Кіріспе
Түркия Республикасының 16-шы премьер-министрі (1974, 1977, 1978–79 және 1999–2002 жылдары қызмет еткен) Мұстафа Бюлент Есевит (28 мамыр 1925 – 5 қараша 2006) – түрік саясаткері, мемлекет қайраткері, ақын, жазушы, ғалым және журналист. 1974 және 2002 жылдар аралығында Түркияның премьер-министрі қызметін төрт рет атқарды. 1974, 1977, 1978–1979 және 1999–2002 жылдары премьер-министр болып қызмет етті. 1972–1980 жылдары Республикалық халық партиясының (CHP) төрағасы, ал 1987 жылы Демократиялық солшыл партияның (DSP) төрағасы болды. Есевит саяси мансабын 1957 жылғы сайлауда Анкарадан CHP депутаты болып сайлану арқылы бастады және партияның сол қанатының өкілі ретінде Исмает Инөнү кабинетінде Еңбек министрі ретінде танымал болды. 1972 жылы CHP басшысы болды. Оның басшылығы партияны жұмысшы табының сайлаушыларына жақындастырып, партияны «Орталықтан солға» бағытталған күшке айналдырды. 1974 жылы премьер-министр болып, опий өсіруге тыйым салуды жойды және Кипрге әскери операция жүргізді. 1977 және 1978–1979 жылдары тағы екі үкімет құрды, олар поляризацияның күшеюімен, саяси тұйыққа тірелумен және 1980 жылғы төңкеріспен аяқталған саяси зорлық-зомбылықпен ерекшеленді. Төңкерістен кейін Есевит, көптеген саясаткерлермен бірге, он жылға саясаттан шеттетілді. Тыйым салынған кезеңде оның әйелі Рахшан төрағалық еткен Демократиялық солшыл партия (DSP) құрылды. 1987 жылы саяси тыйым алынғаннан кейін DSP төрағасы болды. 1999 жылғы сайлауға дейін уақытша үкімет басқарған кезде Күрдістан жұмысшы партиясының (PKK) басшысы Абдулла Өжалан Кенияда тұтқындалды, бұл DSP-ны сайлауда жетекші орынға шығарды. DSP, MHP және ANAP коалициясы (1999–2002) маңызды саяси және экономикалық реформаларды жүзеге асырды, сондай-ақ Түркияның Еуропалық Одаққа қатысу процесін бастады. MHP коалициядан шыққаннан кейін үкімет құлап, 2002 жылғы кезектен тыс сайлауда DSP сайлау босағасын еңсере алмағандықтан парламенттен шығарылды. Есевит 2004 жылы партия төрағалығынан кетті. 2006 жылдың 5 қарашасында қан айналымы және тыныс алу жүйесінің жеткіліксіздігінен қайтыс болды. Есевит Түркияның жалғыз солшыл премьер-министрі ретінде танымал. Ол – Түнчели аймағынан шыққан, бірақ Кастамону ауылында туған күрд тегіндес ислам ғалымы. Мұстафа Шүкірдің ұлы және Бюленттің әкесі Фахри Есевит Анкара университетінің құқық факультетінде сот медицинасының профессоры болды. Кейін Фахри саясатқа қатысып, 1943–1950 жылдары Кастамонудан Республикалық халық партиясының депутаты болды. Оның босниялық тегіндес анасы Фатма Назлы Түркияда кәсіби суретші болған алғашқы әйелдердің бірі болды. Бюлент Есевиттің анасының әкесі Осман империясындағы Хиджаздың қасиетті орындарын қорғауға қызмет еткен Мекке шейхы және ислам ғалымы Хажы Эмин-паша болды. Оның анасы қайтыс болғаннан кейін оған 110 гектар жер және Мәсіт ан-Набауидің 99 гектарынан тұратын мүлік қалды. Бір заңгер мүліктің құнын шамамен 2 миллиард долларға бағалады, ал Медина сотының бейресми бағалауынша, құны 11 миллиард долларға жетті. Есевит саясаттан зейнетке шыққаннан кейін мүліктің кірісін түрік паломниктерінің игілігі үшін Діни істер басқармасына сыйлады. Есевиттің бауырлары болған жоқ және оның балалары да жоқ.
