Кіріспе

Португалиялық су иті Португалияның Алгарве аймағынан шыққан. Одан кейін бұл тұқым Португалияның жағалауының барлық бөліктеріне тарады, онда олар балықшылардың ауларына балықты жинауға, жоғалған немесе бұзылған ауларды қайтарып беруге және кемеден кемеге немесе кемеден жағаға хабар жеткізуге үйретілді. Португалиялық су иті балық аулау траулерлерінде Португалияның Атлант мұхитының суларынан Исландия жағалауындағы суларға дейін балық аулауға жұмыс істеді. Португал тілінде бұл тұқым cão de água (ˈkɐ̃w dɨ ˈaɣwɐ; әдебиде "су иті") деп аталады. Португалияда бұл итті Альгарвиан су иті (cão de água algarvio) немесе португалдық балықшы иті (cão pescador português) деп те атайды. Cão de água de pêlo ondulado – толқынды түкті сорттың атауы, ал cão de água de pêlo encaracolado – бұйра түкті сорттың атауы. Кейбір өсірушілер оларды гипоаллергендік тұқым деп мәлімдесе де, гипоаллергендік ит тұқымдары бар дегенді растайтын ғылыми дәлелдер жоқ. Олардың түк қондырмайтын қасиеттері соңғы жылдары оларды танымал етті. Португалиялық су иті АҚШ президенті Барак Обаманың таңдаған тұқымы болды, оның Бо және Санни атты екі иті болды. Обама отбасы Санниді тұқымның салыстырмалы түрде гипоаллергендік қасиеттері үшін таңдады, ал Боны оларға сенатор Тед Кеннеди сыйлады.

Сипаттама

Португал және испан су итттерінің бір-бірімен туыс екені анық, және олардың ортақ ата-бабасы болған болуы мүмкін. PWD және испан су итінің ең жақын туыстары – стандартты пудель екені жиі айтылады. Пудельдер мен бірнеше басқа су иті тұқымдары сияқты, PWD-лер де ақылды, иілгіш, жүзуге арналған қанатты аяқтары бар және түк қырылмайды. Дегенмен, португал су итттері күшті денелі, қалың аяқтары бар және тығыз иілгеннің орнына толқынды түктері болуы мүмкін. Егер олардың дене құрылысын пудельдікімен салыстырсақ, екі тұқым арасында маңызды айырмашылықтар бар. Португал су итінің сүйегі мықты, жақсы жетілген, әрі нәзік те емес, әрі жалпы да емес, мықты және бұлшықетті денелі болады. Португал су итінің пропорциясы төртбұрыштан сәл ауытқып, кеуде алдынан қалқып отыратын бөлігіне дейін, және иықтан жерге дейін өлшгенде биіктігінен сәл ұзын болады. Португал су итінің көздері қара немесе қоңыр түстің түрлі реңктерінде болуы мүмкін, ал түсі қара, қоңыр, қара-ақ немесе қоңыр-ақ болуы мүмкін. Еркек португал су итттері әдетте шамамен биіктікте болады және салмағы шамамен , ал аналықтары әдетте шамамен биіктікте болады және салмағы шамамен .

Арыстанның кесуі

Арыстан кесуінде арт жағы, тұмсық және құйрықтың табаны қырқылады, құйрық шашының шамамен 1/3 бөлігі – «ту» деп аталатын ұзын қалдырылады, ал дененің қалған бөлігі толық ұзындығында қалдырылады. Бұл дәстүрлі кесу Португалияның балық аулау иттерінен бастау алған. Арыстан кесуі қайықтан секіргенде судың салқынынан болатын алғашқы соққыны азайтып, маңызды мүшелерді жылумен қамтамасыз етеді. Артқы аяқтардың және құйрықтың, тізегі сияқты, күшті қозғалысын жеңілдету үшін арт жағы қырқылады.

Ретривердің кесуі

Ретривер кесуінің ұзындығы бір дюйм (2,5 см) және бүкіл дене бойында тегіс болады (бірақ кейбір иелері тұмсығын немесе құйрықтың табанын қысқарақ кесуді ұнатады, қайтадан, құйрықтың шамамен 1/3 бөлігін ұзын қалдырып, оны «ту» деп те атайды). Бұл кесу – салыстырмалы түрде жаңа стиль, ол селекционерлердің тұқымды сатып алушылар үшін тартымдырақ ету ниетінен туындаған. Кейде иелері өз иттерінің шашын, әсіресе жаз айларында, ретривер кесуінің өңделген түрімен өте қысқа қырып алады.

