Кіріспе

Солтүстік Америкадағы Реформалық иудаизм ұйымы

1873 жылы раввин Исаак Майер Уайз құрған, 2003 жылға дейін Америкалық еврей қауымдарының одағы (UAHC) деп аталған, Реформалық иудаизм одағы (URJ) Солтүстік Америкадағы Реформалық иудаизмнің қауымдық бөлімі болып табылады. Раввин Уайз құрған тағы екі ұйым – еврей діні институтының еврей колледжі және Америка раввиндерінің орталық конференциясы. URJ-нің қазіргі президенті – раввин Рик Джейкобс. URJ-де 831 қауымда тіркелген шамамен 880 000 ересек адам бар. Ол 2,2 миллион адамды қамтиды деп мәлімдейді, себебі ересек американдық яһудилердің үштен бірінен астамы, оның ішінде көптеген синагог мүшелері емес, Реформалық иудаизммен байланысын жариялайды, бұл оны ең ірі яһуди дін ағымына айналдырады. UAHC Прогрессивті яһудизмнің әлемдік одағының негізін қалаушы мүшесі болды, және URJ оның ең ірі бөлігі болып табылады.

Сенімдер мен тәжірибе

Реформалық иудаизм, сондай-ақ либералдық немесе прогрессивті иудаизм деп аталады, бірнеше негізгі қағидаларды қабылдайды, оның ішінде теистік, жеке Құдайға сенім; үздіксіз аян, Киелі кітаптарды Құдайдың шабытымен жазған адамдар деп есептеу. Реформа қозғалысы жеке адамның өзінің еврейлік сенімдерін қалыптастыру және рухани тәжірибесінің соңғы шешімшісі болу құқығын қолдайды. Сонымен қатар, реформалық иудаизм дәстүрді түсіну және негізді шешімдер қабылдау үшін еврей білімін маңызды санайды. Реформа қозғалысы мүшелерін синагога мен еврей қауымдық өміріне қатысуға шақырады. Реформалық иудаизм иудаизмнің моральдық және этикалық императивтері мен дәстүрлі рәсімдер мен тәжірибелер арасында ерекшелік жасайды, олардың иудаизмнің жоғары мақсатына сәйкес келу үшін өзгертілуі немесе жаңаруы мүмкін деп санайды. Реформалық иудаизмнің тағы бір маңызды қағидасы – яһудилердің Құдайдың хабарын тарату, ұлттарға нұрлы үлгі болу миссиясы. Реформалық иудаизм болашақтағы бейбітшілік Мессиялық дәуірді болжайды, бірақ жеке Мессияның келуіне немесе Иерусалимдегі Үшінші ғибадатхананың және құрбандықтардың қалпына келтірілуіне сенімсіз. Реформалық иудаизм соңғы күндерде дененің қайта тірілуі туралы ұғымды қабылдамайды, бірақ жанның мәңгілігін мойындайды. «Классикалық» дәуірінде, шамамен Азамат соғысы мен 1930 жылдар аралығында, американдық реформа иудаизмнің көптеген рәсімдік аспектілерін және дәстүрлі заңгерлік билікті (халаханы) қабылдамады, діни өмірге рационалистік, универсалистік көзқарас ұстанды. 