Mustafa Bülent Ecevit (; 28 May 1925 – 5 November 2006) was a Turkish politician, statesman, poet, writer, scholar, and journalist, who served as the Prime Minister of Turkey four times between 1974 and 2002. He served as prime minister in 1974, 1977, 1978–1979, and 1999–2002. Ecevit was chairman of the Republican People's Party (CHP) between 1972 and 1980, and in 1987 he became chairman of the Democratic Left Party (DSP). Ecevit began his political career when he was elected a CHP MP from Ankara in the 1957 election and came to prominence as Minister of Labour in İsmet İnönü's cabinets, representing the rising left wing faction of the party. Ecevit eventually became leader of the CHP in 1972; his leadership rejuvenated the party by reaching out to working class voters and cementing the party as "Left of Center". Ecevit became Prime Minister in 1974, during which he retracted the ban on cultivation of opium and invaded Cyprus. He formed two more governments in 1977 and 1978–1979 which were marked by increasing polarization, deadlock, and political violence that ended with the 1980 coup. Following the coup, Ecevit, along with most politicians, was banned from politics for ten years. During the ban, the Democratic Left Party (DSP) was established under the chairmanship of his wife, Rahşan. When the political ban was lifted in 1987, he became the head of the DSP. While heading a caretaker government for the 1999 election, PKK leader Abdullah Öcalan was captured in Kenya, catapulting DSP into first place in the election. The DSP MHP ANAP coalition (1999–2002) introduced important political and economic reforms, as well as beginning Turkey's accession into the European Union. The MHP's withdrawal from the coalition led to the government's collapse, and in the subsequent 2002 snap election, the DSP was ejected from parliament after being unable to clear the electoral threshold. Ecevit resigned the chairmanship of the party in 2004. He died on Sunday, November 5, 2006, as a result of circulatory and respiratory failure. Ecevit is known for being Turkey's only leftist prime minister. who was an Islamic scholar of Kurdish origin with roots in the region of Tunceli but born in a village in Kastamonu. Mustafa Şükrü's son and Bülent's father Fahri Ecevit was a professor of forensic medicine in Ankara University's Law School. Fahri later entered politics and served as a Republican People's Party member of parliament for Kastamonu between 1943 1950. His mother of Bosniak ancestry, Fatma Nazlı, was among the first women in Turkey to paint professionally. Bülent Ecevit's maternal great grandfather was the Meccan Sheikh ul Islam Hacı Emin Pasha, who served to protect the holy sights of Hejaz in the Ottoman Empire. The inheritance of his estate, which consisted of approximately 110 decares of land and 99 acres of the Masjid an Nabawi was left to him once Ecevit's mother died. One lawyer valued the estate at almost $2 billion, while unofficial valuation made by a Medina Court put it at $11 billion. In the end Ecevit donated the proceeds of the estate to the Directorate of Religious Affairs for the benefit of Turkish Hajjis, after his retirement from politics. Ecevit had no siblings and would have no children.
Білім беру, журналистика және жазу
1944 жылы Есевит Стамбулдағы Роберт колледжін бітірді. Баспасөз және баспа басқармасында (түрікше: Basın Yayın Genel Müdürlüğü) аудармашы болып жұмыс істей бастады. 1946 жылы сыныптасы Зекие Рахшан Аралға үйленгеннен кейін, ол Лондонға Түркия елшілігінде баспасөз атташесі болып жұмыс істеуге көшті. Ол Шығыс және Африка зерттеулері мектебінде бенгал, санскрит және өнер тарихын оқыған, бірақ бітірмеген. Сондай-ақ, суфи поэзиясын да жазған. Бюлент Есевит тек саясаткер ғана емес, сонымен қатар ақын, журналист және жазушы болды. 