Кіріспе
Мидың қызметінің толық және қайтарымсыз жоғалуы, яғни ми өлімі – бұл ми қызметінің тұрақты, қайтарымсыз және толық жоғалуы, оған өмірді сақтау үшін қажетті рефлекстік қызметтердің тоқтауы да кіруі мүмкін. Бұл, адам тірі және кейбір автономды функциялары сақталған тұрақты вегетативтік күйден өзгеше. Сонымен қатар, бұл комадан да ерекшеленеді, себебі комада ми мен дене белсенділігінің белгілі бір деңгейі сақталады, және бұл синдромға кіретін жағдаймен де ұқсас емес. Дәл диагноз қою арқылы осы жағдайларды медициналық тұрғыдан ажыратуға болады. Көптеген елдерде ми өлімі заңды өлімнің белгісі ретінде қабылданады, бірақ оның анықтамасы әртүрлі және көбінесе халық арасында шатасу тудырады. Мидың әртүрлі бөліктері басқалары тоқтаған кезде де жұмыс істей беруі мүмкін, ал "ми өлімі" термині әртүрлі жағдайларды білдіру үшін қолданылады. Мысалы, бір медициналық сөздікте "ми өлімі" мен "мидың өлімі" (мидың қыртыстың өлімі) терминдері бір-бірімен теңестірілсе, АҚШ Ұлттық медицина кітапханасының Медициналық тақырыптар (MeSH) жүйесі ми өлімін ми сабасының да қатысуымен анықтайды. Бұл айырмашылықтар медициналық маңызға ие, себебі, мысалы, миы өлі, бірақ ми сабасы тірі адамда спонтанды тыныс алу көмексіз жалғасуы мүмкін, ал толық ми өлімі (ми сабасының өлімі де кіреді) жағдайында тек өмірді сақтау аппараты тыныс алуды қамтамасыз етеді. Кейбір елдерде ми өліміне ұшыраған науқастардың мүшелері заң бойынша донорлыққа алуға болады.
the EP by Nuclear Assault
Brain death is the permanent, irreversible, and complete loss of brain function, which may include cessation of involuntary activity necessary to sustain life. It differs from persistent vegetative state, in which the person is alive and some autonomic functions remain. It is also distinct from comas as long as some brain and bodily activity and function remain, and it is also not the same as the condition locked in syndrome. A differential diagnosis can medically distinguish these differing conditions. Brain death is used as an indicator of legal death in many jurisdictions, but it is defined inconsistently and often confused by the public. Various parts of the brain may keep functioning when others do not anymore, and the term "brain death" has been used to refer to various combinations. For example, although one major medical dictionary considers "brain death" to be synonymous with "cerebral death" (death of the cerebrum), the US National Library of Medicine Medical Subject Headings (MeSH) system defines brain death as including the brainstem. The distinctions are medically significant because, for example, in someone with a dead cerebrum but a living brainstem, spontaneous breathing may continue unaided, whereas in whole brain death (which includes brainstem death), only life support equipment would maintain ventilation. In certain countries, patients classified as brain dead may legally have their organs surgically removed for organ donation.
Медициналық-құқықтық тарихы
Өлімнің операциялық анықтамаларындағы айырмашылықтар медициналық-құқықтық салдарларға ие (медициналық құқықтану және медициналық құқықта). Дәстүр бойынша, заң және медициналық қауымдастықтар өлімді клиникалық өлім кезіндегі белгілі бір дене функцияларының, әсіресе тыныс алу мен жүрек соғуының толық және қайта келмейтін тоқтауы арқылы анықтады. Медициналық қауымдастықтың тыныс алу, жүрек соғу немесе өмірлік белгілердің басқа да сыртқы көріністері жоқ адамдарды қайта тірілту мүмкіндігі артып келе жатқандықтан, өлімнің жаңа анықтамасын қажет ету туды, бұл заңды өлім туралы мәселелерді көтерді. Бұл мәселе өмірді сақтау құралдарының кеңінен қолданылуымен және ағза трансплантациясының мүмкіндіктері мен сұранысының өсуімен күшейді. 1960 жылдан бері өлімді анықтауды реттейтін заңдар белсенді ағза трансплантациясы бағдарламалары бар барлық елдерде қабылданды. Ми өлімін өлімнің заңды анықтамасы (немесе көрсеткіші) ретінде алғаш рет қабылдаған еуропалық ел – 1971 жылы Финляндия, ал АҚШ-та Канзас штаты осыған ұқсас заңды одан бұрын қабылдады. Гарвард медицина мектебінің арнайы комитеті 1968 жылы қайта келмейтін команы анықтау үшін маңызды есеп жариялады. Гарвард критерийлері біртіндеп қазіргі кезде ми өлімі деп танылатын жағдайға қатысты консенсусқа келді. 