1937 жылғы Колумб қағидаларының декларациясынан бастап «Жаңа реформа» осы элементтерді қайта енгізуге және еврейлердің ерекшелігін атап көрсетуге тырысты, бірақ жеке адамның тәуелсіздігін сақтап қалды. Сонымен қатар, конфессия инклюзивтілік пен әртараптандыруды басымдыққа қойды. Бұл 1970 жылдары «Үлкен шатырлық иудаизм» саясатын қабылдағаннан кейін айқын байқалды. Ескі рәсімдер қайтадан сәнге енді, жуыну сияқты рәсімдер де кеңінен қолданыла бастады. Алғашқыда қысқартылған және көптеген ағылшын тіліндегі сөздерді қамтитын құлшылық дұғаларында еврей және дәстүрлі формулалар қалпына келтірілді, бірақ бұл теологиялық себептерге байланысты емес еді. «Классикалық» реформадан айырмашылығы, «Жаңа реформа» діни көзқарасты адамның нақты сенімімен теңестіруді тоқтатты. Жастардың сенімдегі білімдерін тексеру үшін емтихан тапсыратын растау рәсімдері көбінесе Бар және Бат Мицвамен алмастырылды, бірақ көптеген жасөспірімдер он төрт және он сегіз жас аралығында (әдетте Апталар мерекесінде) растау рәсімінен өтеді. Реформаның ерекше ерекшелігі – бұл ежелгі раввиндік «Тикун Олам» (Әлемді жөндеу) тұжырымын түсіндіруі болды. Ол әлеуметтік әділдікті қамтамасыз ету және азаматтық құқықтар қозғалысы, әйелдер теңдігі және гомосексуалдар құқықтары сияқты прогрессивті мақсаттарға қол жеткізуге қатысуға шақырушы күшке айналды. WUPJ-дегі бауырлас қозғалыстармен бөлісетін американдық реформаның тағы бір маңызды аспектісі – еврейлік бірегейлікке қатысты көзқарасы. Дінаралық некелер, бір кезде тыйым салынған – CCAR 1909, 1947 және 1962 жылдары қабылданған жарлықтармен мұндай рәсімдерге дін қызметкерлерінің қатысуын жазалаған – 20 ғасырдың соңына қарай жиірек кездесе бастады. 1979 жылы URJ аралас некедегілерді және олардың жұбайларын қабылдау саясатын қабылдады, соңғылары дінге қайта оралуы үмітімен. 1983 жылы ол еврей дінін аталық тегіне негіздеп мойындады, егер олар сенімге жақын екенін көрсетсе, жалғыз еврей ата-анасының баласы (әкесі немесе анасы) оның мәртебесін мұра етіп алатынын растады. Еврей дінін қабылдамайтын еврей анасының балалары еврейлер деп есептелмейді. Бұл шаралар Реформаны американдық ірі конфессиялар арасында еврей емес отбасы мүшелеріне ең құлшыныспен қарайтын конфессияға айналдырды: 2006 жылы синагога мүшелерінің 17% үй шаруашылықтарында дінін өзгерткен жұбайы болса, 26% дінін өзгертпеген жұбайы болды. Бұл саясат дәстүрлі қозғалыстар арасында үлкен шиеленістер тудырды. Православ және консервативті діндарлар реформалық түрлендірудің жарамдылығын бұрыннан қабылдамады, бірақ соңғылардың арасында CCAR раввиндарының халахикалық стандарттар бойынша процесті жүзеге асыруға бейімділігі көптеген жағдайларды мақұлдауға мүмкіндік берді. Аталық тегінің есепке алынуы екі басқа конфессия тарапынан Реформалық сайлаушылардың үлесінің өсуіне еврей емес деп қарауға себеп болды.