1950 жылдары ол Ulus, содан кейін Yeni Ulus, Halkçı және Forum газеттерінде редактор болып жұмыс істеді. Кейіннен ол Ulus пен Forum сол кезеңдегі ой-өрісінің екі маңызды бөлігі болғанын хабарлады. 1955 жылы Есевит үш ай бойы Солтүстік Каролинадағы Уинстон-Салем журналының шақырылған журналисі ретінде АҚШ-қа барды және Американың оңтүстігінде көрген нәсілшілдік оны қынжырлатты. Газеттегі соңғы күні ол америкалықтардың әлемдегі зұлымдыққа қарсы күресуге өздерін міндеттеуінің қаншалықты керемет екендігі туралы мақала жазды, ал ақ американдықтар бірдей мақсат үшін бірге шайқасқан адаммен бір судан ішуден бас тартқанда кінәлі; ортақ игілік үшін бірдей ынтамен жұмыс істеген адаммен бір көлікте немесе орындықтан саяхаттаудан бас тартқанда кінәлі; бір пайғамбардың үйретімін ұстанған адаммен бірге Аллаға дұға етуден бас тартқанда кінәлі. Мемлекеттік департамент стипендиясымен ол 1957 жылы Рокфеллер қорының стипендиясымен АҚШ-қа оралды, Гарвард университетінде сегіз ай бойы әлеуметтік психология және Таяу Шығыс тарихын оқыды. Ол Олоф Пальме мен Бертран Расселдің антикоммунизм тақырыбындағы лекцияларына қатысып, Генри Киссинджердің Гарвард халықаралық семинарына қатысты. Саясаткер болған кезде де ол әртүрлі газеттерге, соның ішінде 1965 жылы күнделікті "Миллиет" газетіне, 1972 жылы ай сайын шығатын "Өзгерген адам" журналына, 1981 жылы апталық "Арауыш" журналына және 1988 жылы ай сайын шығатын "Көгершін" журналына жазды. Есевит сонымен қатар Рабиндранат Тагор, Т. С. Элиот, Эзра Паунд және Бернард Льюис еңбектерін түрік тіліне аударды. Есевит ешқашан университетті бітірмегеніне қарамастан, осы әдеби ізденістерінде сәтті болды, бұл факт оны Түркия Республикасының Президентігіне үміткер болуға кедергі келтірді.
text=“guilty of refusing to drink from the same fountain as the man who has fought on the same front for the same cause; guilty of refusing to travel on the same coach or seat as the man who has been working with equal ardor for a common community; guilty of refusing to pray to God side by side with the man who believes in the same prophet’s teaching.”
On a State Department fellowship, he returned to the US with a Rockefeller Foundation Fellowship Scholarship in 1957, studying social psychology and Middle East history at Harvard University for eight months. He attended lectures on anti communism with Olof Palme and Bertrand Russell and attended Henry Kissinger's Harvard International Seminar. Even as a politician he continued writing for various newspapers, including the daily Milliyet in 1965, the monthly Özgür İnsan magazine in 1972, the weekly Arayış in 1981, and the monthly Güvercin magazine in 1988. Ecevit also translated works by Rabindranath Tagore, T. S. Eliot, Ezra Pound, and Bernard Lewis into Turkish. Ecevit was successful in these literary endeavors despite never having graduated from a university, a fact that prevented him from ever running for the Presidency of the Turkish Republic.
Алғашқы саяси мансап
Бюлент Ечевит 1950 жылы Түркияға журналист ретінде оралды, кейін Ulus газетінде жазды. Саясат туралы жазу оны осы салада мансап құруға ынталандырды, сондықтан 1954 жылы Республикалық Халық партиясының (CHP) Чанкая бөлімшесіне тіркеліп, ақырында Жастар бөлімшесінің атқару комитетіне қатысты. 1957 жылы 32 жасында ол Анкарадан CHP мүшесі ретінде алғаш рет парламентке сайланды. 1960 жылғы әскери төңкерістен кейін жаңа конституция жобасын жасау үшін партияның Конституциялық жиналысқа жіберілген делегациясының құрамында болды. 36 жасында 1961-1965 жылдар аралығында Ысмет Инону басқарған үш коалициялық үкіметте Еңбек министрі қызметін атқарды. Оның басшылығымен ұжымдық келіссөздер, ереуілдер және жұмыстан босату туралы заңға қол қойылды, бұл әлеуметтік қамсыздандыру мүмкіндіктерін кеңейтіп қана қоймай, түрік жұмысшыларына ереуіл және ұжымдық келіссөздер жүргізу құқығын берді. Партия сайлауда Сүлеймен Демирелдің оңшыл Орталық-әділет партиясына жеңіліп қалды. Оппозицияда партия ішінде билік үшін күрес болды, Ечевит пен Турхан Фейзиоғлу партияның саяси бағыты үшін таласты. Инону Ечевитті (өте жас деп ойлағандықтан) қолдамады, ал 1966 жылы өткен CHP-ның 18-ші кезекті съезінде ол партияның бас хатшысы болып сайланды. Келесі жылы өткен кезектен тыс съезде Фейзиоғлу басқарыған 47 депутат пен сенатор CHP-дан шығып, Сенім партиясын құрды. 