Кіріспе
Франциядағы Монблан мен Швейцариядағы Маттерхорн арасындағы жаяу немесе шаңғы бағыты – Haute Route (немесе High Route немесе Mountaineers' Route) Франциядағы Шамонидегі Монблан мен Швейцариядағы Зерматтағы Маттерхорн арасында жаяу жүру немесе шаңғымен жүруге арналған маршрут. Алғаш рет 19-ғасырдың ортасында ағылшын Альпілік клубының мүшелері тарапынан жазғы альпинистік маршрут ретінде жоспарланған бұл маршрут, Шамони аңғарынан (Монбланның орны) Зерматқа (Маттерхорнның орны) дейін 180 км қашықтықты 12+ күн (жаяу) немесе 7+ күн (шаңғымен) жүруді қамтиды. Бастапқыда ағылшын тілінде "Жоғары деңгейлі маршрут" деп аталған термин, 1911 жылы шаңғымен алғаш рет сәтті жүріп өткен кезде француз тіліне аударылды. Осы уақыттан бері француз тіліндегі термин басымдыққа ие. "Haute Route" термині көп күндік, қанағаттандыратын альпілік саяхаттардың кез келгеніне қатысты белгілі бір дәрежеде жалпыланғанмен, "Chamonix-Zermatt Haute Route" бастапқы маршрут болып қала береді. Бастапқы Haute Route-тан өзге, қазіргі таңда "Walker's Haute Route" деп аталатын альпілік жаяу жүру жолы да бар, ол жақсы белгіленген және көрсетілген жолдар желісін ұстанады. "Walker's" маршруты 3000 метрден төмен орналасқан және жол бойындағы ауылдардағы танымал тау шатырлары мен шағын қонақ үйлерді пайдаланады. Көктем, жаз және күз айларында бұл маршрут қауіпсіз, техникалық қиындықтарсыз (настоящий Haute Route-тан айырмашылығы, арқан, крампон немесе қорғау құрылғыларын қажет етпейді) және күнделікті биіктік көтерілімі мен қашықтығына байланысты қиын болғанымен, жақсы физикалық жағдайдағы кез келген жаяу жүргінші үшін қол жетімді. Бастапқы Haute Route-тың үлкен бөлігі мұздықтар арқылы өтеді, сондықтан тиісті альпинистік жабдықтар мен тәжірибе қажет. Қыс мезгілінде шаңғымен жүруге арналған жабдықтар қажет, ал ауа райы мен таңдалған маршрутқа байланысты крампон, арқан және қар көшкінінен қорғануға арналған жабдықтар қажет болуы мүмкін.
The Haute Route (or the High Route or Mountaineers' Route) is the name given to a route (with several variations) undertaken on foot or by ski touring between the Mont Blanc in Chamonix, France, and the Matterhorn, in Zermatt, Switzerland. First charted as a summer mountaineering route by members of the English Alpine Club in the mid 19th century, the route takes around 12+ days walking (or 7+ days skiing) for the 180 km from the Chamonix valley, home of Mont Blanc, to Zermatt, home of the Matterhorn. Originally dubbed "The High Level Route" in English by members of the hiking club, the term was translated into French when first successfully undertaken on skis in 1911. Since then the French term has prevailed. While the term haute route has become somewhat genericized for any of the many multi day, hut to hut alpine tours, the "Chamonix Zermatt Haute Route" remains the original. Besides the original Haute Route, there is nowadays also a "Walker's" Haute Route, which is an alpine hiking trail that follows a network of well marked and signposted paths. The "Walker's" route stays below 3000 meters and takes advantage of the popular mountain huts and small inns and hotels in the villages along the way. In the spring, summer and fall, this route is safe, entirely non technical (requires no ropes, crampons, or protection devices, unlike the actual Haute Route) and while challenging because of its daily elevation gains and distances, is achievable by any hiker in reasonably good physical condition. The original Haute Route has large portions of glacier travel, for which suitable mountaineering gear and experience is necessary. In the winter, ski touring gear is required, and depending upon the weather and route chosen, may require crampons, ropes and avalanche protection gear.
Жазғы биік бағыттар
Кейде мұздықтардың құлау қаупі бар, ол жолды дерлік өтпейтіндей етеді. Дегенмен, мұздықтардан өтуден сақтайтын, төменгі деңгейдегі балама жол бар. Көпшілік саяхатшылар осы маршрутты 12–16 күнде аяқтайды.
Шаңғымен саяхаттау жоғарғы бағыты
1911 жылы алғаш рет сәтті аяқталған Haute Route шаңғы жолы әлемдегі ең танымал және құрметті шаңғы жолы болып саналады. Биік тау шатырларын пайдаланып, шаңғышыларға биіктеп, үлкен қашықтықтарды жүріп өтуге мүмкіндік беретін бұл жол Монбланнан Маттерхорнға дейін Альпі тауларының ең биік, әсерлі шыңдарынан өтеді. Бұл бағытты аяқтау үшін жақсы ауа-райы, қолайлы қар жағдайы және күш-жігер қажет. Осы себепті, Haute Route-ты бастаған шаңғышылардың шамамен жартысы оны аяқтамайды. Шамони мен Зерматт арасындағы HLR (Жоғары деңгейлі маршрут) түрлері көп, оның ішінде төменде тізілгендері де бар. Кез келген маршрутқа бірнеше шаңғы тауларына шығуды қосуға да болады. Қысқы Haute Route, қармен жабылғанда қауіпті немесе өткісіз болатын жерлерден қашу үшін жазғы маршруттан өзгеше болады. Көптеген адамдар Haute Route-ты кері бағытта да жүреді, жақсырақ көтеріліс пен түсуді таңдайтын түрлі маршруттарды пайдаланады. 2013 жылдың 15 сәуірінде Бург-Сен-Морис PGHM мүшесі Лионель Клодпьер 18 сағат 35 минуттық жаңа рекордты орнатты.