Ұйымдастыру құрылымы

URJ құрамына АҚШ-та 846 қауым, ал Канадада 27 қауым кіреді. Одақ төрт әкімшілік округтен тұрады: Батыс, Шығыс, Оңтүстік және Орталық. Олар өз кезегінде жергілікті қауымдардың топтарын қамтитын 35 өңірлік қауымға бөлінеді; олардың 34-і АҚШ-та, ал біреуі Канадалық реформалық иудаизм кеңесіне қатысты барлық мүшелерді білдіреді. URJ-ге 253 мүшеден тұратын сенімгерлер кеңесі басшылық етеді. Бұл кеңесті 5000 мүшелік Бас Ассамблея қадағалайды, ол екі жылда бір рет шақырылады. Ол алғаш рет 1874 жылдың 14 шілдесінде Кливленд қаласында өткізілді, ал соңғы жиын 2019 жылдың 11-15 желтоқсанында Чикагода ұйымдастырылды. Басқарма URJ президенті басқаратын Жоғары деңгейдегі басшылар тобына басшылық етеді. Рухани жетекшілікке 2300 дін қызметкері бар Америка раввиндерінің Орталық конференциясы жауапты, олар жыл сайын жиналады. CCAR мүшелерінің көпшілігі Реформа қозғалысының семинариясы – Еврей одағы колледжінің дін институтында білім алған. CCAR-дың баспа бөлімі бар және ол Ритуал, Жауаптар және Доға кітаптары сияқты әртүрлі комитеттердің жұмысын қадағалайды. Синагог дұғаларын негізінен CCAR және Америка канторлар конференциясының мүшелері орындайды. URJ-дің саяси және заңнамалық жұмыстарын Вашингтон қаласында орналасқан Діни әрекеттер орталығы жүзеге асырады. RAC діни құндылықтарға негізделген саяси ұстанымдарды жақтайды және Тикун Олам идеясының аясында саяси прогрессивизммен байланысты. Тикун Олам еврей тілінде «дүниені жақсарту» дегенді білдіреді. Бұл конфессияны Реформалық иудаизм әйелдері де қолдайды (бұрынғы Ұлттық ғибадатханалар федерациясы). URJ-де АҚШ-та шамамен 850 000 адам бар, оның ішінде 760 000 еврей және 90 000 басқа ұлттан шыққан, дінге өтпеген жұбайлар. Көптеген адамдар синагогқа мүше болмай-ақ Реформалық иудаизмді ұстанады. 2013 жылғы Pew сауалнамасы бойынша АҚШ-тағы еврейлердің 35%-ы өзін реформашы деп санайды (2001 жылғы AJC сауалнамасында бұл көрсеткіш 38% болған), осы деректерге сүйене отырып, Стивен М. Коэн балаларды есепке алмағанда, тіркелмеген 1,154,000 ересек мүше бар екенін болжады. Канадада тағы 30 000 қауым мүшесі бар. Осы нәтижелерді ескере отырып, URJ жалпы саны 2,2 миллион адамды құрайтынын мәлімдейді.

Жастар тобы мен жазғы лагерьлер

NFTY синагог деңгейіндегі реформалық жастар ұйымдарын толықтыру және қолдау мақсатында құрылған. Шамамен 750 жергілікті жастар тобы ұйымға мүше, олардың жалпы саны 8500-ден астам. URJ Camp & Israel Programs – әлемдегі ең ірі еврей лагерь жүйесі, Солтүстік Америкада 14 жазғы лагерьтен тұрады, соның ішінде ғылым және технология, шығармашылық өнер мен спорт салаларындағы мамандандырылған лагерьлер, сондай-ақ ерекше қажеттіліктері бар жастарға арналған бағдарламалар бар. Көптеген лагерьлер орта мектеп оқушыларына "Yallah! Israel" бағдарламасы арқылы жазда Израильге бару мүмкіндігін ұзақ жылдардан бері ұсынып келеді. Одақ семинарлар мен студенттер үшін әртүрлі Израиль бағдарламаларын ұсынады, оның ішінде екі жылда бір рет жастар конгресі де бар.

