Португал су добысы – Португалиядан шыққан, балық аулауға көмектескен, құралдарды әкеп берген еңбекқор ит тұқылы. Тарихы, сипаттамасы мен қызықты фактілер!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Португалиялық су иті Португалияның Алгарве аймағынан шыққан. Одан кейін бұл тұқым Португалияның жағалауының барлық бөліктеріне тарады, онда олар балықшылардың ауларына балықты жинауға, жоғалған немесе бұзылған ауларды қайтарып беруге және кемеден кемеге немесе кемеден жағаға хабар жеткізуге үйретілді. Португалиялық су иті балық аулау траулерлерінде Португалияның Атлант мұхитының суларынан Исландия жағалауындағы суларға дейін балық аулауға жұмыс істеді. Португал тілінде бұл тұқым cão de água (ˈkɐ̃w dɨ ˈaɣwɐ; әдебиде "су иті") деп аталады. Португалияда бұл итті Альгарвиан су иті (cão de água algarvio) немесе португалдық балықшы иті (cão pescador português) деп те атайды. Cão de água de pêlo ondulado – толқынды түкті сорттың атауы, ал cão de água de pêlo encaracolado – бұйра түкті сорттың атауы. Кейбір өсірушілер оларды гипоаллергендік тұқым деп мәлімдесе де, гипоаллергендік ит тұқымдары бар дегенді растайтын ғылыми дәлелдер жоқ. Олардың түк қондырмайтын қасиеттері соңғы жылдары оларды танымал етті. Португалиялық су иті АҚШ президенті Барак Обаманың таңдаған тұқымы болды, оның Бо және Санни атты екі иті болды. Обама отбасы Санниді тұқымның салыстырмалы түрде гипоаллергендік қасиеттері үшін таңдады, ал Боны оларға сенатор Тед Кеннеди сыйлады.
The Portuguese Water Dog originated from the Algarve region of Portugal. From there the breed expanded to all around Portugal's coast, where they were taught to herd fish into fishermen's nets, retrieve lost tackle or broken nets, and act as couriers from ship to ship, or ship to shore. Portuguese Water Dogs rode in fishing trawlers as they worked their way from the Atlantic waters of Portugal to the waters off the coast of Iceland fishing for cod. In Portuguese, the breed is called cão de água (ˈkɐ̃w dɨ ˈaɣwɐ; literally 'dog of water'). In Portugal, the dog is also known as the Algarvian Water Dog (cão de água algarvio), or Portuguese Fishing Dog (cão pescador português). Cão de água de pêlo ondulado is the name given to the wavy haired variety, and cão de água de pêlo encaracolado is the name for the curly coated variety. Though some breeders claim they are a hypoallergenic dog breed, there is no scientific evidence to support the claim that hypoallergenic dog breeds exist. Their non shedding qualities have made them more popular in recent years. The Portuguese Water Dog was the chosen breed of US President Barack Obama, who had two of them, Bo and Sunny. The Obama family chose Sunny for the breed's comparatively hypoallergenic nature, while Bo was given to them by Senator Ted Kennedy.
Сипаттама
Португал және испан су итттерінің бір-бірімен туыс екені анық, және олардың ортақ ата-бабасы болған болуы мүмкін. PWD және испан су итінің ең жақын туыстары – стандартты пудель екені жиі айтылады. Пудельдер мен бірнеше басқа су иті тұқымдары сияқты, PWD-лер де ақылды, иілгіш, жүзуге арналған қанатты аяқтары бар және түк қырылмайды. Дегенмен, португал су итттері күшті денелі, қалың аяқтары бар және тығыз иілгеннің орнына толқынды түктері болуы мүмкін. Егер олардың дене құрылысын пудельдікімен салыстырсақ, екі тұқым арасында маңызды айырмашылықтар бар. Португал су итінің сүйегі мықты, жақсы жетілген, әрі нәзік те емес, әрі жалпы да емес, мықты және бұлшықетті денелі болады. Португал су итінің пропорциясы төртбұрыштан сәл ауытқып, кеуде алдынан қалқып отыратын бөлігіне дейін, және иықтан жерге дейін өлшгенде биіктігінен сәл ұзын болады. Португал су итінің көздері қара немесе қоңыр түстің түрлі реңктерінде болуы мүмкін, ал түсі қара, қоңыр, қара-ақ немесе қоңыр-ақ болуы мүмкін. Еркек португал су итттері әдетте шамамен биіктікте болады және салмағы шамамен , ал аналықтары әдетте шамамен биіктікте болады және салмағы шамамен .