Қазіргі тарих

1930 жылдары португалиялық кеме тасымалының ірі кәсіпкері Васко Бенсаудтың тұқымды қайта жаңғырту мақсатымен балықшылардың иттерін іздеуді бастауымен, португал су иті (PWD) жоғалу қаупінде болған тұқым еді. Бенсаудтың үйірігі «Алгарбирум» деп аталды, ал оның ең танымал иті – Леао (1931–1942), өте «типтік» (яғни, стандартқа сай) балықшының тұқымдық иті болатын. Ол көптеген түрлі аналықтармен шағылыстырылды, сондықтан қазіргі бар португал су итінің шамамен жартысы оның тегін жатады. Бенсаудқа екі португалдық ветеринар – Фредерико Пинто Соарес және Мануэль Фернандес Маркес көмектесті. Оның жұмысын Кончита Синтрон де Кастело Бранко жалғастырды, ол оған соңғы 14 PWD-сі мен барлық мұрағатын сыйлады. Антониу Кабрал Португалиядағы «Альваладе» үйірігінің негізін қалаушы болды. Оның көптеген танымал PWD-ларының ішінде қоңыр түсті Ч. Чарли де Альваляде (Чарли) және К. Б. Балуарте де Альваляде (Балу) есімді итер бар еді. Бенсаудтың тұқымды Португалияда қайта жаңғырту жолында атқарған жұмысынан кейін ол 1954 жылы алғашқы PWD-ін тіркеді. Кабрал Карла Молинари, Дейанн Миллер, Соня Сантос және басқалармен бірлесіп АҚШ-та PWD-ні тарату жөнінде жұмыс істеді. «Кабрал белгісі» – әдетте құйрықтың табанынан басталатын, әртүрлі түс және текстураға ие жүнді үшбұрыштың пішіні. Дейанн Миллер Америкада PWD-нің дамуына ең көп үлес қосушы адам. 1972 жылы Миллерлер мен тағы 14 адам Американың португал су иті клубын (PWDCA) құрды. Ол Cintron және Cabral тегінен алынған итермен жұмыс істеп, АҚШ-тағы «Farmion» үйірігінде PWD-нің тұрақты генетикалық қорын құрды. Америкада PWD-ні ерте көбейткен тағы бір адам – актер Реймонд Берр. Дегенмен, PWD-де жамбас дисплазиясының даму қаупін иттің әкесі мен анасының тегін және денсаулық туралы анықтамаларын мұқият тексеру арқылы айтарлықтай азайтуға болады.

Катаракта, ретинаның прогрессивті атрофиясы және дистихиаз

Катаракта және прогрессивті ретина атрофиясы – ПВД-да кездесетін екі көз ауруы. Прогрессивті ретина атрофиясы, «түн соқырлығына» себеп болады және толық соқырлыққа әкелуі мүмкін. Бұл – қарапайым рецессивті ген. «Оптиген тестілеуі» деп аталатын ДНҚ тестілеуі, прогрессивті ретина атрофиясының генін тасымалдайтын иттерді анықтауға мүмкіндік береді. «Нормальды» немесе «А» иттерде бұл ген жоқ. «Тасымалдаушылар» немесе «В» иттер геннің бір көшірмесін тасымалдайды және ауруды білдірмейді, бірақ генді ұрпақтарының 50%-на береді. «Зарапталған» немесе «С» иттерде прогрессивті ретина атрофиясы генінің екі көшірмесі бар және олар ауруды кеш басталатын прогрессивті ретина атрофиясы ретінде білдіруі мүмкін. «В» немесе «С» иттерді тек «А» иттерге ғана жұптастыру керек, осылайша ұрпақтарының ешқайсысы ауруды білдірмейтініне көз жеткізуге болады. Кірпікшелердің ішке қарай өсуі (дистихиаз) кейбір қылшықты тұқымдарда кездеседі, бірақ ПВД-да олар жиі кездеспейді. Ішке қарай өскен кірпікшелер көзді ысқап, кең ауқымды мүйіз қабығының ойылуына әкелуі мүмкін. Барлық асыл тұқымды мал GM1 сақтау ауруына немесе GM1 ганглиозидозына тексерілуі керек, бұл әдетте алты айлық шамасында пайда болатын және өлімге әкелетін жүйке ауруы. Ауруға шалдыққан күшкіл мишықтың дисфункциясының клиникалық белгілерін көрсетеді, оның ішінде атаксия, дікілдеу, парез және құрысулар. Сонымен қатар, үй жануарының мінез-құлқы өзгеруі мүмкін. Торлы қабықтың зақымдануы және көкжиектің бұлдырауы болуы мүмкін. Бүгінгі таңда селекционерлерде жасөспірімдердің кеңейген кардиомиопатиясының генін тасымалдайтынын анықтауға арналған, сүрегінен алынған сынама немесе қан үлгісіне негізделген ДНК-ге негізделген гендік тест бар. Барлық тұқымдық жануарлардың статусын анықтау үшін оларды тексеруге болады, осылайша екі тасымалдаушыны жұптастырудан аулақ болуға болады. Атасы немесе анасы бұл генді тасымалдамайтын күшкілде бұл өлімге әкелетін ауру болмайды.