1969 жылы бас хатшы Ечевит "Ауылды дамыту бағдарламасын" жариялады және "Жерді өңдейтінге жер, суды пайдаланатынға су" деген ұранды қолданды. 1971 жылғы әскери меморандум кезінде тағы да бір партиялық дағдарыс орын алды, Ечевит Инонудың әскери үкіметті қолдау шешіміне наразылық білдіріп, лауазымынан кетті. Ол меморандумға қарсылық танытып, оның CHP-дағы солшыл бағытқа қарсы екенін айтты. Бұрынғы одақтастар арасында қызу пікір алмасулар болды, бір кезде Инону: "[Бұл] Мен немесе Бюлент!" деп мәлімдеді, егер партия оған сенімсіздік білдірсе, отставкаға кететінін уәделеді. 1972 жылдың 8 мамырында Инону кезектен тыс съезде Ечевитке сенімсіздік дауысынан жеңіліп қалды. Осылайша, Инону түрік саясатының тарихында партия басшылығының дауысы нәтижесінде лауазымын жоғалтқан алғашқы төраға болды.
CHP төрағасы
Инөнү мен Эчевит арасындағы қақтығыс бастапқыда бұрынғысының технократиялық әскери үкіметті қолдауына байланысты болғанмен, Эчевит бастапқыда Мелен үкіметіне министрлер ұсынды, бірақ партиялық базасының наразылығынан кейін көп ұзамай қолдауын кері тартып алды. Әскерилер ХПП-ны тыйым салатыны туралы қауесет тарады. 1973 жылғы президенттік сайлауда Эчевит пен Демирел әскери президенттік дәстүрді тоқтатуға келісіп, Фарук Гюрлерге қарсы дауыс берді. Екеуі де адмирал болған Фахри Корутürk кандидатурасын қолдауға келісті. Алайда, бас хатшы Камил Кırıkoğlu Гюрлерге дауыс берді және ол 32 ХПП депутатымен бірге партиядан шығып кетті.
Бірінші премьер-министр (1974)
CHP-нің сайлауға қабілеттілігі 1973 жылғы жалпы сайлауда сынақтан өтті. «Ақкүндереге» (Ақ күндерге) деген науқандық ұранымен, еңбек одақтарының және басқа да солшыл топтардың көмегімен CHP дауыстардың 33,3% алып, 185 депутатты жеңіп алды, парламентте көпшілік дауыс пен орынды иеленді. Ецевит үкімет құруға шақырылды және Нецметтин Ербақан басқаратын Исламдық Ұлттық құтқару партиясымен (МҰП) коалиция құрды. Сонымен қатар, Американың қатты қысымымен әскери үкіметтер бұрынғыда қолданған опиум өсіруге тыйым салу алынды. Дауыс беру жасы 18-ге дейін төмендетілді. 1974 жылдың шілдесінде Кипрде қауымдық зорлық-зомбылық қайтадан жанданды, себебі ЭОКА жақтастары президент Макариосқа қарсы төңкеріс жасады. Ецевит Лондонға британдық шенеуніктермен кездесу үшін барды, өйткені Ұлыбритания Кипрдің кепілдік беруші мемлекеті болды, бірақ Кипрдегі жағдайға ортақ саясат табылған жоқ. Ецевит әскери араласуға шешім қабылдады және Кипрге басып кірді, соның салдарынан оған «Кипрдің жаулаушысы» (Кıbrıs Fatihi) деген лақап ат қойылды. Бұл АҚШ-тың Түркияға үш жылға созылған қару-жарақ эмбаргосына әкеп соқты. Солшыл ұлтшыл ретінде Ецевит бастапқыда Түркияның болашағы Еуропамен байланысты емес деп сенді. Ол бұл еуроскептикалық көзқарасты экономикалық саясатына да қабылдады, тек кең ауқымды әлеуметтік бағдарламаларды құрып қана қоймай, экономикада мемлекеттің рөлін де кеңейтті, сондай-ақ Түркияға арзан шетелдік тауарлардың кірмеуі үшін қорғау тарифін көтерді. Оның Афинаға қарсы қатал ұстанымы 1979 жылы Түркияның Грекиямен бірге Еуропалық экономикалық қауымдастыққа қосылуына кедергі келтірді. Есевит пен тәуелсіз депутаттар арасындағы жемқорлыққа қатысты айыптаулар, ТҮСІАД газеттерде жарнамалар басып, оның отставкаға кетуін талап еткені және 1979 жылғы ара сайлаудағы жеңілісінен кейін Есевит 1979 жылдың 14 қазанында премьер-министр лауазымынан кетті. Көпшілік дауыссыз Демирел премьер-министр болып қайта келді. 1980 жылғы тағы бір әскери араласуға дейін парламент жаңа президентті сайлауға 115 рет әрекеттенді.
