Кіріспе
Канадалық фермер және сотталған кісі өлтіруші Роберт Уильям Латимер (13 наурыз 1953 жылы туған) – канола және бидай өсіретін канадалық шаруа. Ол қызы Трейси Линн Латимердің (23 қараша 1980 жылы туған – 24 қазан 1993 жылы қайтыс болған) өліміне байланысты екінші дәрежелі кісі өлтіруде айыпталды. Бұл іс эвтаназияның анықтамасы мен этикасы, сондай-ақ мүгедектердің құқықтары туралы ұлттық пікір қақтығысына әкеп соқты және екі Жоғарғы Сот шешімі қабылданды: R. v. Latimer (1997) – Канаданың Құқықтар мен бостандықтар хартасының 10-бабы бойынша, ал кейіннен R. v. Latimer (2001) – хартаның 12-бабына сілтеме жасай отырып, қатыгез және ерекше жазалар туралы. Латимер 2008 жылдың наурыз айында мерзімінен бұрын босатылып, 2010 жылдың желтоқсан айында толық мерзімінен бұрын босатылды.
Robert William Latimer (born March 13, 1953) is a Canadian canola and wheat farmer who was convicted of second degree murder in the death of his daughter Tracy Lynn Latimer (born November 23, 1980 – October 24, 1993). This case caused a national controversy concerning the definition and ethics of euthanasia as well as the rights of people with disabilities, and resulted in two Supreme Court decisions, R. v. Latimer (1997), on section 10 of the Canadian Charter of Rights and Freedoms, and later R. v. Latimer (2001), concerning cruel and unusual punishments with reference to section 12 of the Charter. Latimer was released on day parole in March 2008 and was granted full parole in December 2010.
Шаруашылық және отбасы
Түрмеге қамалғанға дейін Латимер әйелі Лорамен және төрт баласымен бірге Уилки, Саскачеван қаласының жанында 1280 акр (520 гектар) бидай және канола шаруашылығында тұрған.
Трейси Латимер
Трейси Линн Латимер 1980 жылғы 23 қарашада дүниеге келді. Босану кезінде Трейсиге оттегі жетіспеуі салдарынан ауыр церебральды салқындық пайда болды, оның нәтижесінде ауыр зиякерлік және физикалық мүгелектігі болды, соның ішінде күшті ұстамалар да болды, олар дәрі-дәрмектермен бақыланды. Ол өз бұлшықтарын ерікті түрде басқара алмады, іш киімдерін киді, жүре де, сөйлей де алмады. Дәрігерлер оның отбасы көрсеткен күтімді өте жақсы деп сипаттады. Сондай-ақ, Трейсидің жамбасы бірнеше ай бойы шығып тұрғанына қарамастан, ол ауырсынуды басатын дәрілерді қабылдай алмағанын атап өтті, себебі ол құрысуға қарсы дәрілер қабылдады, олар ауырсынуды басатын дәрілермен бірге қайтадан құрысуға, асқазаннан қан кетуге, іш қатуға, тамаққа түсуге және аспирациялық пневмонияға әкелуі мүмкін еді. Роберт Латимер отбасының Трейсиге қауіпсіз деп есептелетін тиленолдан басқа ешқандай дәрі-дәрмек қолданылғанын білмейтінін мәлімдеді. Латимерлер оны тым жарақаттаушы деп санағандықтан, тамақтандыру түтігін салуға келіспеді, бірақ 2001 жылғы Жоғарғы Сот шешіміне сәйкес, мұндай түтік тиімдірек ауырсынуды басатын дәрілерді беруге және оның тамақтануын мен денсаулығын жақсартуға мүмкіндік берген болар еді. Өмірі бойы Трейсиге бірнеше операциялар жасалды, оның ішінде шегелерді ұзарту және бұлшықеттерді босату үшін жасалған операциялар, сондай-ақ арқасына таяқшалар енгізілген сколиозды түзету үшін жасалған операция бар. Трейсимен бірге топтық үйлерде және мектептерде жұмыс істеген адамдар оның күлімсірегенін, музыканы жақсы көретінін және цирктегі жылқыларға реакциясын айтты. 1993 жылдың қазан айында доктор Дзюс Трейсидің жамбасының ауыруынан туындаған тұрақты ауырсынуды азайту мақсатында 1993 жылдың 19 қарашасына тағы бір операцияны ұсынды және жоспарлады. Операцияның нәтижесі жамбас буынының жағдайына байланысты, жамбас буынын қалпына келтіру немесе жамбас сүйегінің жоғарғы бөлігін алып тастау болуы мүмкін еді, сонда аяқ денеге тек бұлшықеттер мен жүйкелер арқылы байланысты болар еді. Ол Трейси алған және алдағы уақытта алуға жоспарланған емделуді "қасірет пен азаптау" деп сипаттады. "Тамақтандыру түтігімен, арқасына енгізілген таяқшалармен, кесілген аяғымен және жаралармен, оны қалайша бақытты қыз деп айтуға болады?" - деп сұрады Латимер.