19 ғасыр

Реформаға ұқсас идеяларды алғаш рет 1824 жылғы 21 қарашада Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласында құрылған Израильдің реформаланған қоғамы білдірді. Оны Исаак Харби, Абрахам Моисе және Дэвид Нунес Карвалхо басқарды, олар Кахал Кадош Бет-Элохим қауымындағы жас, америкалық және діни талаптары жұмсақ ұрпақтың өкілдері болды. Англияда туған иммигранттардан құрылған, қатаң тәртіпке қарсы шыққан Харби мен оның ізбасарлары әдептілік мәселесіне ерекше көңіл бөлді. Олар уағыздарды ағылшын тілінде оқуды, синагог істерін ағылшын тілінде жүргізуді (Батыс сефардтары арасында кең таралған) ерте заманауи испан тілінде емес, сондай-ақ басқа да талаптар қойды. Бірақ олар негізгі мәселелерге де келді. Бірінші жылдығында Харби сөз сөйлеп, раввиндік иудаизмді ескірген сенім деп жариялады, ол енді қажет емес, ал Америка – «Киелі кітаптағы Уәде етілген жер». Күзетшілер тарапынан жалғасып келген бас тартудан кейін, олар екінші жылдығында өздерінің дұға үйін құрды. Үш жетекші дұға кітабын жазып, одан Мәсіх туралы айтуды, құрбандықтарды қалпына келтіруді және Сионға оралуды толығымен алып тастады. Ол 1830 жылы жарық көрді. Осы бағыттағы одан да орташа өзгерістер, реформаланған саналған алғашқы литургияда 1818 жылы Гамбургте шу тудырды. 1833 жылы бірнеше ондаған мүшеден тұратын қоғам тарап, Бет-Элохимге қайта қосылды, бірақ олар ықпалды болуын тоқтатпады. 1836 жылы қайта біріккен қауым Густав Позанскиді кантор етіп тағайындады. Ол Гамбургте болды және Гамбург ғибадатханасының рәсімін білді. Алғашында дәстүрлі болған Позански жақын арада басқа жолға түсті. 1843 жылы ол Екінші мереке күнін жоюға тырысты, кейін Маймонидтің Символының өзінің нұсқасын жариялады, онда өлгендердің қайта тірілуі мен Мәсіх туралы еске салмайды. Ол сондай-ақ түрлі діни реформаларды енгізді. Бұрынғы сепаратистердің көпшілігінің қолдауымен ол 1847 жылы отставкаға кетті. Осыған дейін бір жыл бұрын Еуропадан Исаак Майер Уайз келді. Яһуди иммигранттарының ұйымдасқан және бекітілген діни басшылығы болмаған елде Уайз тез арада танымал болды. Дәстүрлі сенімнен алыс болғанымен, ол жаңа, жан-жақты көзқарас ұсынуға мүдделі емес еді, прагматикалық келісімдерге назар аударды. Уайз синагог тарихында алғаш рет отбасылық орындықтарды енгізді (қауымы шіркеу сатып алған кезде) Олбаниде Шаббат Шува, 3 қазан 1851 жылы. Оның американдық яһуди дінін біріктіруге тырысуы оны консервативті Исаак Лизермен келісімге келуге итермеледі. Олардың арасындағы қарым-қатынас, бастан-ақ күдікпен толған, 1855 жылы Кливленд Синодында Уайз Лизердің талаптарымен келіскеннен кейін аяқталды, содан кейін соңғысы кеткен кезде ол кері қайтарылды. Уайздың орнына радикалды реформашы раввин Дэвид Эйнхорн келді. Көптеген неміс раввиндері олардың діни көзқарастары мемлекеттік араласудан немесе қоғамдық қысымнан азат болған жерге, мұхиттың ар жағына көшіп кетті. Эйнхорн біртіндеп үстемдікке ие болды, бірақ оның және Уайз арасындағы қайшылықты синергия американдық реформаның негізін қалады. 