Адам өлтіруге әрекеттену
Бюлент Ечевитке алты қастандық жасалды. Біреуін қоспағанда, барлығы 1970-ші жылдарға келген. Бес қастандық Түркияда орын алды.
Саясаттануға тыйым салу
1980 жылы 12 қыркүйекте Түркия қарулы күштері ел билігін басып алды. Бюлент пен Рахшан және көптеген саясаткерлер Гелиболудың Хамзакой қаласында бір айға қамауға алынды. Барлық басқа партиялардың саясаткерлерімен бірге Ецевитке жаңа конституцияның 4-бабы бойынша он жылға саяси қызметтен шеттетілу жазасы берілді. Ол 1980 жылы 30 қазанда ТХП төрағалығынан кетті. Республикалық халық партиясы және барлық басқа да саяси партиялар әскерилер тарапынан тыйым салынды. Әскери билікке қарсылығы үшін 1981 жылы сәуірде ол шетелге шығуға тыйым салынды. Ол хунтаға қарсылық көрсеткені үшін 1981 жылдың желтоқсанынан 1982 жылдың ақпанына дейін және 1982 жылдың тамызынан қазан айына дейін тағы екі рет түрмеге қамалды.
DSP төрағасы
1987 жылы референдумда саяси қызметке тыйым салу алынғаннан кейін ол ДСП төрағалығына Rahşan-нан мұрагерлік етті. Оның партиясы екі айдан кейін өткен жалпы сайлауда 10%-дан төмен дауыс жинағандықтан Ұлы Ұлттық Мәжіліске өте алмады, сондықтан Эчевит 1989 жылы ДСП басшысы болып қайта келгенге дейін уақытша отставкаға шықты. 1991 жылы өткен жалпы сайлауда ұлттық бірлік пен зайырлылықты сақтау қажеттігін баса көрсетіп, ол ШХП-ға шабуыл жасап, «Социал-демократтық дауыстарды бөліп алмаңыздар» деді. Сондай-ақ ол ШХП-ның жаңа про-күрдтік Халық Еңбек партиясымен сайлауалды одақ құрғаны үшін сынады және ШХП «сепаратистермен ынтымақтастық жасады» деп мәлімдеді. Өзінің ішінара күрд тегіне қарамастан, Эчевит сөздерінде күрдтерді этникалық топ ретінде мойындаудан бас тартты және күрд тіліндегі білім беруді заңдастыруға және күрд телеарналарын құруға бірнеше рет қарсылық көрсетті. Дегенмен, Еуропалық Одаққа қосылу жолындағы прогресс оның өзінің тудырған мәселесі – Кипр дауымен тоқталды. Соңында Эчевит өзінің экономика министрі ретінде Дүниежүзілік банк экономисі Кемаль Дервишті тағайындады. Оның басшылығымен үкімет кең ауқымды экономикалық реформалар мен ережелерді қабылдады. Оларға тендер заңнамасы, экономикалық-әлеуметтік кеңес заңы, жұмыссыздыққа байланысты төлемдер, мемлекеттік банктерді қайта құру, аккредитация заңы, капитал нарығы заңы және бәсекелестік органдарын құру кірді. Бұл сәтті реформалар Дервишке Халықаралық валюта қорынан 20 миллиард доллар көлемінде несие алуға мүмкіндік берді, бұл ДСП үкіметтен құлағаннан кейін 2002–2007 жылдар аралығындағы жоғары экономикалық өсімді қамтамасыз етті. 1999 жылдың 17 тамызында Коджаэлиде болған жер сілкінісінен Стамбул мен Измитте ондаған мың адам қаза тауып, миллиардтаған долларлық зиян келді. Апаттан кейін жер сілкінісінен туындаған зиянды азайту мақсатында (кейде «жер сілкінісі салығы» деп те аталатын) салық енгізілді. Осы кезеңде түрмелердегі аштық наразылықтарына жауап ретінде «Шартты түрде босату және мерзімін кейінге жылдыру туралы заң», сондай-ақ «Рахшан кешірімі» қабылданды, ол мемлекетке қарсы қылмыстардан басқа қылмыстарға шартты кешірім берді. Рахшан Эчевит қолдаған бұл заңның нәтижесі туралы кейін былай деді: «Мен кедейлер үшін кешірім сұрадым, [бірақ] кісі өлтірушілер пайда көрді». Бұл кешірім арқасында түрмедегілердің саны 70 000-нан 40 000-ға дейін азайды, бірақ үш жыл ішінде ол қайтадан 64 000-ға жетті.