and could not walk or talk. Her doctors described the care given by her family as excellent. She also noted that despite having a hip that had been dislocated for many months Tracy could not take painkillers because she was on anti seizure medication which, in combination with painkillers, could lead to renewed seizures, stomach bleeding, constipation, aspiration and aspiration pneumonia. Robert Latimer reported that the family was not aware of any medication other than Tylenol that could be safely administered to Tracy. Considering it too intrusive, the Latimers did not wish a feeding tube to be inserted, though according to the 2001 Supreme Court judgment, it might have allowed more effective pain medication to be administered and it might have improved her nutrition and health. During her life, Tracy had several surgeries, including surgery to lengthen tendons and release muscles, and surgery to correct scoliosis in which rods were inserted into her back. People who worked with Tracy in group homes and schools described her smile, love of music and reaction to horses at the circus. In October 1993, Dr. Dzus recommended and scheduled further surgery on November 19, 1993, in the hope that it would lessen the constant pain in Tracy's dislocated hip. Depending on the state of her hip joint, the procedure might have been a hip reconstruction or it might have involved removing the upper part of her thigh bone, leaving the leg connected to her body by only muscles and nerves. He described the medical treatments Tracy had had and was scheduled to have as "mutilation and torture". "With the combination of a feeding tube, rods in her back, the leg cut and flopping around and bedsores, how can people say she was a happy little girl?" Latimer asked.
Қылмыс бойынша сот процестері мен шағымдар
Латимерге бірінші дәрежелі кісі өлтіру қылмысы тағылып, алқабилер алқасы оны екінші дәрежелі кісі өлтіру қылмысы үшін кінәлі деп тапты және 10 жылға шартты түрде босату мүмкіндігі жоқ өмір бойына бас бостандығынан айыруға үкім шығарды. 2008 жылдың қаңтар айында адвокат Джейсон Гратл Латимердің атынан шағымданып, шартты түрде босатудан бас тарту арқылы кеңестің өзінің ережелерін бұзғанын, кінәсын мойындауды талап еткенін және қайтадан қылмыс жасау қаупінің төмен екенін ескермегенін дәлелдеді. 2008 жылдың ақпан айында тексеру комиссиясы бұрынғы шартты түрде босату туралы шешімді жоққа шығарып, Латимердің қайтадан қылмыс жасау қаупінің төмен екенін айтып, оған күндізгі шартты түрде босату берді. Латимер Уильям Хед түрмесінен босатылып, наурыз айында Оттавада күндізгі шартты түрде босатуға кірісті. Бостандыққа шыққаннан кейін ол жаңа сот процесіне дайындалып, 2001 жылғы Жоғарғы Сот шешімінде қызын өлтірудің орнына қолдануға болатын ауыртпалықты жеңілдететін дәріні анықтауға тырысатынын мәлімдеді. Кейін ол Викторияға көшіп, аптасына бес күн жартылай үйде тұруға, ал қалған екі күні өз пәтерінде тұруға рұқсат алды. 2010 жылдың тамызында Канада Федералды сотына шағым түсті. Сот судьясы Мактавиш кеңеске Латимердің өтінімін қайта қарауды бұйырды. Сондай-ақ судья Ұлттық шартты түрде босату комиссиясына қоғамның қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін ең жұмсақ талаптарды қолдануды тапсырды. Латимердің қайтадан қылмыс жасау қаупі төмен деп бағаланды. 2010 жылдың қыркүйегінде шартты түрде босату комиссиясы оның Викториядағы жартылай үйде болмауына аптасына бес күн рұқсат берді, бірақ қалған екі күні тіркелуге міндетті болды. 2010 жылдың 29 қарашасында Латимерге толық шартты түрде босату берілді, және бұл шешім 2010 жылдың 6 желтоқсанында күшіне енді.