1869 жылғы 3-6 қарашадағы Филадельфия конференциясында радикалдар жеңіске жетті және Германияда өткен онжылдықтарда жасалған теорияны қорытындылайтын платформа қабылданды. Діни қызметкерлердің артықшылықтары жойылды, өйткені ғибадатхананы қайта құру күтілмеді; Мәсіхке және қайта тірілуге сену жоққа шығарылды. Майкл Мейер бұл құжатты конфессиялық «тәуелсіздік декларациясы» деп санады. Діни ажырасудың қажеттілігі (гет) де жойылды, азаматтық ажырасу жеткілікті деп расталды, бұл дәстүрлі дәстүрлердің көпшілігін тастауға бағытталған алғашқы қадамдардың бірі болды. Американдық яһудилер, тіпті формальды түрде ортодоксалдылар да, діни салттарды сақтамағанымен, реформа оларды ресми түрде жоюға кірісті. Оның ілімі иммигранттар, әсіресе олардың ассимиляцияланған балалары тарапынан жақсы қабылданды. 1860 жылы АҚШ-тағы 200 синагогтың ішінде реформаланғандарының бірнешеуі ғана болды. Жиырма жылдан кейін қазіргі 275 синагогтың барлығы дерлік осы қозғалысқа кірді. 1873 жылғы 8 шілдеде 34 қауымның өкілдері Цинциннатидегі Мелодеон залында (Огайо штаты) жиналып, Уайзтың басшылығымен Америкалық еврей қауымдарының одағын (UAHC) құрды. Бұл атау оның барлық яһудилерді бір шатыр астына біріктіру үмітін білдірді. 1875 жылы Уайз сондай-ақ Еврей одағы колледжін құрды. Бірақ оның орташа көрініс сақтауға тырысулары сәтсіз аяқталды. Белгілі бір оқиғада, 1883 жылғы 11 шілдеде HUC-тан бірінші түлектерді құттықтау кешінде кашер емес тағамдар, мысық және қабықшалылар берілді. Соқталған тағам кеші, бұл шешім еврей кейтерингтік компаниясының, емес Уайздің (ол диеталық заңдарды сақтаған) шешімі болғанымен, UAHC-тан тыс қалған Сабато Морайс сияқты американдық дәстүршілдердің наразылығын тудырды. Кейбір консервативті мүшелер бөлмеден жиреніспен шығып кеткендерін айтты, бірақ оқиға туралы нақты мәліметтер аз. 1885 жылы раввин Александр Кохуттың келуі анық ұстаным қабылдауға мәжбүр етті. Захариас Франкельдің және оның Позитивтік тарихи мектебінің ізбасары Кохут UAHC-ны дәстүрлі яһудиліктен бас тартқаны үшін сынады. Оның және реформаның бас идеологы раввин Кауфман Колер арасындағы қызу пікірталас соңғысын 19 қарашада Питтсбург платформасын қабылдауға шақырды. «Классикалық реформа» рухын бейнелейтін ол қозғалыстың теориялық негізіне жаңа ештеңе қоспады, бірақ оны нақты түсіндірді. Бүгін біз тек моральдық заңдарды ғана міндетті деп қабылдаймыз және өмірімізді көтеріп, қасиеттейтін ғана рәсімдерді сақтаймыз деп жарияланды. UAHC-дан наразылық білдіріп, Кохут, Морайс және олардың жақтастары Еврей теологиялық семинариясын құрды. Бастапқыда реформа емес ағымдардың барлығын біріктірген ол консервативті яһудиліктің орталығына айналды. 1889 жылы Уайз Америкалық раввиндердің орталық конференциясын құрды.