Portuguese and Spanish water dogs are clearly related and probably have a common ancestor. The closest relatives of the PWD and Spanish Water dog are widely thought to be the Standard Poodle. Like Poodles and several other water dog breeds, PWDs are intelligent, can have curly coats, have webbed toes for swimming, and do not shed. However, Portuguese Water Dogs are more robustly built, with stout legs, and can have a wavy coat instead of tightly curled. If comparing the structure to that of a Poodle, there are significant differences between the two breeds. The Portuguese Water Dog is built of strong substantial bone; well developed, neither refined nor coarse, and a solidly built, muscular body. The Portuguese Water Dog is off square, slightly longer than tall when measured from prosternum to rearmost point of the buttocks, and from withers to ground. Portuguese Water Dog eyes are black or various tones of brown, and their coats can be black, brown, black and white or brown and white. Male Portuguese Water Dogs usually grow to be about tall, and they weigh between , while the females usually grow to be about tall, and they weigh between .
Арыстанның кесуі
Арыстан кесуінде арт жағы, тұмсық және құйрықтың табаны қырқылады, құйрық шашының шамамен 1/3 бөлігі – «ту» деп аталатын ұзын қалдырылады, ал дененің қалған бөлігі толық ұзындығында қалдырылады. Бұл дәстүрлі кесу Португалияның балық аулау иттерінен бастау алған. Арыстан кесуі қайықтан секіргенде судың салқынынан болатын алғашқы соққыны азайтып, маңызды мүшелерді жылумен қамтамасыз етеді. Артқы аяқтардың және құйрықтың, тізегі сияқты, күшті қозғалысын жеңілдету үшін арт жағы қырқылады.
In the lion cut, the hindquarters, muzzle, and the base of the tail are shaved, with approximately 1/3 of the tail hair left long, also known as a flag, and the rest of the body is left full length. This traditional cut originated with the fishing dogs of Portugal. The lion cut diminished the initial shock of cold water when jumping from boats, as well as providing warmth to the vitals. The hindquarters were left shaved to allow easier movement of the back legs and the powerful, rudder like tail.
Ретривердің кесуі
Ретривер кесуінің ұзындығы бір дюйм (2,5 см) және бүкіл дене бойында тегіс болады (бірақ кейбір иелері тұмсығын немесе құйрықтың табанын қысқарақ кесуді ұнатады, қайтадан, құйрықтың шамамен 1/3 бөлігін ұзын қалдырып, оны «ту» деп те атайды). Бұл кесу – салыстырмалы түрде жаңа стиль, ол селекционерлердің тұқымды сатып алушылар үшін тартымдырақ ету ниетінен туындаған. Кейде иелері өз иттерінің шашын, әсіресе жаз айларында, ретривер кесуінің өңделген түрімен өте қысқа қырып алады.
The retriever cut is one inch (2.5 cm) long, evenly over the body (although some owners prefer the muzzle or the base of the tail shorter, again, with approximately 1/3 of the tail hair left long, also known as a flag,). This cut is a more recent style and originated because breeders wanted to make the breed more appealing to buyers. Sometimes owners will clip the hair of their dogs very short, especially in the summer months, in modified retriever cut.