Классикалық жол
Қысқы Haute Route-тің бастапқы бағыты, ұзақ көтерілістерді және мұз балтасы мен тісті қапсырмалармен тау шаруашылығын қамтиды. 1-күн: Аржентьер ауылы, Франциядан Шардонне жотасы мен Салейн терезесі арқылы Триент шатырына. 2-күн: Шампекс-Лак, Арпетт аңғары арқылы. Автобус немесе таксимен Бург-Сен-Пьерге. 3-күн: Гранд Комбиннің етегіндегі Вальсорей шатырына ұзақ көтерілу. 4-күн: Кулоар платосынан өтіп, Мон-Дюран мұздығынан төмен Шанрион шатырына. 5-күн: Отемма мұздығымен Виньеттер шатырына ұзақ өрлеу. 6-күн: Зерматқа дейін Col de l'Evêque, Col du Mont Brulé және Col de Valpelline арқылы ұзақ күндік сапар, содан кейін Маттерхорн мен Дент д’Эреннің етегінен ұзақ түсу. 7-күн: Адлер жотасы арқылы Саас-Феге қосымша бағыт.
Вербиердің түрленуі
Бұл ең таза және ең көп жасалатын шаңғы жолы. 1-күн: Франция, Аржентьерден Шардонне жотасы мен Салейн терезесі арқылы Триентке дейін. 2-күн: Шампекс-Лак, Арпетт аңғары арқылы. Вербьеге және Мон Форт үйіне автобуспен немесе таксимен бару. 3-күн: Росабланштан Прафлеури үйіне дейін. 4-күн: Диксенс суқоймасының айналасымен және Дикс үйіне дейін. 5-күн: Аролла шыңы арқылы Виньеттер үйіне. 6-күн: Зерматқа дейін ұзақ күндік сапар – Эвек жотасы, Мон Брюле жотасы және Вальпеллин жотасы арқылы, содан кейін Маттерхорн мен Дент д’Эренс иығының астынан ұзақ серуен. 7-күн: Адлер жотасы арқылы Саас-Феге қарайғы кеңейту мүмкіндігі.
Гранде-Луи нұсқасы
Бұл жол Verbier және Classic нұсқаларындағы жол үзілісін болдырмайтын, ұзақ, қиын және техникалық жол. 1-күн: Аржентьер ауылы, Франциядан Шардонне жотасы мен Салейн терезесі арқылы Триен шатырына немесе Доре бивуагына дейін. 2-күн: Гранде-Луи арқылы Салейн жотасынан немесе Швейцарияның үш жотасы арқылы айналып, Ла-Фоли ауылына ұзақ түсу. 3-күн: Валь-Ферретке дейін көтеріліп, Гранд-Сен-Бернар хосписіне дейін. 4-күн: Ұлы Сен-Бернар жотасына дейін және Мон-Веланның иығы арқылы Велан шатырына дейін. 5-күн: Гранд-Комбинге көтеріліп, Кулоар платосынан өтіп, Мон-Дюран мұздығынан төмен, Шанрион шатырына дейін. 6-күн: Отемма мұздығына техникалық қиындықсыз ұзақ көтерілу немесе Лес Портон арқылы Виньеттер шатырына тік көтерілу. 7-күн: Евеке, Мон-Бруле және Вальпелин жоталары арқылы Зерматқа дейін ұзақ күндік сапар, содан кейін Маттерхорн мен Дент-д'Эреннің иығы астынан ұзақ түсу. 8-күн: Адлер жотасы арқылы Саас-Феге қарай кеңейтілген маршрут.
"Артқа" жоғарғы жол
1-күн: Зерматтан Маттерхорнның астынан Шёнбиль үйіне дейін. 2-күн: Вальпелин жотасы арқылы Бертоль үйіне дейін. 3-күн: Төмен түсіп, содан кейін Колл Коллон жотасынан Виньеттер үйіне дейін. 4-күн: Аролла шыңынан және Лес Портоннан төмен, Шанрион үйіне дейін. 5-күн: Отемма шатқалынан өтіп, Аоста аңғарына көтеріліп түсу. Ла-Палудқа автостоппен бару. 6-күн: Валле Бланшқа лифтпен көтеріліңіз. Монтенверге түсіп, шаңғымен немесе тісті рельстік пойызбен Шамониге шығыңыз.
Жолдағы шыңдар мен жолақтар
Жол сипаттамаларын қараңыз. Тізімделген Haute Route нұсқалары бойынша шаңғымен шыңға опциялық көтерілулерге Монблан, Росабланш, Пинь д’Аролла, Монблан де Шейлон, Мон Велан, Брейтхорн кіреді. Осы шыңдардың кейбіреулеріне көтерілу үшін қосымша бір немесе бірнеше күн қажет болуы мүмкін, және олардың қиындығы оңайдан өте техникалық және күрделіге дейін жетеді.