20 ғасыр

"Классикалық реформа" көп ұзамай күрделі де қиын мәселеге тап болды. Шығыс Еуропадан келген екі миллионнан астам яһудилердің қоныс аударуы, олардың дін мәселесінде берік дәстүрлі көзқарастары болғанмен, жеке өмірінде дінге немқұрайлы қарағандары да болды. Бұл жағдай бір ұрпақ ішінде UAHC-нің ықпалын күрт азайтты. 1910 және 1920 жылдары CCAR раввиндері жаңа қоныс аударғандарға ұнату үшін бұрын тастаған көптеген қағидаларды қайта енгізе бастады. Осы ағын мен соғыстар аралық кезеңдегі антисемитизмнің күшеюі еврейлердің ерекшелігіне, халықтығына, салт-дәстүрлеріне және ритуалдарына жаңаша назар аударуға себеп болды. Классицистердің сионизмге салқын қарайтыны, олардың ескі Мессиандық сенімдерді қабылдамауынан, Иерусалимде құрбандық ғибадатханасын қалпына келтіруге қарсылығынан және азаттыққа ұмтылысынан туындады. Ал Абба Хиллель Сильвер және Стивен Уайз сияқты көптеген жаңа дін қызметкерлері, керісінше, ынталы және ықпалды сионистер болды. Бұл тенденциялар 1937 жылы Колумб қағидалар декларациясында бекітілді, оған Сэмюэл С. Кохон, Соломон Фрихоф және Шығыс Еуропадан келген басқа да раввиндер үлкен үлес қосты. Сионизмге қарсы болған реформалық раввиндер Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Американың еврейлер кеңесін құрды, бірақ Алты күндік соғыстан кейін оның қызметі азайды. 1950 жылы HUC, 1922 жылы раввин Стивен Уайз құрған реформалық раввиндерді даярлайтын еврей дін институтымен бірікті. Соғыстан кейінгі жылдары дәстүрге селективті "қайта оралу" көптеген шығыс еуропалық текті американдық яһудилерді реформалық қауымдарға тартып, UAHC мүшелерінің қатарын жылдам арттырды. Бұл факторға URJ-ның Outreach бағдарламасы, әртүрлілікке ұмтылысы ("үлкен шатырлық иудаизм") және URJ президенті, раввин Ричард Джейкобстың "батыл қонақжайлылық" деп атаған қабылдаушылық көзқарасы да қосылды. Бұл Реформалық қозғалыстың Солтүстік Америкадағы ең ірі еврей діни ағымы ретінде қалыптасуына септігін тигізді. HUC Ұлттық қатынастар жөніндегі кеңестің мүшесі ретінде Розенберг комитетіне қарсы болды, оны коммунистік ұйым деп санайтын. 1953 жылы кеңес Розенберг ісінің антисемитизмге негізделген деген айыптау еврей қауымдастығында үрей тудырды деген мәлімдеме жасады. 1990 жылы Америка еврей қауымдарының одағы және басқа да ірі еврей американдық ұйымдары Нельсон Мандела Нью-Йоркке келгенге дейін Палестина мәселесіндегі көзқарасын нақтылауын сұрады. UAHC-тің аға вице-президенті Альберт Ворспан: "Біз жағдайды түзеуге және Манделаның сапарының лайықты болуына үміттенеміз: азаттық үшін күрескен батырға құрметпен қарсы алу, артық дау-дамайсыз" деді. Америка еврей қауымдарының одағы, жамандауға қарсы лига, Америка еврей комитеті, Америка еврей конгресі және басқа да ұйымдар өкілдері қатысқан Женевадағы кездесуде Мандела еврей американдықтарын ренжіткені үшін кешірім сұрады, апартеидке қарсы күрескен Оңтүстік Африка еврейлеріне алғыс айтты, кейбір Израиль басшыларын мақтады және Израиль мемлекетінің өмір сүруге құқығы бар екендігімен келісті.

КЕШЕР

КЕШЕР сөзін өз атауларына енгізген АҚШ-тың түрлі синагогаларымен шатастыруға болмайды. KESHER (иврит тілінен קשר 'байланыс', 'қосылыс') – реформалық иудаизмнің бұрынғы колледждермен жұмыс бөлімі және студенттік ұйымы. Ол 2009 жылы ресми түрде таратылды, бірақ бірнеше жыл бойы "URJ Kesher" таңбасымен "Taglit Birthright Israel" сапарларын жалғастырды. Қазіргі таңда URJ-де колледж бағдарламалары жоқ. Оның директорлары: Пауль Райхенбах (1995), Дэвид Тердиман (1995–1997), раввин Джонатан Клейн (1997–2000), раввин Эндрю Дэвидс, раввин Марк Израиль, Лиза Дэвид (2006); Николь Рэнд – соңғы атқарушы директор. Екі бағдарламалық координатор және Израиль шалихы болды. KESHER Солтүстік Америкадағы университеттерде реформалық яһудилік бағдарламаларын құру үшін Hillel сияқты ұйымдармен бірлесіп жұмыс істеді. Олар Израиль кампусы коалициясының мүшесі болды және Аргентина елшілері сапарына демеушілік етті. KESHER сондай-ақ көктемгі семестрде KESHER студенттік басшылық кеңесі ұйымдастырған басшылықты дамыту семинарын өткізді. Бұл кеңеске әр жыл сайын бір немесе екі семестрге (оқу жылы) өтініш білдірген 6-7 студент кірді. Өз веб-сайты арқылы ұйым реформалық иудаизм мен Солтүстік Америкадағы еврей жастары арасындағы байланысты сипаттайтын көптеген құжаттарды таратты.