Қазіргі тарих
1930 жылдары португалиялық кеме тасымалының ірі кәсіпкері Васко Бенсаудтың тұқымды қайта жаңғырту мақсатымен балықшылардың иттерін іздеуді бастауымен, португал су иті (PWD) жоғалу қаупінде болған тұқым еді. Бенсаудтың үйірігі «Алгарбирум» деп аталды, ал оның ең танымал иті – Леао (1931–1942), өте «типтік» (яғни, стандартқа сай) балықшының тұқымдық иті болатын. Ол көптеген түрлі аналықтармен шағылыстырылды, сондықтан қазіргі бар португал су итінің шамамен жартысы оның тегін жатады. Бенсаудқа екі португалдық ветеринар – Фредерико Пинто Соарес және Мануэль Фернандес Маркес көмектесті. Оның жұмысын Кончита Синтрон де Кастело Бранко жалғастырды, ол оған соңғы 14 PWD-сі мен барлық мұрағатын сыйлады. Антониу Кабрал Португалиядағы «Альваладе» үйірігінің негізін қалаушы болды. Оның көптеген танымал PWD-ларының ішінде қоңыр түсті Ч. Чарли де Альваляде (Чарли) және К. Б. Балуарте де Альваляде (Балу) есімді итер бар еді. Бенсаудтың тұқымды Португалияда қайта жаңғырту жолында атқарған жұмысынан кейін ол 1954 жылы алғашқы PWD-ін тіркеді. Кабрал Карла Молинари, Дейанн Миллер, Соня Сантос және басқалармен бірлесіп АҚШ-та PWD-ні тарату жөнінде жұмыс істеді. «Кабрал белгісі» – әдетте құйрықтың табанынан басталатын, әртүрлі түс және текстураға ие жүнді үшбұрыштың пішіні. Дейанн Миллер Америкада PWD-нің дамуына ең көп үлес қосушы адам. 1972 жылы Миллерлер мен тағы 14 адам Американың португал су иті клубын (PWDCA) құрды. Ол Cintron және Cabral тегінен алынған итермен жұмыс істеп, АҚШ-тағы «Farmion» үйірігінде PWD-нің тұрақты генетикалық қорын құрды. Америкада PWD-ні ерте көбейткен тағы бір адам – актер Реймонд Берр. Дегенмен, PWD-де жамбас дисплазиясының даму қаупін иттің әкесі мен анасының тегін және денсаулық туралы анықтамаларын мұқият тексеру арқылы айтарлықтай азайтуға болады.
The PWD was a breed on the verge of extinction when, during the 1930s, Vasco Bensaude, a wealthy Portuguese shipping magnate, began to seek out fishermen's dogs for use in a breeding program to re establish the breed. Bensaude's kennel was named Algarbiorum, and his most famous dog was Leão (1931–1942), a very "type y" (that is, standard conformant) fisherman's stud dog, who was bred to so many different females that about half of the pedigreed Portuguese Water Dogs in existence can trace their lineage back to him. Bensaude was aided by two Portuguese veterinarians, Frederico Pinto Soares and Manuel Fernandes Marques. His work was carried on by Conchita Cintron de Castelo Branco, to whom he gave his last 14 PWDs and all his archives. António Cabral was the founder of the Alvalade kennels in Portugal. Ch. Charlie de Alvalade (Charlie), a brown coated dog, and C. B. Baluarte de Alvalade (Balu) were two of his many famous PWDs. He registered his first PWD in 1954 after Bensaude had pioneered the re establishment of the breed in Portugal. Cabral worked with Carla Molinari, Deyanne Miller, Sonja Santos and others to establish PWDs in the US. The "Mark of Cabral" is a triangular shape of different color/textured hair, usually from the base of the tail. Deyanne Miller is the person most responsible for the rise of the PWD in America. In 1972, the Millers, along with 14 others, formed the Portuguese Water Dog Club of America, Inc. (PWDCA). She worked with dogs from both the Cintron and Cabral lineages to establish a stable genetic pool of PWDs in the US at her Farmion kennels. Another early US breeder of PWDs was the actor Raymond Burr. However, the risk of a PWD developing hip dysplasia can be greatly reduced by thoroughly checking the pedigrees and health clearances in both the sire and dam of the dog.
