлі жерлерінде орналасқан. Олардың бір-біріне жақын орналасуы осы жерді танымал туристік орынға айналдырды. 2005 жылдың шілдесінде біреуі құлағаннан кейін, бастапқы тоғыз тіректің сегізі Он екі елшінің қарауынан көрінеді. Он екі елшінің жанындағы көріністе он екі тірек болмаса да, ұлттық парктің батысында, елшілер тобына жатпайтын қосымша тіректер бар.

Құрылуы мен тарихы

Он екі елшіге айналған әктас бірлігі Порт Кэмпбелл әктасы деп аталады, ол 15-5 миллион жыл бұрын орта және соңғы миоценде шөгіндіге түсті. Он екі елші эрозия нәтижесінде пайда болды. Оңтүстік мұхитының қатал және экстремалды ауа райы жұмсақ әктасты біртіндеп тозу арқылы жартастардағы үңгірлерді қалыптастырады, олар кейін аркаларға айналып, ақырында құлайды, нәтижесінде биіктігіне жететін тас қаптар қалады. Бұл қаптар толқындардан одан әрі тозуға ұшырайды. 2005 жылдың шілдесінде бір қап құлап, Он екі елшінің қарауында сегіз қап қалды. Қаптар бастапқыда Пинакл, Соу және Шошқалар (немесе Соу және шошқалар, Мэттонберд аралы Соу, ал кішірек тас қаптар шошқалар) және Он екі елші деп аталды. Бұл құрылымның атауы Исаның елшілерінің құрметіне Он екі елші деп ресми түрде бекітілді, тек тоғыз қап болғанына қарамастан, туристерді көбірек тарту мақсатында. Ассоциация Виктория үкіметінің Бенарис Энержи компаниясының сейсмикалық іздеу жұмыстарын тыйым салу туралы шешімін мақұлдады, себебі мұндай іздеулер теңіз жануарларына зиян келтіруі мүмкін деп санайды. 2023 жылдың наурызында Австралияның Федералды соты (1993 жылғы Туыс атау туралы заңға сәйкес) Шығыс Маар халқын Викторияның оңтүстік-батысында орналасқан 8,578 км² жердің дәстүрлі иелері ретінде ресми түрде тану туралы шешім қабылдады, оның ішінде Он екі елші де бар.