Сыртқы саясат
Бюлент Ечевит АҚШ-тың Иракқа басып кіруіне қарсы болды, бірақ америкалық ұшақтарға Солтүстік Ирак үстіндегі әуе патрульдері үшін Түркиядағы базаларды пайдалануға рұқсат берді. Ол АҚШ-тың Иракқа қарсы санкцияларын сынады, оның себепсіз азап тудырғанын айтты. Бюлент үйде демалды, бірақ қайтадан ауруханаға жатты. Рахшан осы кезеңде күйеуіне жасалған қарым-қатынасқа күмәнданып, бұл туралы жұртшылыққа мәлімдеді. Оның айыптаулары жоққа шығарылды, бірақ келесі жылдары "Эргенекон" ісінде қайта көтерілді. Ечевиттің денсаулығының нашарлауына байланысты билік етуге қабілетсіздігі талқыланды. 25 маусымда ДСП-дан тоғыз депутат "Ечевит басшылығымен, Ечевитсіз өмір сүруді" талап етіп мәлімдеме жасады. 5 шілдеде оның атынан баспасөз мәлімдемесін жасаған ДСП депутаттарының тағы бір тобы вице-премьер-министр Хюсаметтин Өзканды, Ечевитке ең жақын адамдардың бірі, ашық сынады. 7 шілдеде Бахчели коалициядан қолдауын кері алып, мерзімінен бұрын сайлау шақыруды талап етті. Келесі күні Өзкан отставкаға кетті, одан кейін бірнеше министр және ДСП парламенттік фракциясының жартысы отставкаға шықты, олардың көпшілігі сыртқы істер министрі Джем құрған "Жаңа Түркия партиясына" қосылды. Отставкалар нәтижесінде коалициялық үкімет парламенттегі сандық үстемдігін жоғалтты. 16 шілдеде коалициялық үкімет басшыларының өткізген саммитінде 2002 жылдың 3 қарашасында мерзімінен бұрын сайлау өткізу туралы шешім қабылданды. Парламентте шілде айының соңында өткен дауыс беруде 514 депутаттың 449-ы мерзімінен бұрын сайлау өткізуге дауыс берді. Сыбайлас жемқорлыққа қатысты айыптаулар, экономикалық дағдарыс және Ечевиттің денсаулығының нашарлауы салдарынан ДСП 2002 жылғы жалпы сайлауда толық жеңіліске ұшырады, дауыстардың тек 1,2% ғана жинап, барлық депутаттарын жоғалтты. Әділет және даму партиясы (АҚП) парламентке үлкен көпшілікпен өтіп, осы күнге дейін Түркияны басқарып келеді. 2004 жылдың 22 мамырында өткен баспасөз конференциясында Ечевит Зекі Сезерді ДСП төрағасының орынбасары етіп тағайындады және төрағалықтан кетті. Ол сол жазда саяси өмірден ресми түрде шықты. Ечевит 2006 жылдың 5 қарашасында, жексенбі күні, сағат 22:40-та, вегетативтік күйге енгеннен кейін 172 күн өткен соң, қан айналымы мен тыныс алу жетіспеушілігінен қайтыс болды. Оның қазасынан кейін Ұлттық Ассамблея премьер-министрлер мен парламент спикерлерін Анкарадағы Мемлекеттік зиратқа (Devlet Mezarlığı) жерлеуге рұқсат беретін заң қабылдады, бұл Бюленттің де сол жерге жерленуіне мүмкіндік берді. 2020 жылдың қаңтарында Рахшанның қазасынан кейін парламент азаматтық тұлғаларды да Мемлекеттік зиратқа жерлеуге дауыс берді, осылайша оның да сол жерге жерленуіне жол ашылды. 2006 жылдың 11 қарашасында Кокатепе мешітіндегі жаназадан кейін Мемлекеттік зиратта мемлекеттік деңгейдегі жерлеу рәсімі өтті, оған барлық 81 провинциядан және көптеген елдерден, әсіресе Солтүстік Кипрден шамамен миллион адам қатысты. Жаназаға бес бұрынғы президент те қатысты.