Катаракта, ретинаның прогрессивті атрофиясы және дистихиаз
Катаракта және прогрессивті ретина атрофиясы – ПВД-да кездесетін екі көз ауруы. Прогрессивті ретина атрофиясы, «түн соқырлығына» себеп болады және толық соқырлыққа әкелуі мүмкін. Бұл – қарапайым рецессивті ген. «Оптиген тестілеуі» деп аталатын ДНҚ тестілеуі, прогрессивті ретина атрофиясының генін тасымалдайтын иттерді анықтауға мүмкіндік береді. «Нормальды» немесе «А» иттерде бұл ген жоқ. «Тасымалдаушылар» немесе «В» иттер геннің бір көшірмесін тасымалдайды және ауруды білдірмейді, бірақ генді ұрпақтарының 50%-на береді. «Зарапталған» немесе «С» иттерде прогрессивті ретина атрофиясы генінің екі көшірмесі бар және олар ауруды кеш басталатын прогрессивті ретина атрофиясы ретінде білдіруі мүмкін. «В» немесе «С» иттерді тек «А» иттерге ғана жұптастыру керек, осылайша ұрпақтарының ешқайсысы ауруды білдірмейтініне көз жеткізуге болады. Кірпікшелердің ішке қарай өсуі (дистихиаз) кейбір қылшықты тұқымдарда кездеседі, бірақ ПВД-да олар жиі кездеспейді. Ішке қарай өскен кірпікшелер көзді ысқап, кең ауқымды мүйіз қабығының ойылуына әкелуі мүмкін. Барлық асыл тұқымды мал GM1 сақтау ауруына немесе GM1 ганглиозидозына тексерілуі керек, бұл әдетте алты айлық шамасында пайда болатын және өлімге әкелетін жүйке ауруы. Ауруға шалдыққан күшкіл мишықтың дисфункциясының клиникалық белгілерін көрсетеді, оның ішінде атаксия, дікілдеу, парез және құрысулар. Сонымен қатар, үй жануарының мінез-құлқы өзгеруі мүмкін. Торлы қабықтың зақымдануы және көкжиектің бұлдырауы болуы мүмкін. Бүгінгі таңда селекционерлерде жасөспірімдердің кеңейген кардиомиопатиясының генін тасымалдайтынын анықтауға арналған, сүрегінен алынған сынама немесе қан үлгісіне негізделген ДНК-ге негізделген гендік тест бар. Барлық тұқымдық жануарлардың статусын анықтау үшін оларды тексеруге болады, осылайша екі тасымалдаушыны жұптастырудан аулақ болуға болады. Атасы немесе анасы бұл генді тасымалдамайтын күшкілде бұл өлімге әкелетін ауру болмайды.
Cataracts and progressive retinal atrophy are two eye diseases found in PWDs. Progressive retinal atrophy, which causes "night blindness", may lead to complete blindness. This is a simple recessive gene. DNA testing, known as "Optigen Testing", can identify dogs carrying the gene for progressive retinal atrophy. "Normal" or "A" dogs do not carry the gene. "Carriers" or "B" dogs carry one copy of the gene and will not express the disease, but pass the gene to 50% of their offspring. "Affected" or "C" dogs have two copies of the progressive retinal atrophy gene and will probably express the disease as late onset progressive retinal atrophy. "B" or "C" dogs should be bred only to "A" dogs to ensure that any offspring will not express the disease. Ingrown eyelashes (distichiasis) occur in some curly coated breeds, but they are not particularly common in PWDs. Ingrown eyelashes will rub the eye, causing extensive corneal ulcerations. All breeding stock should be tested for GM 1 storage disease or GM1 gangliosidoses, which is a fatal nerve disease that typically appears when a puppy is approximately six months of age. The affected puppy will show clinical signs of cerebellar dysfunction including ataxia, tremors, paresis, and seizures. The pet may also exhibit a change in temperament. Lesions of the retina and clouding of the cornea may occur. Breeders now have a DNA gene based test, based on a cheek swab or a blood sample, which will determine if a dog is a carrier of the gene for juvenile dilated cardiomyopathy. All breeding animals can be tested to determine their status, thus avoiding the breeding of two carriers. A puppy from a sire or dam without the gene will not be affected with this fatal disease.