1976 жылғы Карен Энн Квинлан ісінен кейін АҚШ штаттарының заң шығарушылары ми өлімін өлімнің қанағаттанарлық белгісі ретінде қабылдауға көшті. 1981 жылы президенттік комиссия «Өлімді анықтау: медициналық, құқықтық және этикалық мәселелер» атты маңызды есеп жариялады, ол өлімді анықтауда «жоғары ми» тәсілінен бас тартып, «жалпы ми» анықтамасын қолдады. Бұл есеп 39 штатта қабылданған Өлімді анықтаудың бірыңғай заңының негізін құрады. Бүгінде АҚШ-та заң және медициналық қауымдастықтар «ми өлімін» өлімнің заңды анықтамасы ретінде пайдаланады, бұл өмірді сақтау құралдары дененің метаболикалық процестерін сақтап тұрған жағдайда да адамды заңды түрде өлі деп жариялауға мүмкіндік береді. Ұлыбританиядағы Корольдік дәрігерлер колледжі 1995 жылы 1979 жылғы мәлімдемесінен бас тарды, онда 1976 жылы жарияланған тесттер ми өлімін диагностикалау үшін жеткілікті екендігі айтылған, және ми сабақ функциясының қайта келмейтін жоғалуына негізделген өлімнің жаңа анықтамасын ұсынды. Бұл жаңа анықтама – сана мен өздігінен тыныс алу қабілетінің қайта келмейтін жоғалуы – және 1976 жылғы, негізінен өзгермеген тесттер, ағза трансплантациясы мақсатында өлім куәлігін беру үшін кейінгі практикалық кодекстерде қабылданды. Австралия және Жаңа Зеландияның жансақтау қоғамы (ANZICS) «ми өлімін анықтау үшін, клиникалық жағдайда осы нәтижелердің қайта келмейтін екендігін анықтау қажет: жауапсыз кома, ми сабақ рефлекстерінің және тыныс алу орталығының функциясының жоқтығы. Әсіресе, мидың жедел патологиясының (мысалы, мидың жарақаттануы, бас сүйегі ішіндегі қан кету, гипоксиялық энцефалопатия) клиникалық немесе нейровизуализациялық дәлелдері неврологиялық функциялардың қайта келмейтін жоғалуымен сәйкес келуі керек». Бразилиядағы Медицина Федералдық Кеңесі 2017 жылы ережелерін қайта қарады, онда «пациенттің нақты физиологиялық талаптарға сәйкес келуі және дәрігердің ми өлімін диагностикалау процедураларын бастамас бұрын пациентке оңтайлы күтім көрсетуі, сондай-ақ қосымша сынақтар жүргізуі және осы диагнозды қоятын дәрігерлерге арнайы оқыту қажеттігі» қарастырылды. 2020 жылы сарапшылардың халықаралық тобы, Дүниежүзілік ми өлімі жобасы, ересектер мен балаларда ми өлімі/неврологиялық критерийлер бойынша өлімді анықтау үшін ең төменгі клиникалық стандарттар бойынша ұсынымдарды қамтитын нұсқаулық жариялады (BD/DNC), әртүрлі клиникалық жағдайларға арналған нақты нұсқаулықпен. Ұсынымдар халықаралық қоғамдастық тарапынан кең қолдауға ие және кәсіби қоғамдар мен елдерді ми өлімін неврологиялық критерийлер бойынша анықтау үшін хаттамалар мен процедураларды қайта қарау немесе әзірлеуде басшылыққа алуға мүмкіндік береді, бұл елдер ішінде және елдер арасында үлкен сәйкестікке әкеледі.
Медициналық критерийлер
Табиғи қозғалыстар, сонымен қатар Лазарь белгісі немесе Лазарь рефлексі деп белгілі, миы өліп, бірақ өмірді сақтау шаралары арқылы мүшелерінің жұмыс істеуін қамтамасыз еткен адамда пайда болуы мүмкін. Бұл қозғалыстарды тудыратын тірі жасушалар мидан немесе ми сабасынан емес, олар тірек-қимыл жүйесінен шығады. Кейде бұл дене қозғалыстары отбасы мүшелерінде негізсіз үміт тудыруы мүмкін. Миы өліп қалған адамның физикалық тексеру кезінде ми функциясының ешқандай клиникалық белгісі болмайды. Бұл ауырсынуға жауап бермеу және бас миының жүйке рефлекстерінің жоқтығын қамтиды. Рефлекстерге көздің қарашығының реакциясы (қарқынды қарашықтар), окулоцефальдық рефлекс, мүйіз қабықшасының рефлексі, калориялық рефлекс тестіне жауап бермеу және спонтанды тыныс алудың болмауы жатады. Ми өлімін барбитураттардың артық дозасы, алкогольдік улану, седативтердің артық дозасы, гипотермия, гипогликемия, кома және созылмалы вегетативтік күй сияқты басқа медициналық жағдайлардан ажырату қиын болуы мүмкін. Комадағы кейбір пациенттер комаға дейінгі немесе