Латимерді қолдау
1999 жылғы сауалнама көрсеткендей, канадалықтардың 73% Латимердің қайырымдылықпен әрекет еткенін және оған жеңіл жаза тағайындалуы керек деп ойлады. Сол сауалнама бойынша, 41% адам евтаназия заңмен рұқсат ету керек деп санайды. Этика ғалымы Артур Шафер Латимердің "Канада тарихында евтаназия жасағаны үшін бір күн болса да түрмеде отырған жалғыз адам" екенін, ал қайырымдылық пен ақыл-ойы жазасын жеңілдетуге және мерзімінен бұрын босатуға шақыратынын айтты. «Әдеп философиясының негіздері» атты жоғары оқу орынының оқулығында Джеймс Рейчелс және Стюарт Рейчелс Латимердің іс-қимылдарын жақсы көзбен сипаттайды.
Латимердің айыпталуы мен үкімін қолдау
Көптеген мүгедектер құқығын қорғаушы топтар Латимердің Канада Жоғарғы Сотына берген апелляциясында араласушы (интервентор) мәртебесін алды, олар Трейси сияқты мүгедек баланың өлтіруі мүгедек емес баланың өлтіруінен ешқандай айырмашылығы жоқ екенін және бірдей жазаға тартылуы керек деп мәлімдеді. Олардың пікірінше, басқаша қарау мүгедектердің өмірін арсыздандырып, оларға күтім жасайтындардың осындай қылмыстар жасау қаупін арттыруы мүмкін. Рим-католик шіркеуін және Канада Евангелистік бірлестігін ұсынатын діни топтар да Латимердің Жоғарғы Сотқа берген апелляциясында араласушы ретінде қатысты. Латимердің 2007 жылғы күндізгі босатуға жасаған өтініші негізінен ол әлі де ешқандай құқық бұзушылық жасағанын мойындамағандықтан қабылданбады. "Маклин" журналының тілшісі Эндрю Койн Ұлттық шартты босату кеңесінің Латимерден өкініш білдіруін күтуі дұрыс екенін айтты, себебі басқаша істеу басқаларды да осындай әрекеттерге түрткіндеуі мүмкін.
Танымал мәдениетте
"Скрим" альбомындағы "Латимердің мейірімі" әнінде Оззи Осборн Латимер ісіне сілтеме жасайды. Алғаш рет 1996 жылы CBC радиосында радиоспектакль ретінде ұсынылып, кейін 2005 жылы Ұлы Канадалық театр компаниясы сахналық қойылымға бейімдеді. Драматург Эмиль Шердің "Қайғылы көгершін" пьесасы Роберт Латимердің әке ретіндегі тартысқа толы жағдайын зерттейді. 2003 жылы Stage Left-тің "Баланстау актілері" мүгедектер өнері фестивалінде алғаш рет көрсетілген "Mercy Killing or Murder: The Tracy Latimer Story" – Мишель Декотигнис және ұжымының бірлескен жобасы. Бұл қойылым Трейси Латимер мен мүгедектердің өмірін орталыққа қойып, тақырыпқа мультимедиалық, эпикалық театрлық көзқарас ұсынады.