Гүлен қозғалысымен қарым-қатынасы
Түрік әскерінің кеңесіне қарамастан, Ечевит Фетхулла Гүленнің мектептерін аралап, оларды жоғары бағалады. 1997 жылы Гүленнің құрметті төрағасы болған Журналистер мен жазушылар қоры Ечевитке (және Демирельге) «Саясат саласындағы ұлттық келісім сыйлығын» табыс етті. 1997 жылғы әскери меморандум дағдарысы күшейген кезде Бас прокурор Нух Мете Юксель Гүленге қарсы айыптама дайындады. Гүленнің бірнеше жыл бұрынғы сөздерінің видеолары көптеген телеарналарда көрсетілді, онда Гүлен «Гүлен қозғалысы бюрократияда қалай құрылуы керек» деген тақырыпта баяндама жасады. Кейін Гүленнің бұл мәлімдемесі туралы сұралғанда, премьер-министр Ечевит оның мектептерінде күдікті әрекеттер көрмегенін, олар Ататүктің қағидаларына сәйкес секулярлық білім беретінін айтып, Гүленді қорғады. 1998 жылы Ечевит Гүленнің Римге сапары барысында Италия елшісінен оны қарсы алуын сұрады, бұл генерал Çевік Бірдің наразылығын тудырды. Кавакчи парламенттің екінші сессиясына келмеді, ал оның депутаттық мәртебесі кейіннен тоқтатылды. Олардың балалары болмады. Ол сондай-ақ «Халкчи Ечевит» (Халықтық Ечевит) деген лақап атын алды. Сүлеймен Демирел өзінің қарсыласы Ечевитті Чилидің социалистік мемлекет қайраткері Сальвадор Альендемен салыстыру үшін «Альенде Бюлленде» деген лақап атты қолданды, Альенде әскери төңкеріспен құлатылып, өзіне-өзі қол жұмсаған болатын. Ечевит Кипр операциясынан кейін «Кипрді жаулаған» Кипр Фатихи, ал Абдулла Өжаланды ұстау операциясынан кейін «Кенияны жаулаған» Кения Фатихи деп те белгілі болды.
Мұра
Түркияның саяси тарихында Ечевит – солшыл премьер-министр болған жалғыз саяхатшы ретінде ерекше орынға ие. 2023 жылғы жалпы сайлауға дейін ДСП төрағасы Өндер Ақсақал Режеп Тайып Ердоғанның президенттік кандидатурасын қолдады және 2023 жылғы жалпы сайлауда АКП тізімінен депутат болып сайланды. Рахшан Бюлент Ечевит ғылым, мәдениет және өнер қоры [қазіргі] ДСП-ның Ечевиттің «өз мүдделері үшін оның есімін қолданбауы керек» деген принциптерімен ешқандай байланысы жоқ екенін мәлімдеді.
Поэзия
Шиірлер. [Өлеңдер]. 1976 жыл
Işığı Taştan Oydum. [Мен тастан жарық ойып алдым]. Текин Яйыневи. 1978 жыл
El Ele Büyüttük Sevgiyi. [Біз қол ұстасып махаббат өсірдік]. 1997 жыл
Bir Şeyler Olacak Yarın. [Бір нәрсе ертең болады]. Доған Кітапшылығы. 2005 жыл
Işığı Taştan Oydum. [I Carved the Light from the Stone]. Tekin Yayınevi. 1978
El Ele Büyüttük Sevgiyi. [We Grew Love Hand in Hand]. 1997
Bir Şeyler Olacak Yarın. [Something Will Happen Tomorrow]. Doğan Kitapçılık. 2005