оған жақын функционалдық деңгейге қайта оралуы мүмкін, ал ауыр, қайтымсыз неврологиялық бұзылыстары бар кейбір пациенттер ми қыртысы мен ми сабасының жоғалуына қарамастан, спонтанды тыныс алу сияқты кейбір төменгі ми функцияларын сақтап қалады. Мұндай жағдай аненцефалияда кездеседі. Мидың электрлік белсенділігі толығымен тоқтауы немесе көптеген құралдармен анықталмайтын өте төмен деңгейге түсуі мүмкін. Сондықтан ЭЭГ тегіс болады, бірақ бұл кейде терең анестезия немесе жүрек тоқтауы кезінде де байқалады. АҚШ-та өлімді растау үшін ЭЭГ тестілеуі міндетті болмаса да, оның растау құндылығы бар деп есептеледі. Ұлыбританияда бұл құндылық деп есептелмейді, өйткені ми сабасының үстіндегі мидың кейбір бөліктеріндегі қалдық белсенділіктің диагноздық критерийлерге сәйкес өлімді анықтау үшін маңызды емес деп саналады. Ми өлімінің диагнозын қою үшін жағдайдың қайтымсыздығына көз жеткізу мақсатында қатаң талаптар сақталуы керек. Заңдық критерийлер әртүрлі, бірақ әдетте екі тәуелсіз дәрігердің неврологиялық тексеруін қажет етеді. Тексерулер ми функциясының толық және қайтымсыз жоқтығын (Ұлыбританияда ми сабасының функциясы) көрсетуі керек және 24 сағат аралығында екі изоэлектрлік (түзу сызықты) ЭЭГ-ді қамтуы мүмкін (дисфункцияның себебі айқын физикалық жарақат болған басқа елдерде, кері қайтарылмауды анықтау үшін осылай көп күтудің қажеті жоқ деп есептеледі). Егер диагноз ЭЭГ критерийлері бойынша қойылса, науқастың дене температурасы қалыпты болуы және ми белсенділігін басатын дәрі-дәрмектерден аулақ болуы керек. Сонымен қатар, басқа зерттеулермен бірге радионуклидтік ми қан ағынының толық жоқтығын көрсететін сканерлеуді қарастыру керек. КТ-ангиография диагнозды қою үшін қажет емес және жеткілікті емес. Растау сынағы тек 1 жасқа дейінгілерге қажет. Ми өлімі диагнозы қойылған адамдардың денесіндегі өмірлік маңызы бар мүшелердің функциясы, егер механикалық желдету және басқа да өмірді сақтау шаралары жалғастырылатын болса, оларды трансплантациялау үшін жақсы мүмкіндіктер береді. Механикалық желдеткішпен ми өліміне ұшыраған донордың денесін күтіп тұрған жағдайда, донордың қайтыс болған күні ми өлімі анықталған күн ретінде тіркеледі. Кейбір елдерде (мысалы, Испания, Финляндия, Уэльс, Португалия, Франция және 2026 жылға қарай Швейцария) барлық адам өлім туралы заңмен қабылданған критерийлер бойынша диагноз қойылғаннан кейін автоматты түрде орган доноры болып табылады, бірақ кейбір юрисдикциялар (мысалы, Сингапур, Испания, Уэльс, Франция, Чехия, Польша және Португалия) жүйеден шығуға мүмкіндік береді. Басқа жерлерде ағзаны донорлық жасау үшін отбасы мүшелерінің немесе жақын туыстарының келісімі қажет болуы мүмкін. Жаңа Зеландияда, Австралияда, Ұлыбританияда (Уэльсті қоспағанда) және АҚШ-тың көптеген штаттарында жүргізушілерге өтініш берген кезде орган доноры ретінде тіркелуді қалайтындары туралы сұралады. АҚШ-та, егер науқас өлім алдында немесе өлімге жақын болса, аурухана мүшелерді алу ұйымына (OPO) мәліметтерді хабарлауы керек және науқасты донор ретінде жарамдылығы тексерілген кезде ұстауы керек. Егер қайтыс болған адам келісімін тіркемеген болса немесе басқаша (мысалы, жүргізуші куәлігінде) көрсетілмесе, OPO жақын туысынан рұқсат сұрайды. Науқас ағзалары хирургиялық жолмен алынып тасталғанға дейін тыныс алу аппаратына қосылады. Егер науқас алдын ала денсаулық сақтау туралы нұсқауда механикалық желдетуді қабылдағысы келмейтінін немесе жан сақтауға тырыспау (DNR) бұйрығын көрсеткен болса және науқас ағзаларын донорлыққа беруге ниеттенсе, жүрек және өкпе сияқты кейбір өмірлік маңызы бар мүшелерді алу мүмкін болмайды.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-та ми өлімі ересектердің өлімінің 2%-ына және балалардың өлімінің 5%-ына жауап береді. 2019 жылы АҚШ-тағы балалар интенсивті күтім бөлімдерін (PICU) қамтитын жалпыұлттық сауалнамада, ПИЦУ-да қайтыс болған 15 344 баланың ішінде 3000-нан астам баланың миы өліп қалған. Ұлттық зерттеуге сәйкес, "ми өлімін анықтау процедуралары тіпті ірі ПИЦУ-ларда да сирек жүзеге асырылады".